درختان كهنسال يزد

درختان كهنسال استان يزد، به عنوان ميراث جاودان پايداري در كوير بوده و يكي از مهمترين قابليت‌هاي جذب گرشران طبيعي و رونق دادن به صنعت اكوتوريسم كشور محسوب مي‌شوند.

با شناسائي 14 پايه درختان دير زيست ديگر تعداد اين درختان ارزشمند در استان يزد به 38 پايه رسيد.

اين آمار بر اساس آخرين مطالعه انجام شده از سوي گروه تحقيقات اكوفيزيولوژيكي موسسه تحقيقات جنگل و مرتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري ارائه شده است.

اكثر درختان دير زيست در استان يزد بين 800 تا هزار و 500 سال عمر دارند كه علاوه بر اينكه جزء مهمترين ذخاير ژنتيكي گياهي به شمار مي‌روند مورد توجه گردشگران داخلي و خارجي و علاقه‌مندان به طبيعت محسوب مي‌شوند.

در سال گذشته سرو چهارهزار و 500 ساله شهرستان ابركوه بعنوان يكي از مشهورترين درختان دير زيست از سوي شوراي عالي محيط زيست به عنوان ميراث ملي و طبيعي كشور به ثبت رسيد.

از مهمترين درختان كهنسال استان مي‌توان به چنار كرخنگان شهرستان خاتم، چنار باجگان بافق، سرو نگ آباد مهريز ، سرو چم در شهرستان تفت، سرو و چنار چك چك در اردكان، سرو خرو طبس، درختان كنهسال بنه و زبان گنجشك در نقاط مختلف نام برد.

در گزارش موسسه تحقيقات جنگل و مرتع اعتقادات و باورهاي مردمي از دلايل حفظ درختان دير زيست عنوان شده است بسياري از اين درختان براي مردم مقدس بوده و با داستان‌ها و افسانه‌هاي متعددي در آميخته است.

به عنوان مثال درخت سرو خرو در شهرستان طبس با قدمتي حدود چهار هزار سال از تقرب خاص نزد اهالي برخوردار است.

اهالي محل شب‌هاي جمعه در آن چراغي مي‌افروزند و به آن پارچه بسته و مراد خود را طلب مي‌كنند.

چنار چك چك هزار و 400 سال سن دارد و از نظر زردشتيان بسيار مقدس است، اين درخت تا كنون دو مرتبه تحت تاثير ريزش كوه شكسته و مجددا روئيده است.

اهالي روستاي همجوار با چنار تنگ چنار مهريز اعتقاد دارند اين درخت هر هزار سال يكبار خود به خود آتش مي‌گيرد و خاموش مي‌شود و براي دومين بار حدود 20 سال پيش درخت آتش گرفته است.

درخت ارس باجگان در شهرستان بافق نيز بسيار مورد احترام اهالي است، در ميان مردم شايع است كه نجاري جهت ساختن دار قالي اقدام به بريدن تعدادي از شاخه‌هاي درخت كرده كه به گفته اهالي درخت جرم و خون كه احتمالا صمغ درخت بوده ترشح كرده و نجار با تداعي مقدس بودن درخت از بريدن آن صرف نظر كرده است.

سرو دربيد يزد نيز مورد توجه مردم است و اهالي منطقه جهت بر آورده شدن حاجات خود نخ هاي رنگين به آن آويزان مي‌كنند.

از چوپ چنار تلكين آباد نيرو زبان گنجشك ميبد نيز براي ساختن تابوت بزرگي به نام نخل استفاده شده كه در عزاداري امام حسين (ع) بهره‌برداري مي‌شود و از درختان مقدس به شمار مي‌رود.

هم اكنون و بنا به اظهار كارشناسان تعدادي از درختان دير زيست بواسطه بر هم خوردن اكوسيستم طبيعي و مديريت نادرست در معرض خطر نابودي قرار گرفته‌اند.

فرو افتادن سرو فيروز آباد صدوق با هزار و 700 سال سن در طوفان خرداد سال 1382 نمونه‌اي ازين دست به شمار مي‌رود.

اين درخت باشكوه بر اثر وزش طوفان و بواسطه عدم مراقبت صحيح و علمي از ناحيه تنه شكسته شد و از بين رفت.

عضو موسسه تحقيقات جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها مراتع و آبخيزداري معتقد است مديريت نادرست و اجراي پروژه هاي عمراني نظير محوطه‌سازي، آسفالت و خانه‌سازي در مجاورت درختان دير زيست بقاي اين درختان را در استان يزد تهديد مي‌كند.

دكتر سودابه كروري گفت: «درختان كهنسال طي قرن‌ها موانع اكولوژيك و تنش‌هاي نامساعد محيطي را پشت سر نهاده‌اند ليكن در صورت عدم حمايت مادي و معنوي به صورت جدي تهديد مي‌شوند.»

وي تاكيد كرد: «بر اساس تحقيقات انجام شده تمام سروهاي كهنسال موجود در استان يزد از يك پايه مادي بوده بدين معني كه از يك درخت تكثير شده‌اند و اين امر با تفكرات ايرانيان باستان مطابقت دارد.»

وي افزود: «درختان دير زيست مانند تمام موجودات زنده روند تكاملي پيچيده‌اي را تا شرايط موجود طي كرده‌اند كه از نظر ملي و طبيعي با حفظ ابنيه تاريخي كشور برابري مي‌كنند.»

برخي از درختان كهنسال نظير سرو منگ آباد مهريز ، سرو خرو طبس و چنار كرخنگان شهرستان خاتم داراي پلاك ميراث فرهنگي هستند.

اخيرا مهندس ابراهيم محيطي، مدير‌كل منابع طبيعي يزد هم از ايجاد باغ ملي درختان دير زيست در اين استان خبر داد.

وي گفت: «كار ايجاد اين باغ از سوي موسسه تحقيقات جنگل و مرتع و با همكاري مركز تحقيقات منابع طبيعي و كشاورزي يزد در شهرستان صدوق در حال پيگيري است.»

اين مسئول افزود: «در اين باغ تمامي پايه‌هاي دير زيست موجود جمع آوري و مراقبت مي‌شوند.»

وي همچنين از درختان دير زيست بعنوان سمبلي از مقاومت و پايداري مردم كوير‌نشين در برابر شرايط نامساعد اقليمي ياد كرد.

محيطي‌ از درختان كهنسال بعنوان يكي از جاذبه‌هاي طبيعي استان نام برد كه در صورت حمايت و سرمايه‌گذاري لازم جلوه بي بديلي از رابطه تنگاتنگ انسان و طبيعت را به نمايش مي‌گذارند.