|
ايران و كويرهاي بيانتها - مرجان حاجی رحیمی
دكتر
«آلفونس گابريل»، كويرشناس ميگويد:«كوير كسي را كه يك بار گرفتار سحرش
شده باشد، هرگز رها نميكند.» چنانچه بزرگان ايراني همچون دكتر علي
شريعتي نيز در وصف كوير بسيار نوشتهاند.
فلات بزرگ ايران كه شامل كوهها و ارتفاعات هستند حدود نيمي از كشور را
در بر ميگيرند و بيابانهاي داخلي نيز حدود يك پنجم مساحت كل ايران را
در اختيار دارند. بدين ترتيب در فاصلهاي نهچندان دور از جنوب شرقي
تهران كوير مركزي آغاز ميشود.
در كوير مركزي حيوانات مختلفي همچون كل و بز، قوچ و ميش وحشي، جبير،
گربه شني، يوزپلنگ ايراني و گونههاي گياهان متنوع وجود دارند.
مناسبترين راه ورودي منطقه از طريق راه آسفالت ورامين، پيشوا تا يك
كيلومتري ايستگاه راهآهن ابردژ ادامه دارد. بارندگي در كوير مركزي از
آبان ماه آغاز و تا ارديبهشت ادامه دارد و متوسط ميزان ساليانه باران
در آن 150 ميليمتر است. در اين بين پارك ملي و منطقه حفاظت شده در غرب
كوير مركزي و شرق درياچه نمك قم، در استانهاي سمنان، تهران، قم و
اصفهان قرار دارد كه در سال 1343 توسط كانون شكار ايران با مساحت 609
هزار و 438 هكتار شناسايي و در سال 1355 به عنوان پارك ملي معرفي شد كه
بعدها با اضافه شدن قسمتهاي ديگر، مساحت آن به 670 هزار هكتار رسيد.
همچنين چشمههاي عينالرشيد، آب محله، شكرآب، نخجير، چشمه شاهي و سياه
كه از معروفترين چشمههاي پارك ملي كوير است كه همگي تحت نظارت اداره
كل محيط زيست استان سمنان قرار دارند.
كوير لوت هم در جنوب شرقي ايران واقع شده است و استانهاي
خراسانجنوبي، سيستان و بلوچستان و كرمان را در بر ميگيرد. اين كوير
در حدود 80 هزار كيلومترمربع وسعت دارد و از لحاظ پوشش گياهي فقير و
بخش اعظم آن بدون گياه است كه نمونه آن در هيچ قسمت ديگري از ايران
ديده نميشود. منطقه فاقد حيات آن حدود 200 كيلومتر طول و 150كيلومتر
عرض دارد كه تنها نقطه فاقد حيات كره زمين به شمار ميرود. درجه حرارت
هوا در كوير لوت گاهي از 65 درجه سانتيگراد هم بالاتر ميرود. بدين
ترتيب اگر قطب شمال و جنوب به عنوان سردترين نقطه كره زمين شناخته
شود، كوير لوت هم گرمترين شناخته ميشود. در پاي كوههاي مشرف به كوير
بزرگ لوت، آثاري از سكونت انسانهايي ديده شده است كه در 6 هزار سال
قبل زندگي ميكردند.
در جنوب رشته كوههاي البرز ميان استانهاي خراسان، سيستان و بلوچستان،
قم، اصفهان و يزد كوير نمك قرار دارد كه طول آن از شرق به غرب 600
كيلومتر و عرض آن از شمال به جنوب از 100 تا 300 كيلومتر است و بخش
اعظمي از آن را شن و سنگريزه ميپوشاند كه اغلب دستخوش بادهاي خشمگين
ميشوند. طوفانهاي سهمگين، شن آميخته به نمك را به حركت در ميآورند و
گاهي به شكل تپههاي طولاني باقي ميگذارند. اين تلهاي شني به تپههاي
ريگ روان معروفند. ميزان بارندگي در كوير نمك حدود 100 ميليمتر و
اختلاف درجه حرارت شبانه روز در سال زياد و بين صفر تا 70 درجه است.
جالب است بدانيد كه ايران تنها كشوري است كه نوار كوهستاني و نوار
بياباني دنيا در آن به هم ميرسند.
|
