جاده سنگفرش گرمسار - علیرضا شاه حسینی

(( پنجشنبه اول فوريه دو ساعت قبل از طلوع صبح از خواب برخاستيم . زيرا راهي طولاني در پيش داشتيم و براي رسيدن به مقصد بعدي مي بايست هشت فرسنگ راه را طي مي كرديم . راهپيمايي بايد در جلگه اي انجام مي گرفت كه تا مدتي پيش عبور از آن بي‌نهايت با اشكال صورت مي گرفته و تا شكم اسبان در گل فرو مي رفته است . ولي اكنون مسافرت در كمال سهولت انجام مي شود . زيرا به دستور شاه ( عباس ) در تمام طول اين لجنزار كه قريب پنج فرسنگ مي شود ، جاده سنگ فرش طويل و عريض و مستفيمي بنا كرده اند كه واقعاً بسيار جالب است . البته اين جاده به اتمام نرسيده و هنوز مشغول ساختمان آن هستند و چون در بسياري از نقاط رودخانه هاي كوچكي از وسط آن عبور ميكند به روي آنهاپل مي بندند و يكي از اين پلها داراي اطاقهاي كوچكي است تا مسافرين بتوانند در داخل آن استراحت كنند . پل مذكور در روي رود نسبتاً بزرگي كه نام آن تركي است و آجي چاي يعني رودخانه تلخ ناميده مي شود ، بنا شده و همان طور كه از اسم آن پيداست آب اين رودخانه به علت نمك فراوان .و زمين شوره زار تلخ مزه است. بعد از گذرانيدن اين لجن زار و طي سه فرسنگ راه در زمين مناسب تر ، شب به ده كوچكي به نام رشمه رسيديم و همانجا بيتوته كرديم .))

ده سال بعد از دلااوله ، هربرت نيز خط سير دلاواله راطي مي كند . شرحي كه هربرت راجع به جاده سنگ فرش در سفرنامه خود نوشته ، تشريح سابق دلاواله را به مراتب تكميل تر مي كرد . او مي نويسد :
(( قسمت اعظم شب را در جاده سنگفرش سواره طي مي كرديم ، پهناي اين راه به اندازه اي بودكه ده نفر سوار مي توانستند پهلوي يكديگر از آن عبور كنند . اين جاده را با اشكالات غيرعادي و مخارج فوق العاده در يك قسمت از صحراي بزرگ كه تا چشم كار مي كند و صاف و مسطح مي باشد ، ساخته بودند . كف صحراي باتلاقي ، نرم و سطح آن از نمك سفيدي پوشيده شده كه در بعضي نقاط به كلفتي يك بازو مي رسد . رهايي از اين صحرا بسيار دشوار مي باشد زيرا موقعي كه باد ، نمك نرم را كه مانند غبار مي ماند به هوا پرتاب مي كند ديگر به هيچ وجه قابل رويت نيست و چنانچه اسب و شتر اتفاقاً از جاده خارج شوند آن وقت بدون اميد خلاصي فرو مي روند . زيرا باتلاق ،آن قدر محكم نيست كه بتواند تحمل چند چارپا را بنمايد . حركت در جاده هاي كوير نمك در ايران بخودي خود نامطبوع بوده تا چه رسد به آن كه مسافران خطر حمله راهزنان راهم غالباً در پيش داشتند ولي خدا را شكر ، ما به سلامت در رفتيم .))
هوتوم شيندلر در سفرنامه خود بدون اينكه از جاده سنگ فرش نامي ببرد به طول راه و كيفيت آن اشاره كوتاهي كرده است : (( از قشلاق خوار راه خوبي دارد به سياه كوه كه چهارفرسخ است .))
آلفونس گابريل پزشك اتريشي در سفر دوم خود در سال 1933 كويرهاي ايران را زيرپا گذاشته و در يك بررسي علمي ، آنها را از جهات مختلف مورد مطالعه قرارداده است . حاصل اين مطالعات با عنوان عبور از صحاري ايران ترجمه شده است . دكتر گابريل ضمن توصيف جاده سنگ فرش . دوربين سنگين عكاسي خود را به دل كويرها كشاند و تصاوير زيبايي از سنگ فرش را در كتاب خود به چاپ رساند .
گابريل كه قصد داشت مسير خود را به طرف شرق ادامه دهد، بري ديدن قصرهاي بهرام، عين الرشيد و حرمسرا و جاده سنگ فرش مسير خود را به سمت سياه كوه تغيير داد. وي مي نويسد : (( ما قصد داشتيم ابتدا در جهت شرق به خوار برويم كه مانند ورامين منطقه حاصلخيزي بود ، راه سنگ فرش كه يك راه قديمي است و از ميان كوير به جنوب مي رفت از آن جا شروع مي شد . اين راه در زمان شاه عباس ( 1629- 1587 ) سنگ فرش شده بود .))
دلاواله و كمي بعد از او تي اچ . هربرت بيشتر از سيصد سال پيش ان را ديده بودند . اما در حال حاضر خبري از آن در دست نبود. ما قصد داشتيم اين راه سنگ فرش را تا سياه‌كوه كه تيته هشتاد و پنج سال پيش از آن ديدن كرده بود ، دنبال كنيم و از آن پس برنامه‌هاي بعدي را تثبيت نمائيم .))
گابريل در شب سوم مارس در كول آباد (غول آباد) توقف شبانه داشته و صبح روز بعد را با گردش در دهكده ها و كوير حواشي جنوب خوار گذارنده است. او شبي ديگر را در كهك بسر مي برد و روز بعد سفرش را در جاده سنگ فرش ادامه مي دهد.