یاردانگ - حمزه زارع زاده

باد در مناطق صحرایی بویژه در زمین‌های سست و نرم موجب تشکیل شیارهای طولی و طویل می‌گردد که یاردانگ نامیده می‌شود. این نوع شیارها در جنوب دشت لوت دیده می‌شود. اشکال تپه هاي فرسايشي حاصل فرسايش بادي ياردانگهادرمناطق خشک دنيا ازقبيل ايران ,ايالات متحده ,چاد, مصرو پرو درسطح وسيعي گسترش يافته‌اند وفرايندهاي موجود تا حدي موردمطالعه قرارگرفته‌اند (احمدي 1377 ,Donald; 1977,Breed, 1989). درايران ياردانگ هاسطح وسيعي رادرلوت مرکزي پوشانيده است به طوري که 4 درصدکل بيابان لوت راشامل می‌‌شودواين سازندازنظرچينه شناسي دررديف پليوسن فوقاني وکواترنري تحتاني قرارمي گيرد (Krinsley ,1970) تحولات چاله لوت دردوران چهارم زمين شناسي واقع شده که دراين دوره عامل فرسايش بادي – آبي باعث تغيير حوزه واشکال مرفولوژي موجود درآن به خصوص ياردانگها گشته است (اشتوکلين ,يوان وهمکاران,1352) وعوامل اقليمي نيزدرپيداش عارضه‌ها موثر بوده است(Krinsley 1970و معتمد,1367). البته براساس مشاهدات ميداني وفسيلها درحدود چهل هزارسال قبل آب وهوائي منطقه مرطوب تر از امروزبوده است (معتمد,1367). درصورتي که اکنون اقليم منطقه فراخشک می‌‌باشد(ثابتي, 1368). باتوجه به وضعيت اقليمي خاص منطقه و زمين شناسي ياردانگ هاي بيابان لوت نياز به تحقيقات بيشتري است: براساس مطالعات به عمل آمده واحدهاي رسوبي منطقه به راحتي با استفاده ازتصاويرماهواره اي به روش تفسير چشمي قابل تفکيک وشناسائي است (برزگر,1363). ناهمواري هاواشکال فرسايش بادي ازجمله ياردانگها درمناطقي واقع هستندکه باد سرعت کافي براي بادکندگي وسايش داشته باشدکه در الگوي فرسايش بادي برخلاف فرسايش آبي حرکت مواد درهمه جهات امکان پذيراست (Donald ,1977). درنواحي بااقليم خشک و بادشديدو بسترمناسب فرسايش باعث ايجادشيارهاي به صورت آرايه هاي موازي می‌‌شودکه اين شيارها (دالانها) براثر افزايش فرسايش بادي-آبي گسترش می‌‌يابند. بدين نحوکه عامل رطوبت باعث نرمي وسستي سطح منطقه می‌‌گردد (احمدي, 1377). پس ازخشکيدگي به سهولت باکوچک‌ترين حرکت باد مواد برداشته می‌‌شود.درحد فاصل اين شيارها تپه هاي موازي ودوکي شکل ياردانگ‌ها هم جهت با باد غالب منطقه باقي می‌‌مانند: حالت دوکي شکل آن به نحوی عمل فرسايش فرسايش بادي مربوط می‌‌شودبه طوري که شيب روبه باد بيش از قسمت پشت به باد است وعموماياردانگهاي منطقه لوت براساس ابعاد و عامل فرسايش به دو رخساره تقسيم می‌‌گردند: ياردانگ هاي برزگ(کلوت) حاصل فرسايش آبي-بادي وياردانگ هاي کوچک (کلوتک)تحت تاثيرفرسايش بادي شکل گرفته است .