سيستان و بلوچستان؛ از انسان اوليه تا دوران فراموشي

سيستان و بلوچستان به گواه تمدن خاموش آن، دريچه اي به عصر هزاره هاي پيش از ميلا د است زيرا آثار استقرار انسان از ابتدايي ترين مراحل زندگي تا دوره تاريخي در اين استان ديده مي شود.
با اين همه، تاكنون ديرينگي تاريخ و ريشه هاي عميق فرهنگ و تمدن در سيستان و بلوچستان آن طور كه بايد مورد توجه قرار نگرفته است.

اين سرزمين با وسعتي فراتر از ۱۸۷ هزار و ۵۲ كيلومتر مربع از دو ناحيه مجزاي شمالي و جنوبي تشكيل شده است.
ناحيه شمالي سيستان نام دارد همان سرزميني است كه در آيين زرتشت آن را يازدهمين سرزمين آفريده شده توسط اهورامزدا مي دانند.در كتاب هاي تاريخي از سيستان به عنوان ولا يتي گسترده و آباد ياد شده و آن را با نام هاي «زرنگ، سگستان، سكاستان، سكان، سكاوند و نيمروز» نيز خوانده اند.

سيوستان را از ديگر نام هاي سيستان ذكر كرده اند و معتقدند اين واژه بوده كه به مرور به سيستان تبديل شده است.
سيستان از مراكز اوليه تمدن ايراني است و مانند برخي شهرهاي تاريخي ايران ريشه در اسطوره دارد و آثار و بناهاي متعدد باقي مانده از دوران قديم گوياي اين مدعا است.
بلوچستان امروزي كه ناحيه جنوبي استان را تشكيل مي دهد، در قديمي ترين اسناد تاريخي به اسم «مكا» مشهور بوده است.

بلوچ ها از نژاد آريايي هستند و به گفته برخي مورخان ابتدا در كرانه هاي درياي خزر زندگي مي كردند.
با آن كه بيشتر سياحان قديم بلوچستان را سرزمين اسرارآميز دانسته اند اما پژوهندگان معاصر با دقت و اصول علمي و فني به ارزش و اهميت اين سرزمين پي برده اند.
اين سرزمين را «هندوستان كوچك» نيز لقب داده اند زيرا صرف نظر از منابع زيرزميني مانند زغال سنگ و آهن، اين بخش از فلا ت ايران به دليل تنوع و اختلا ف آب و هوا مستعد پرورش هرگونه محصول گرمسيري ، سردسيري و معتدل است.

بيش از ۱۰ هزار اثر فرهنگي در اين استان موجود است كه در طول ۲۶ سال گذشته ۶۵۰ تاي آن شناسايي شده است.
گورستان اسپيدژ بزمان شهرستان ايرانشهر كه با ارزش ترين آثار از دوران پيش از تاريخ و هزاره هاي دوم و سوم را در خود جاي داده است، يكي از مهم ترين مراكز تاريخي اين استان به شمار مي رود.

و اين مكان به هنگام برپايي مراسم مذهبي، استفاده مي شده است.

زيارتگاه «سيد غلا م رسول» را در حاشيه ضلع شرقي خليج چابهار از ديگر آثار منطقه دانست كه همواره زيارتگاه مسلمانان هند و مردم اين منطقه بوده است.
تاكنون از ۶۵۰ اثر تاريخي شناسايي شده در اين استان ۱۵۰ مورد در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است.
اميدواريم تا پايان برنامه چهارم توسعه بيش از ۱۰ هزار اثر تاريخي در سيستان و بلوچستان شناسايي شود.