|
نقشه توپوگرافیک چیست؟
-
حمید شفقی
یک نقشه توپوگرافیک ، چیزی نیست جز
تعدادی خطوط ساده که گاه به صورت پیچ در پیچ و گاه به صورت صاف کشیده
شده اند . به این خطوط ، خطوط حد فاصل یا Contour lines می گویند . این
خطوط ، نمایشگر مکانهایی بر روی نقشه هستند که نسبت به یک نقطه مرجع
دارای ارتفاع ثابتی هستند . یعنی اگر شما یکی از این خطوط contour را
دنبال کنید تمامی نقاطی که با این خط مشخص شده اند ارتفاع یکسانی دارند
. برای اینکه این قضیه را به روشنی درک کنیم یک کوه را در نظر می گیریم
. برای مشخص شدن نقشه توپوگرافیک این کوه فرض کنید که با چاقو مطابق
شکل زیر قاچهایی هم سطح بر روی آن ایجاد کرده ایم و کوه را به قسمتهایی
تقسیم کرده ایم . مطابق شکل زیر :
همانطور که می بینید قاچهایی کاملاٌ افقی
زده ایم .
این قسمتهای قاچ شده را می توان به صورت کاملاٌ منطبق بر روی یک سطح
افقی قرار داد و به این ترتیب نقشه توپوگرافیک این کوه را تهیه کرد .
یکی از مزایای استفاده از نقشه توپوگرافیک در این است که شما در این
نقشه می توانید یک حجم سه بعدی از منطقه مورد نظر را متصور شوید . در
واقع اینکار بوسیله خطوط Contour انجام می شود . همانطور که گفتیم یک
خط Contour تمام خطوط هم ارتفاع را به همدیگر وصل می کند .
اما فاصله بین این خطوط Contour به چه صورت است ؟! این فاصله در زیر
قسمت map scale در زیر نقشه شما تحت عنوان contour interval یافت می
شود . به عنوان مثال در مورد نقشه بالا فاصله بین این خطوط 20 فوت است
. اگر تمایل داشتید تعداد خطوط بین ارتفاع 7600 تا 8000 پا را بشمارید
و فاصله بین هر دو خط را 20 فوت به حساب آورید تا این قضیه را کاملاٌ
متوجه شوید . این به این معنا است که هرگاه شما از یک خط به خط بالاتر
بروید ، ارتفاع شما 20 فوت افزایش یافته است . در گوشه سمت چپ و پایین
نقشه یک کوه وجود دارد . توجه کنید که چگونه این خطوط Contour شکل کوه
را توصیف می کند . اگر بتوانید این تصور را انجام دهید یعنی همیشه می
توانید از این نقشه ها به بهترین نحو استفاده کنید. اولین باری که به
این نقشه ها نگاه کردید شاید پیش خود فکر کردید که چه نقشه گیج کننده و
شلوغی است . . برای اینکه این تصور شما شکل بهتری پیدا کند چند نکته
ذکر می شود . این نکات ، در حقیقت قوانین مربوط به خواندن این نقشه ها
می باشد .
قانون اول : هر خط Contour نمایشگر خطوطی است که کاملاٌ هم ارتفاع می
باشند . یعنی شما هر نقطه ای را بر روی این خط پیدا کنید با نقاط دیگر
واقع بر روی این خط هم ارتفاع هستند . این قضیه به ما این نکته را
یادآوری می کند که یک خط Contour در نهایت به صورت یک دایره بسته خواهد
شد . ( به عنوان مثال در مثال خطوط کنتور مربوط به کوه ، هیچگاه این
خطوط در پشت کوه ناپدید نمی شوند بلکه به نقاط هم ارتفاع خود در پشت
کوه می رسند و تشکیل یک دایره بسته را می دهند )
خطوط کنتوری که در لبه نقشه وجود دارند بسته نیستند چون آنها نقاط هم
ارتفاع دیگری را ( خارج از محدوده نقشه ما ) به همدیگر وصل می کنند ،
پس اگر خطوط را دیدید که تشکیل یک دایره بسته نداده اند بدانید که شما
ادامه این خطوط را نمی بینید . (مطابق شکل )
قانون 2 : خطوط کنتور هیچ گاه همدیگر را قطع نمی کنند . هر خط معرف یک
ارتفاع مشخص است و بنابراین شما نمی توانید دو ارتفاع متفاوت را در یک
نقطه داشته باشید . تنها استثنایی که در مورد این قانون وجود دارد یک
صخره دماغه ای مانند می تواند باشد . به این صورت که اگر شما از بالا
این صخره را نگاه کنید و با یک دریل از بالا آن را به صورت کاملاٌ عمود
سوراخ کنید ابتدا صخره سوراخ می شود و بعد اولین نقطه ای از سطح زمین
که دریل به آن می رسد . بنابراین شما در یک طول و عرض جغرافیایی خاص ،
دو ارتفاع مختلف دارید . نکته ای که باید توجه داشته باشید این است که
ارتفاع پایینتر به صورت خط چین نمایش داده می شود . ( به شکل توجه کنید
) ( مطابق شکل )
قانون 3 : رفتن از یک خط کنتور به یک خط کنتور بالاتر ، نشان دهنده
افزایش ارتفاع می باشد . اگر می خواهید بدانید که به سمت بالای کوه
رفته اید یا به سمت پایین آن ، به درجه هایی که روی خطوط کنتور اطراف
شما نمایش داده شده دقت کنید . اگر از سمت درجه کم به سمت درجه بالاتر
رفته اید یعنی افزایش ارتفاع داشته اید و اگر خلاف این بود یعنی ارتفاع
کم کرده اید . (مطابق شکل )
قانون 4 : هر چقدر ، خطوط Contour به همدیگر نزدیکتر باشند ، نمایشگر
آن است که در دنیای واقعی آن قسمت شیب تند و احتمالاٌ صخره ای دارد . و
هر چقدر فاصله این خطوط با همدیگر بیشتر باشد ، نشاندهنده آن است که
شیب آن قسمت ملایم و احتمالاٌ به راحتی قابل عبور است . ( صرفنظر از
پوشش گیاهی و ... ) - مطابق شکل
قانون 5 : تعدادی خطوط کنتور بسته نمایشگر یک تپه یا یک کوه می باشند .
اگر این خطوط بسته به صورت هاشور زده شده باشند نمایشگر یک حفره بر روی
سطح زمین می باشند . ( مطابق شکل )
قانون 6: خطوط کنتور در یک دره که رودخانه دارد در نقاط سرچشمه رودخانه
و بالای تپه به صورت شکل V در می آیند . ( مطابق شکل )
قانون 7 : بر روی یک قله یا در عمق یک دره با ارتفاع یکسان ممکن است
تعدادی از خطوط کنتور تکرار شوند . این معمولاٌ در مورد دره های هم سطح
یا قله اتفاع می افتد .
|
