|
بافت - مهدی
امینی زاده بزنجاني
شهرستان
بافت با مسافتی حدود 13162 کيلومتر مربع وسعت، در ارتفاع 2250 متری از
سطح دريا و در 29,17 عرض شمالی و 56,36 طول شرقی واقع شده است. بافت از
لحاظ ارتفاع دومين شهر بلند ايران محسوب می گردد. جمعيت اين شهر بر طبق
آخرين آمار رسمی، 131567 نفر است. در مورد قدمت بافت آثار يافت شده ی
فراوانی همچون موارد موجود در تپه يحيی تمدنی چند هزار ساله را نشان می
دهد. تپه يحيی تنها منطقه از مناطق باستانی بافت است که تاکنون مطالعات
رسمی بر روی آن صورت گرفته است. اين مطالعات و کاوش ها توسط پروفسور
کارلووسکی به همراه گروهی از دانشگاه هاروارد آمريکا در سال 1967
ميلادی انجام شده است. اين محققان تپه يحيی را قديمی ترين مرکز سکنی در
شرق ايران دانسته اند و آزمايش های کربن 14 که از سوی آنها صورت گرفته
عمر اين منطقه را حدود 8500 سال ذکر می کند. هنر معماری، ساختمان سازی
و تراشيدن سنگ در تمدن بافت بسيار شگفت انگيز می باشد. انتخاب سنگ و
رعايت دقيق تقارن هندسی در حجاری سنگ ها از عجائب تفکر افراد ساکن در
اين منطقه به شمار می رود. کشف "مجسمه ی دو گانه" که از سنگ "تالک"
تراشيده شده، توسط گروه کاوشگر دانشگاه هاروارد آمريکا، در نوع خود بی
نظير بوده و مشابه آن در هيچ يک از مراکز باستانی ديگر يافت نشده است.
سمبل دوگانگی مجسمه گواه آن است که ساکنان هزاره ی پنجم قبل از ميلاد
در تمدن بافت به اهميت متقابل زن و مرد، توليدمثل و امرار معاش پی برده
و نهايتا معتقد به مساوات بين اين دو جنس بوده اند. همچنين لوحه های
گلی که حين کاوش در تمدن بافت بدست آمده، حاوی مطالبی به خط قبل از
عيلام بودند و آزمايشات کربن 14، قدمت اين دست نوشته ها را به حدود
5400 سال قبل می رساند. اين تاريخ درست 400 سال قديمی تر از کهن ترين
نمونه خط بدست آمده در جهان بوده و فرضيه ای را که طبق آن سومريان خط
را در اوايل هزاره ی سوم قبل از ميلاد اختراع نموده اند، به شدن زير
سوال می برد. حدود پنج جلد کتاب و چندين مقاله توسط گروه کاوشگر تمدن
بافت در آمريکا انتشار يافته است. نمونه خط هايی که از تمدن بافت توسط
اين محققين بدست آمده، از نمونه خطوط تمدن های بين النهرين، شوش و مصر
به مراتب قديمی تر می باشد و ترجمه ی يکی از لوح های گلی تمدن بافت از
تحويل احشام به عنوان ماليات به دولت مرکزی سخن می گويد و لوحه ی ديگری
از توزيع بذر ذرت توسط دولت مرکزی به زارعان در فصل کاشت خبر می دهد.
قديمی ترين نشانه ای که از شهر بافت در متون تاريخی ديده شده مربوط به
دوران حکومت آل بويه (قرن چهارم هجری) است که در آن زمان از اين منطقه
به نام اقطاع نام برده شده است. نويسنده ی کتاب "بستان السياحه" فلسفه
نامگذاری آن را واگذاری آن از طرف آل بويه به فرزندانشان به نام
"اقطاع" می داند. برخی از آثار باستانی بافت عبارتند از: تپه يحيی،
قلعه خبر، قلعه سنگی، تپه مهره ای، قلعه گوشک. بافت دارای گردشگاه ها و
مناطق خوش آب و هوای فراوانی نيز هست که خبر(شاه ولايت)، چشمه عروس،
عشق آباد و هنزا (Hanza) از آن جمله اند. از جمله جاذبه های طبيعی بافت
می توان به غار آتشفشانی "ترنگ" (Torung) که بزرگ ترين و طويل ترين غار
استان کرمان به شمار می رود و غار "شب پره" واقع در دره ی شب پره نيز
اشاره کرد. سوغاتی های مهم اين شهر شامل گردو، زيره، عسل، فراورده های
لبنی و انواع گليم و قاليچه می باشد.
قدمت
شهرستان بافت
تپه يحيی
تپه يحيی به فاصله حدود 260 کيلومتری جنوب کرمان در دشت وسيع "صوغان"
تپه خاکی مرتفعی قرار گرفته که حدود 19 متر از سطح دشت پيرامون ارتفاع
دارد. اين تپه که در حوزه شهرستان بافت قرار دارد به "تپه يحيی" شهرت
دارد.
تپه يحيی امروزه به عنوان يکی از مهمترين آثار و تپه های کليدی در
باستان شناسی ايران است. کاوشهای علمی باستان شناسی اين تپه از سال
1347 به وسيله هيئت مشترک ايرانی-آمريکايی و طی چند فصل صورت گرفته
است. حاصل کاوشهای علمی که در اين تپه عظيم باستانی صورت پذيرفته حکايت
از دوره های مختلف استقرار انسانی دارد. اين محوطه باستانی تقريباً
بطورمداوم از نيمه اول هزاره پنجم پيش از ميلاد تا دوره ساساني مسکونی
بوده است. در پايان دوره عيلام يعنی حدود 2200 سال پيش از ميلاد وقفه
ای در تپه يحيی مشاده می شود که دليل آن هنوز روشن نيست. قديمی ترين
نشانه های سکونت بشری در تپه يحيی که روی خاک بکر وجود دارد , تعدادی
خانه های کوچک خشتی است که آثار باقيمانده آنها در پنج لايه روی هم
قرار گرفته است.
قديمی ترين اين آثار که مربوط به نيمه هزاره پنجم پيش از ميلاد است ,
به صورت محوطه های کوچک چهارگوش است که اندازه هر ضلع آن به حدود 5/1
متر می رسد. اغلب اتاقها فاقد درگاه است و ورود و خروج احتمالاً از
طريق روزن موجود در سقف صورت می گرفته است. ديوارها از خشتهايی است که
با دست تهيه شده و در آفتاب خشک گرديده است. وجود قطعاتی از چوب , نی و
حصير در کف اتاقها حکايت از سقفهای فروريخته اتاقها دارد.آلات و ابزار
پايين ترين لايه يعنی دوره 6 (عصر نوسنگی) از استخوان و سنگ چقماق از
مهمترين آثار مکشوفه در تپه يحيی اشيايی است که از سنگ صابون ساخته شده
و به صورت مهره هايی ساده تا ساغرهای زيبايی بوده و جملگی شباهت بسيار
به اشياء مشابهی دارد که در دورترين مراکز تمدن دوران مفرغ همچون
"موهنجودارو"مرکز تمدن "هاراپا" در دره سند و همچنين در "ماری" واقع در
بين النهرين مشاهده گرديده است. در خلال کاوشهای باستان شناسی , يکی از
نقاطی که احتمالاً معدن سنگ صابون تپه يحيی بوده , کشف گرديده که آثاری
از کندوکاو و تراش خوردگی در عهد باستان در سطح حفره نمودار است و به
نظر می رسد تپه يحيی از مراکز توليد استخراج و صدور سنگ صابونی بوده
است. از ديگر آثار باارزش و قابل توجه مکشوفه در تپه يحيی لوحه های گلی
با خطوط پروتوعيلامی (آغاز عيلامی) است که از راست به چپ به وسيله قلم
نوک تيز بر متن گل نرم ايحاد شده است. گفتنی است که مشابه اين آثار در
شوش و تپه سيلک کاشان نيز بدست آمده است.با کشف آثار ارزشمند در تپه
يحيی مسلم گرديده که فرهنگ عيلامی بيشتر از آنچه پيش از اين تصور می
رفت , پردامنه بوده است. تپه يحيی محل و موقعيت مناسبی برای رابطه بين
نخستين تمدنهای بين النهرين و فرهنگی که بعدها در دره سند ظهور کرده
است , بود.
کوه شاه
اين کوه با ارتفاعی به اندازه ۴۳۷۵متر بعد از کوه هزار بلند ترين کوه
استان کرمان ميباشد که در شمال شهرستان بافت واقع شده است
مسیرهای صعود:
مسير اصلی :شهرستان بافت روستای برکنان ـروستای باغ فخروييه
مسیر کیسکان: کرمان- روستای کیسکان- روستای گنوئیه- باغ سنگوئیه
مسیر هرارون: کرمان- روستای هرارون
مسیر لاله زار : کرمان- روستای لاله زار - دهانه آرت
مهدی
امینی زاده بزنجاني |
