|
قلعه
ناصرى ايرانشهر
موقعيت جغرافيايى: شهرستان ايرانشهر -
شهرايرانشهر
قدمت: قاجاريه (1269-1313 ه.ش)
مشخصات معمارى :
قلعه فوق در ابعاد 194×194 متر يعنى در زمينى به مساحت 37636 مترمربع
ساخته شده است. حصار اطراف آن به ارتفاع 6/7 متر و ضخامت 4/5 متر بصورت
توپُر است. مجهز به دو نوع تيركش دورزن و نزديك زن مىباشد و تيركشهاى
آن حالت عريب دارند. قلعه داراى 7 برجك و 2 برج در جلو مىباشد و شامل
سرباز خانه، قورخانه، مسجد، حمام، اصطبل، حوضخانه، شاه نشين، عام نشين،
باغ و ... بوده است. در سال 1359 ه.ش توسط عده اى ناآگاه به ارزش
ميراث فرهنگى كليه ابنيه داخل قلعه تخريب و همسطح شده است تنها حمام
قلعه در پايينتر از سطح زمين بصورت ويرانهاى باقى مانده است. حمام
داراى تون، حوض خانه و چاه فاضلاب است از هنرهاى جالب معمارى حمام
كاربرد لوله هاى سفالى به اندازه 6 اينچ مىباشد كه به منظور تهويه
هواى حمام و تخليه فاضلاب كار گذاشته شده اند. مصالح بكار رفته در
حصار ها و برجهاى باقى مانده، خشت خام و آجر 20×30 سانتىمترى و ساروج
بوده است طاقهاى آن به صورت 20 سانتى مترى و جناغى بودهاند كه
بىنظير هستند. آب موردنياز بوسيله يك رشته قنات وارد قلعه مىشده و پس
از ذخيره در حوضخانه ها به منظور زراعت و استفاده در آبيارى باغات كه
در شمال قرار داشته اند از آن استفاده مىشده است. در بالاى ديوار از
داخل قلعه معبرى به عرض بيش از يك متر در ارتفاع 5 مترى از زمين براى
گرد نگهبانان و جان پناهى با متوسط ارتفاع 1/7 متر براى جلوگيرى از
ديد خارج تعبيه شده است. در روى جان پناه سوراخهايى (مزقلها) با
شيبهاى متفاوت تعبيه شده كه مدافعان از آن محلها بصورت نشسته و يا
ايستاده لوله تفنگ را جهت مقابله با دشمن از آنها خارج مى نمودند. به
جز برجهاى دروازه در زير سايه برجها، آسايشگاه سربازان قرار داشته كه
برجهاى مذكور نيز مشابه ديوار داراى جان پناه يا مزقل هاى دفاعى با
شيبهاى متفاوت بودهاند. قلعه در گذشته داراى 150 اطاق در اندازه هاى
مختلف با چهارحياط مجزا بوده است.
تاريخچه قلعه ناصرى :
شاهزاده فيروز ميرزا فرمانفرما در زمان حكومتىاش در كرمان سفرى به
بلوچستان و بازديدى از قلعه بمپور داشته است (1264ه.ق). چون قلعه بمپور
مركز قشون دولت بود رو به ويرانى نهاده بود و تعمير آن نياز به هزينه
زيادى داشت، به پيشنهاد وى و موافقت ناصرالدين شاه قاجار قلعه اى در
پَهره (ايرانشهر فعلى) ساخته شد كار ساختمانى آن در سال 1264 ه.ق توسط
معماراستاد حسين معمارباشى شروع و در سال 1271 ه.ق به اتمام رسيده است.
هدف از ساخت اين قلعه انتقال مركز حكومت بلوچستان از بمپور به ايرانشهر
بوده است. تا سال 1286 ه.ق قلعه تحت تسلط قواى قاجار بوده، اما به علت
ضعف حكومت مركزى به دست قواى بلوچ و احكام محلى مىافتد. سربازان
قاجاريه پس از شكست به طرف كرمان حركت مىكنند و خبر اشغال قلعه را به
والى كرمان مىرسانند. از طرف والى عدهاى فرستاده مىشوند كه قلعه را
از دست بلوچها خارج نمايند اما موفق نشده و مجبور به بازگشت مىشوند.
در اين زمان بهرام خان حاكم سرباز خود را به ايرانشهر مىرساند و قلعه
را در دست مىگيرد. تا سال 1294 ه.ق بهرام خان حاكم بلوچستان بوده و پس
از وى برادر زاده اش به نام دوست محمدخان به حكمرانى بلوچستان مىرسد
و تا سال 1307 ه.ش دولت مركزى هيچگونه تسلطى بر بلوچستان نداشته است.
قواى دولتى در سال 1307 ه.ش به دستور رضاخان عازم فتح قلعه مىشوند و
قلعه به تصرف آنها در مىآيد و دوست محمدخان به اسارت قواى دولتى در
مىآيد و لازم به ذكر است اين قلعه به نام دوست محمد خان نيز معروف
است. قواى دولتى در قلعه مستقر مىشوند و كم كم كل بلوچستان به تصرف
قواى دولتى در مىآيد. در سال 1359 ه.ش بعد از پيروزى انقلاب اسلامى
شهردارى ايرانشهر نسبت به تخريب ابنيه داخلى اقدام و آثارى از گذشته در
آن باقى نمىگذارد. بلايى بر سر قلعه وارد مىآورد كه تاكنون هيچ دشمنى
بر آن وارد نكرده است.درسالهای اخیرمیراث فرهنگی حصاراین قلعه
رابازسازی نموده است. |
