شتركشان، رسمي از عصر مغول

شتر كشان كاشاني ها هنوز هم در روز عيد قربان ميان مردم متداول است.چند روز پيش از عيد قربان شتر را مانند عروس مي‌آراستند و در محله‌هاي شهر مي‌گرداندند .

«با وجود روايات تاريخي كه در دست داريم، اين رسم از دوره صفوي به اين سو در كاشان به وجود آمده اما در برخي كتاب‌هاي دوره مغول نظير تاريخ مباركه غازاني نيز اشاراتي به آن وجود دارد.»
«در اين مراسم چند روز پيش از عيد قربان شتر را مانند عروس مي‌آراستند و در محله‌هاي شهر مي‌گرداندند و مردم بر حسب توانايي خود مبلغي را به گردانندگان مراسم مي‌دادند. سپس شتر را با تشريفات خاصي در ميدان محصلي نحر مي‌كردند. گوشت شتر نحر شده بي رؤساي گروه‌هاي صنفي يا محله‌هاي شهر تقسيم مي‌شد.»
«پديده شتركشان جزو مراسم تطهير ادواري است و به تدابيري برمي‌گردد كه انسان‌ها براي دور كردن بار گناهان و سبك كردن خود انديشيده بودند.» تطهير ادواري در ايران در اعياد و نوروزها انجام مي‌شد كه به نوعي با تجديد حيات طبيعت مرتبط بود. آيين شتركشان نيز در عيد قربان يعني دهم ذي‌الحجه انجام مي‌شود كه به فاصله نزديكي پس از آن سال جديد قمري آغاز مي‌شود.»
«اجراي مراسم تطهير سبب مي‌شد كه انسان‌ها خود را از گناه مبرا سازند. اين آيين‌ به دليل سودرساني معنوي به جامعه، از امري خاكي به امري قدسي تبديل شده است، به همين دليل از پشم، خون و گوشت شتر به عنوان تبرك استفاده مي‌شود.»
«انسان‌ها در گذشته به دو دنياي ارواح و زندگان معتقد بودند و چون در خاك زندگي مي‌كردند، نمي‌توانستند با ارواح تماس بگيرند. قرباني كردن يك جسم آنها را از دنيا ماده جدا و به نيروهاي مافوق طبيعي نزديك مي‌كرد. بنابراين به جاي انجام كاري عام‌المنفعه، قرباني مي‌كردند.»
«در گذشته چنين اعتقاداتي پاره‌اي از زندگي مردم بود اما امروز تنها پوسته‌اي از آن براي ما باقي مانده است. مانند تعزيه‌خواني كه در گذشته نقش مهمي در هدايت و آموزش مردم داشت اما با دگرگون شدن جامعه به نمايش تبديل شد و نقش اصلي خود را از دست داد. دليل حضور پرشور در اين مراسم نيز تنها به اعتقادات مردم برمي‌گردد.»
اين استاد مردم شناس در اين مراسم به ذكر خلاصه‌اي از صورت‌ها و مفاهيم مختلف آيين قرباني پرداخت و گفت: «قرباني صورت‌هاي مختلفي دارد، صورت تخريبي كه در آن كشتن مرسوم است، صورت اهدايي كه در آن پيشكش كردن حيوان انسان يا شي بيجان مطرح است و صورت فديه در جوامعي كه به ارواح يا الگان اعتقاد دارند.»
وي علاوه بر مفهوم «تطهير» در قرباني، مفاهيم بلاگرداني از فرد و جامعه، حاجت‌خواهي و قرباني براي شكرگزاري را از ديگر مفاهيم مستقر در امر قرباني دانست.