|
علت وجودي
بيابانها در روي كره زمين - محمد خسروشاهي
علت اصلي
پيدايش بيابانها در روي كره زمين به دليل عمل نكردن دو عامل اصلي
ايجاد بارش يعني هواي مرطوب و عامل صعود هواست.
وجود مراكز پرفشار اطراف مدارهاي رأس السرطان و رأس الجدي حوالي
عرضهاي
40-20 درجه دو طرف خط استوا كه به آن مراكز پرفشار جنب حاره نيز گفته
ميشود علاوه بر اينكه مانع صعود هوا ميشود، محل نشست هوا است.
بنابراين در چنين مناطقي اگر چه در برخي مناطق رطوبت كافي وجود دارد
ولي به دليل نبودن مكانيسم صعود هوا بارندگي بسيار كم و در نتيجه
بيابانها ايجاد شدهاند. علاوه بر بيابانهاي فوق، بيابانهاي سرد قطبي
نيز وجود دارند كه حاصل تسلط پرفشارهاي عظيم و يكپارچه قطبي ميباشد.از
جنبههای دیرینه اقلیمی بیابانها به دو نوع منطقهای و غیر منطقهای
تقسیم میشوند.
وجود بیابانهای منطقهای بسته به موقعیت آنها نسبت به پدیدههای
هواشناسی و در مقیاس جهانی سنجيده ميشود ( منطقه فشار زیاد و فشارهای
جنب مداری).
ولی وجود بیابانهاي غیرمنطقهای نتیجه موقعیت جغرافیایی خاصي است که
در حرکت جوی در مقیاس جهانی اختلال ایجاد میکنند. مانند بیابانهایی که
در پناه و پشت رشته کوهها واقع شدهاند.
غرب ایالات متحده آمریکا، آسیای مرکزی و دشت کویر ایران يا در وضعیتی
هستند که بادهای مرطوب به زحمت به آنجا میرسد(جنوب غربی ماداگاسكار-
شمال غربی برزیل و بیابان تار در هند) و یا بیابانهای اقیانوسی که تحت
تأثیر یک جریان سرد میباشند(غرب آمریکای مرکزی).
بيابانهاي منطقهاي به تغييرات بيلان حرارتي زمين كه قبل از هر چيز از
تشعشع خورشيد نتيجه ميشود، فوق العاده حساس ميباشند. بيابانهاي
غيرمنطقهاي به اين تغييرات حساسيت كمتري دارند، زيرا شرايط جغرافيايي
ناحيهاي بر آنها غلبه دارد.
اين بيابانها را ميتوان تحت عنوان بيابانهاي طبيعي ياد كرد ولي
بيابانزايي لزوماً در اين بيابانها اتفاق نميافتد (البته ممكن است
گسترش يابد) بلكه در هر سرزميني و يا در هر اقليمي (كه انسان حضور
داشته باشد) ممكن است اتفاق بيفتد.
محمد
خسروشاهي
عضو هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور
|
