|
پرستشگاهی٤٧٥٠ ساله در سيلک -
ولی
الله خليلی
راز پرستشگاه ٤٧٥٠ ساله سیلک
کاشان پس از دومین فصل کاوش و بررسی آن نیز پوشیده ماند
در اولین فصل بازنگری در سال گذشته این محوطه به وسیله دکتر صادق ملک
شهمیرزادی معبد سیلک که به زبان اکدی زیگورات نام دارد کشف شد.
معبدی که رومن گریشمن باستان شناس فرانسوی و کاشف معبد چغازنبیل در پی
فصل حفاری در تپه سیلک بین 11312 تا 1316 نتوانست آن را کشف کند.با
وجود کشف این معبددر سال گذشته هیأت بازنگری این محوطه تاریخی تصمیم به
حفاری و خارج کردن معبد سیلک از دل خاک ندارد.
دکتر صادق ملک شهمیرزادی سرپرست هیأت کاوش و بررسی محوطه سیلک علت این
امر را عدم شناخت از چگونگی زیگورات سیلک می داند .
این زیگورات متعلق به 4750 سال پیش است که در ساخت آن در حدود یک
میلیون و 250 هزار خشت استفاده شده است . ملک شهمیرزادی می گوید : « ما
بیشتر در سیلک به دنبال پژوهش هستیم تا راه های حافظت از زیگورات سیلک
را پیدا نکنیم قصه نداریم این زیگورات را از دل خاک بیرون آوریم».
همیشه کلمه زیگورات بین النهرین شوش ، چغازنبیل را به یاد می آورد.
اما این بار یک شهر باستانی و یک زیگورات در تپه سیلک کاشان ، بهتر است
بگویم شهر باستانی کاشان. برای رسیدن به تپه سیلک در سمت راست خیابان
منتهی به باغ فین تپه ای از دور نمایان است. تپه ای در میان منطقه ای
کویری ، هر چه به تپه نزدیک ونزدیک تر می شوی گویی بیشتر به درون اعماق
زمین و تاریخ پیش می روی . محوطه ای در دل کویر که دو تپه شمالی و
جنوبی در آن خودنمایی می کند تپه هایی با ساختاری نامنظم و پستی و
بلندی های فراوان پوشیده از خاک یا بهتر است بگوییم مدفون دردل خاک .
تپه هایی که هنوز در زیر آنها شهری نفس می کشد. شهری که روزگاری زنده
بوده و حالا مثل درگذشتگان درون قبر خود آرمیده است. شهری که مردمانش و
خانه هایشان در زیر خاک مدفون شده اند و صدای خرد شدن سفال های آن را
در زیر پاها شنیده می شود . چشم ها را باید بست.
بی شک وجود شهری هشت هزار ساله در میان کویر آن غیر ممکن به نظر می رسد
ولی شنیدها آن قدر با دیدها متضاد است که نمی توان باور کرد. سیلک در
گذشته درمنطقه ای حاصل خیز بوده است . به اعتقاد دکتر ملک شهمیرزادی
آثار پیدا شده در شهر باستانی سیلک به هزاره ششم پیش از میلاد مسیح تا
هزاره اول قبل از میلاد باز می گردد یعنی زمین های محوطه باستانی سیلک
قصه گوی روایتی پنج هزار ساله به زبان پر رمز و راز خرده سفال ها ،
اسکلت ها ، با قیمانده بناها و اشیاء ریز و درشت پنهان شده در زیر خاک
هستند.هر نقطه ، از محوطه سیلک مانند فصلی از یک کتاب، باستان شناس در
نقش روایتگر این فصل و اشیاء خارج شده از دل خاک مانند حروف درهم ریخته
کتاب هستند که باید اول به کلمه ها که همان خرده سفال ها ، اشیاء فلزی
، اسکلت ها و معماری ها می باشند دقت کرد و سپس با کنار هم قرار دادن
آنها مجله ها را ساخت و بعد هم کتابی را نوشت .
در محوطه سیلک صفحه های باز ، نوشته ای می خوانیم از لایه ها و دورهای
سکونتی که در عمق تاریخ 8 هزار ساله این منطقه اقوام گوناگونی را در دل
خود جای داده اند. ساکنینی که به اعتقاد دکتر ملک شهمیرزادی کشاورز و
دامپرور بوده اند،مردمانی که آثار به دست آمده از آنها نشان از چیره
دستی آنها در هنر، فرهنگ و صنعت دارد.هنرمندانی که فرم و شکل و تزیین
سفالینه هایشان بیانگر چیره دستی آنها در ساخت سفال است . ظروف سفالینی
که بارنگ های قرمز و خاکستری خود توجه بیننده را جلب می کنند. سفالینه
هایی که در ساخت آنها ابتدا از دست و بعدها با پیشرفت هنر و صنعت
مردمان ساکن در محوطه از چرخ استفاده شده است. ساکنینی که با ذوب
فلزاتی از قبیل مس و نقره و ریخته گری آنها به ساخت ادوات و وسایل
گوناگون می پرداختند. به نظر دکتر ملک شهمیرزادی بعضی از آثار به دست
آمده از شهر سیلک نشان از یک ارتباط فرهنگی و تجاری میان ساکنان آن با
اعیلامی ها و ساکنین بین النهرین در مزارع پیش از میلاد دارد. این بار
درست در رو به روی تپه جنوبی سیلک ایستاده ایم . تپه ای که در سال
گذشته در قسمتی از آن زیگوراتی از دل خاک بیرون آمد.
زیگوراتی که شاید در 4750 سال پیش مردمانی دل شکسته از پله های آن بالا
می رفتند و عبادت می کردند. که به اعتقاد دکتر ملک شهمیرزادی در ساخت
آن از حدود 1250000 خشت استفاده شده است . زیگوراتی در قسمت مذهبی شهر
سیلک ، با مساحت 2500 متر مربع و در سه طبقه که هر طبقه ارتفاعی نزدیک
به 4 متر دارد. کاشف زیگورات سیلک اعتقاد به اوجه شکوه فرهنگی، هنری ،
اقتصادی و تجاری شهر سیلک در زمان پا برجای زیگورات دارد. و از نظر او
ساخت این چنین زیگوراتی با این تعداد خشت نشان از پر رونق ، پر جمعیت و
پر آب بودن شهر سیلک در 4750 سال پیش دارد که در مقایسه با شهرهای
امروزی می توان گفت شهر سیلک یک کلان شهر محسوب می شده . گورستان های
شهر سیلک در ابتدا در کف منازل شکل گرفته اند . مردمان سیلک اجساد و
مردگان شان را در کف خانه های خود جای می دادند و روی آن را بعد از
اندود کردن با گل اخرا به وسیله خشت می پوشاندند .
اما محوطه باستانی سیلک دارای دو گورستان متعلق به عصر آهن نیز
هست. گورستان هایی که متأسفانه هم اکنون به علت بی توجهی یکی با ساخت
جاده منتهی به شهرک امیر المومنین تخریب شده و از دیگری نیز هیچ اثری
بر جا نمانده است. این گورستان ها به عقیده دکتر ملک شهمیرزادی متعلق
به اقوام مهاجری بوده که از سوی دریای خزر به این منطقه روی آورده و در
فلات مرکزی ایران ساکن شده بودند . گورستان هایی که اجسادی از 1500 سال
پیش از میلاد تا حدودا 800 سال قبل از میلاد در آنها به خاک سپرده شده
بودند. اجسادی که به مانند جسدهای مدفون در زیر خانه های شهر سیلک
جنینی دفن شده اند و در کنار آنها اشیاء و ظروف سفالین بسیار زیبایی
قرار گرفته اند. اشیایی که بیانگر اعتقاد مردمان ساکن به زندگی بعد از
مرگ دارد. اما شهر سیلک همیشه شهری پا بر جا و پر شکوه باقی نماند به
اعتقاد دکتر شهمیرزادی این شهر به علتی نامعلوم حدودا در 3 هزار سال
پیش خالی از سکنه شد و کم کم خاک چهره شهر را در خود فرو برد و سیلک را
به مانند اجساد مردگانش در عمق خود فرو برد.
صدای تیشه باستان شناسان فرانسوی در سال 1312 شمسی به سرپرستی
رومن گریشمن دوباره غوغایی در شهر ایجاد کرد. شهری که گرمی تابش آفتاب
را سه هزار سالی بود که از خاطر برده بود . اما رومن گریشمن کاشف
زیگورات چغازنبیل ، این بار کاشف زیگورات سیلک نبود تا اینکه در سال
گذشته و در راستای طرح بازنگری و ساماندهی تپه های باستانی سیلک کاشان
دکتر صادق ملک شهمیرزادی دوباره به کاوش پرداخت و موفق به کشف زیگورات
در شهر سیلک که قدیمی ترین زیگورات کشف شده ایران است ، شد . کشفی که
شاید بزرگ ترین یافته 50 سال گذشته باستان شناسی ایران باشد. صادق ملک
شهمیرزادی دومین دور کاوش شهر سیلک کاشان را بر عهده گرفته است و
متخصصان مختلفی در رشته های باستان شناسی ، گیاه باستان شناسی، باستان
جانور شناسی در کنار او مشغول پژوهش هستند تا بتوانند پرده از راز و
رمز مردمان سیلک بردارند. اما دکتر ملک شهمیرزادی امیدوار است که چهره
شهر کاشان همچنان اجازه رخ نمایی را از دور به تپه سیلک بدهد و مسئولان
شهر توجه بیشتری را به این محوطه باستانی داشته باشند و ارزش و اهمیت
آن را بیشتر دریابند.
|
