کویر یزد میزبان رصدگران ایرانی - روزنامه جام جم

رصدگران برگزيده ايرانى در اين رقابت سعى مى کنند در طول يک شب ۱۱۰ جرم غيرستاره اى معروف به فهرست اجرام غيرستاره اى مسيه را با کمک ابزارهاى رصدى خود شکار کنند تا بامدادروز بعد، برگزيدگان اين رقابت نجومى معرفى شوند.اما آنچه بيش از پيروزى در اين رقابت مورد تاکيد قرار دارد، حضور برترين هاى نجوم آماتورى ايران در کنار يکديگر است ، تا فرصتى براى شناخت بيشتر و ارتقاى سطح نجوم ايران فراهم آيد.

قريب ۷۰کيلومتر از يزد بايد دور شوى تا جاده اى فرعى تو را به يکى از نقاط ديدنى ايران برساند. خرانق ، روستايى باستانى است که در سالهاى اخير چهره متفاوتى به خود گرفته است.بقاياى يک شهر باستانى که قدمت آن به دوره ساسانى بازمى گردد، هنوز در مرکز بافت اين روستا به چشم مى خورد و اتفاقا بيش از بسيارى از شهرهاى تاريخى ايران سالم مانده است.درکنار اين بافت باستانى روستايى جديد شکل گرفته و دقيقا در کنار ورودى بقاياى شهر باستانى کاروانسرايى صفوى و زيبا خودنمايى مى کند.کاروانسرا از الگوى ساختى مشابه
اکثر کاروانسراهاى صفوى پيروى مى کند.حجره هايى در اطراف حياط اصلى که حوض بزرگى در ميان آن قرار دارد و ۴حياط کوچک در ۴ جهت بنا که تعداد بيشترى غرفه را در خود جاى داده است.

اين مکان بى نظير که زير آسمان پرستاره کوير يزد قامت برافراشته و از چشم انداز بى نظيرى از کوهستان هاى سنگى نزديک بهره مند است ، پنج شنبه شب و بامداد جمعه هفته گذشته ميزبان بيش از ۱۰۰ منجم برگزيده ايرانى بود، تا پنجمين رقابت ملى ماراتن مسيه ايران در آن برگزار شود.طى ۴سال گذشته کاروانسراى ديگرى از عهد صفوى ميزبان اخترشناسان ايرانى بود. کاروانسراى قصر بهرام ، در نزديکى تهران و در دل پارک ملى کوير ايران در ۴دوره گذشته پايگاه ماراتن مسيه ايران به شمار مى رفت.

اما امسال به دلايل زيادى اين مکان به جاى ديگرى منتقل شد.يکى از مهمترين دلايل اين جابه جايى اين بود که در مسابقه اى ملى ، رصدگران از نقاط مختلف ايران حضور پيدا مى کنند و چهارگوشه ايران نمايندگانى در اين رقابت علمى دارند و شايد عادلانه نباشد اگر تنها يک نقطه به عنوان محل برگزارى اين مسابقه در هر سال مشخص شود.

از سوى ديگر، با توجه به زمانى که امکان برگزارى اين رقابت عملى است (از ميانه اسفند تا نيمه فروردين هر سال) و با توجه به اين که در اين بازه زمانى فصل بارندگى هاى موسمى ايران فرا مى رسد نقاط خشک تر کشور شانس آسمان صاف بيشترى را دارند. (اگرچه امسال اين پيش بينى واقعيت پيدا نکرد.)به همين دليل ، حرکت به سوى آسمانى صاف و پرستاره چون آسمان کوير يزد مى تواند شبى خاطره انگيز ر ا براى همه شرکت کنندگان رقم بزند.

ماراتن پنجم
زمانى که ماراتن نفسگير چهارم مسيه ايران در بام کاروانسراى قصر بهرام ، در فروردين ماه سال ۱۳۸۳و پس از آن که ۲سال قبل به دليل شرايط نامساعد جوى اين ماراتن برگزار نشده بود، به پايان رسيد، همه مى دانستند ظرفيت منجمان رصدگير ايرانى به گونه اى غافلگيرکننده ارتقا پيدا کرده است.به همين دليل ، برنامه ريزى ها براى برگزارى ماراتن پنجم از همان زمان آغاز شد و رايزنى ها درباره زمان و محل و شرايط شرکت کنندگان شروع شد. سرانجام فراخوان بزرگترين گردهمايى رصدى ايران - که اتفاقا به واسطه برگزارى ملى آن ، يکى از بى نظيرترين ماراتن هايى است که در سراسر جهان برگزار مى شود - صادر شد.بيش از ۶۰۰نفر از اخترشناسان آماتورى که توان شرکت در اين رقابت را داشتند، به اين فراخوان پاسخ دادند، اما نبود امکانات کافى برگزارکنندگان را ناچار کرد تا برخلاف ميل خود دست به انتخاب بزنند و با مراجعه به سابقه افراد از اين بين ، بيش از ۱۰۰ نفر را در قالب بيش از ۸۰گروه رصدى از سراسر ايران گزينش کنند.

رصدگرانى که بازه سنى ۱۳تا ۵۰سال را پوشش مى دادند و با ابزارهايى از دوربين دوچشمى ۶۰*۲۰ گرفته تا تلسکوپ هاى بزرگى در رده ۱۴ اينچ در اين رقابت شرکت مى کردند.

به واسطه طولانى بودن مراحل ادارى لازم براى انجام هماهنگى هاى مربوط به حضور افراد در اين محل و تدارکات لازم و همه کارهايى که انرژى و زمان بسيارى را از برگزارکنندگان مى گرفت ، بينندگان اين مسابقه ناچار شدند همه هماهنگى ها را تا يک ماه قبل از برگزارى قطعى کنند و حتى شرکت کنندگان نسبت به تهيه بليت خود اقدام کنند و اين در شرايطى است که در بهترين حالت بهترين پيش بينى هاى نسبتا دقيق از وضع هواى مناطق گوناگون تنها از ۱۰ روز قبل از روز موردنظر در اختيار عموم قرار مى گيرد.

بنابراين مراجعه به آمار سالهاى قبلى تنها راه پيش بينى وضع هوا بود، که بايد اين پيش بينى با وضعيت ماه در آسمان و پارامترهاى ديگر تطبيق داده مى شد. اين بررسى نشان از آن داشت که در اين هنگام از سال ، در منطقه انتخاب شده امکان ابرى بودن هوا بسيار پايين است و در محلى که بارش سالانه آن بسيار ناچيز است ، امکان بارش باران يا آسمان تمام ابرى عملا منتفى به نظر مى رسيد.۱۰روز قبل ، زمانى که نخستين پيش بينى ها در سايتهاى اطلاع رسانى منتشر شد، آب سردى به روى برگزارکنندگان مسابقه ريخته شد، چراکه همه مراجعان نه تنها احتمال ابرى شدن هوا را مطرح مى کردند، بلکه از ريزش باران در اين ناحيه صحبت مى کردند.به گفته بابک امين تفرشى ، دبير برگزارى اين ماراتن چاره اى براى تغيير زمان يا مکان وجود نداشت و بدين ترتيب شرکت کنندگان با اميد به تغييرات ناگهانى و غيرقابل پيش بينى هوا در مناطق کويرى و در حالى که آرزو مى کردند اين بار همه سازمان هاى هواشناسى اشتباه کرده باشند، عازم اين منطقه شدند.شرکت کنندگان و داوران و برگزارکنندگان سعى کردند با وسايل گوناگون خود را به يزد برسانند، اما بيشترين تعداد شرکت کنندگان و داوران از تهران عازم يزد بودند. شامگاه چهارشنبه سرسراى راه آهن تهران ، شايد براى اولين بار در تاريخ خود شاهد رويدادى کم نظير بود، جمعى زياد از رصدگران در حالى که هر يک از آنها جعبه اى بزرگ شامل ابزارهاى رصدى خود به همراه داشتند، گردهم آمدند، تا يکى از کاروان هاى بزرگ نجومى در طول تاريخ ايران شکل بگيرد.

اگرچه عدم توجه مسوولان حمل و نقل کشورى با چنين رويدادى باعث به وجود آمدن بى نظمى هايى در مسير رفت وآمد شد.در يزد شرکت کنندگان در مجتمع فرهنگى صفاييه گردهم آمدند تا با برگزارى جلسه آشنايى و جلسه توجيهى ، خود را براى عزيمت به محل رصد آماده کنند و سرانجام عصر روز پنج شنبه در حالى که ابرهاى يکپارچه کم کم تمام آسمان را مى پوشاند، رصدگران وارد کاروانسراى خرانق شدند.اولين کار چک کردن آخرين نقشه هاى هواشناسى بود
که به نااميدى کامل منجر شد. بلافاصله داوران اين مسابقه که قرار بود رصد اين اجرام را توسط شرکت کنندگان تاييد کنند، جلسه اى تشکيل دادند تا در باره وضعيت موجود بحث کنند.

اسدالله قمرى نژاد (عضو شاخه آماتورى انجم نجوم ايران)، بابک امين تفرشى (ويراستار ارشد ماهنامه نجوم و دبير برنامه)، احمد کريمى (رصدگر باتجربه)، مصطفى امام (گروه نجوم صدرا)، على متين فر (برنده ماراتن هاى قبلي)، خسرو جعفرى زاده (رصدگر باتجربه)، مهدى مطيعى (موسس گروه نجوم آسمان توس و عضو موسس شاخه آماتورى انجمن نجوم ايران)، محسن ايرجى (مدرس نجوم)، عليرضا وفا (رصدگر و عکاس و شکارچى اجرام اعماق آسمان) و پوريا ناظمى (روزنامه نگار علمى روزنامه جام جم) در نهايت تصميم گرفتند در طول شب ضمن برگزارى کارگاه هاى تخصصى نجوم از فرصت موجود بهترين استفاده را ببرند.

کارگاه هايى با موضوع تاريخچه و چشم انداز نجوم آماتورى ايران ، تصويربردارى اجرام نجومى و... تا نيمه شب رصدگران را کنار هم جمع کرد، تا اين که پيش از نيمه شب گوشه اى از آسمان باز شد.درکمتر از چند دقيقه تمام ابزارهاى رصدى در محوطه از پيش تعيين شده گرد هم آمدند و مسابقه براى تنها مدت ۱۵دقيقه آغاز شد و دوباره آسمان چهره در هم کشيد، اما همين مدت کوتاه شور و هيجان بزرگى را ميان شرکت کنندگان ايجاد کرد.

با ابرى شدن مجدد آسمان رصدگران بار ديگر به درون کاروانسرا بازگشتند تا آسمان کوير در يکى از رخدادهاى معدود سال در اين منطقه بارندگى خود را آغاز کند.با بازگشت رصدگران به درون کاروانسرا اين بار مسابقه اى نجومى آغاز شد. داوران اين بار براى افزايش توان علمى شرکت کنندگان از گروه هاى شرکت کننده خواستند در ماراتنى نظرى به رقابت بپردازند.اين مسابقه که در ۲مرحله برگزار شد، تا نيمروز جمعه ادامه يافت و سرانجام ۳ گروه ۲ نفره ، سارا فيض بخش و هيوا پذيرا، سحر رحمانى و آيرين شيوايى ، بنفشه مقامى و زهرا کريمى به عنوان برندگان اين مسابقه دوستانه نجومى معرفى شدند و جوايزى از برگزارکنندگان دريافت داشتند.

مهمترين گردهمايى رصدى ايران اگرچه به دليل ابرى شدن هوا نتوانست مطابق برنامه از پيش تعيين شده برگزار شود، اما درسهاى بزرگى براى همه شرکت کنندگان و برگزارکنندگان به همراه داشت که مى توان اميدوار بود نتيجه آن برگزارى
موفق ماراتن ششم ايران باشد.