|
روستای ابیانه
در ۴۰ كیلومتری شمال غربی نطنز از استان كاشان در دامنه كوه كركس
روستایی بس كهن واقع است به نام ابیانه. این روستا را به اعتبار آثار و
بناهای تاریخی پرتنوعش باید از زمرهٔ استثنایی ترین روستاهای ایران به
شمار آورد. شكوه معماری بومی و سرشار از زیبایی این روستا، آن را در
شمار نمونه های كم نظیر دیدنیهای جهان درآورده است. ابیانه نقطه ای
خوش منظره و خوش آب و هوا و دارای موقعیت طبیعی مساعدی است. در دورهٔ
صفویه هنگامی كه شاهان صفوی برای ییلاق به نطنز میرفتند بسیاری از
نزدیكان آنها و درباریان ترجیح میدادند در ابیانه اقامت كنند. شمار
خانه های ابیانه در سرشماری سال ۱۳۶۱ برابر با ۵۰۰ واحد برآورد شده؛
این خانه ها تماماً بر روی دامنه پرشیبی در شمال رودخانه برزرود بنا
شده است به صورتی كه پشت بام مسطح خانه های پایین دست، حیاط خانه های
بالادست را به وجود آورده است و هیچ دیواری هم آنها را محصور نمیسازد.
در نتیجه، ابیانه در وهلهٔ اول روستایی چند طبقه به نظر میآید كه در
بعضی موارد تا چهار طبقهٔ آن را می توان مشاهده كرد. اتاقهای ابیانه
به پنجرههای چوبی ارس مانند مجهزند و اغلب دارای ایوانها و طارمیهای
چوبی پیش آمدهٔ مشرف بر كوچه های تنگ و تاریكاند كه خود به صورت
مناظر جالبی درآمدهاند. نمای خارجی دیوارهای خانه های ابیانه با خاك
سرخی كه معدن آن در مجاورت روستاست پوشیده شده است. از آنجا كه در
دامنه های شیبدار ابیانه فضای كافی برای ساختن خانه های موردنیاز
وجود ندارد در این روستا چنین رسم شده است كه هر خانواده انبار غار
مانندی در تپههای یك كیلومتری روستا، در كنار جاده و نرسیده به ابیانه
ایجاد نماید. این غارها كه در دل تپه ها حفر شدهاند و از بیرون تنها
درهای كوتاه و محقر آن نمودار است برای نگهداری دامها و نیز آذوقهٔ
زمستانی و اشیای غیرضروری مورد استفاده قرار میگیرد. زندگی مردم
ابیانه كشاورزی و باغداری و دامداری است كه با روشهای سنتی اداره
میشود. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همكاری دارند. ابیانه
دارای هفت رشته قنات است كه برای آبیاری مزارع و باغات مورد استفاده
قرار میگیرد. گندم، جو، سیب زمینی و انواع میوه به خصوص سیب، آلو،
گلابی، زردآلو، بادام و گردو در ابیانه به دست میآید. در سالهای اخیر
قالیبافی در ابیانه رواج پیدا كرده و نزدیك به ۳۰ كارگاه قالیبافی در
آنجا دایر شده است. در گذشته گیوه بافی از جمله مشغله های پردرآمد
زنهای ابیانه بوده است كه امروزه تا حدی متروك شده است. مردم ابیانه به
سبب كوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آنها از مراكز پر جمعیت و
راههای ارتباطی، قرنها در انزوا زیسته و در نتیجه بسیاری از آداب و
رسوم قومی و سنتی و از جمله زبان و لهجهٔ قدیم خود را حفظ كرده اند.
زبان مردم ابیانه فارسی با لهجهٔ خاص ابیانه ای است كه با لهجه های
متداول در جاهای دیگر تفاوت اساسی دارد. لباس سنتی آنها، هنوز هم میان
آنها رواج دارد و در حفظ آن تاكید و تعصب از خود نشان میدهند، در
مردان شلوار گشاد و درازی از پارچهٔ سیاه و در زنها پیراهن بلندی از
پارچه های گلدار و رنگارنگ است.
علاوه بر این، زنهای ابیانه معمولاً چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند.
قدیمترین اثر تاریخی ابیانه آتشكدهای است كه مانند دیگر بناهای ده در
سراشیبی قرار گرفته است. آتشكده ابیانه را نمونه ای ازمعابد زردشتی
دانستهاند كه در جوامع كوهستانی ساخته میشد. مهمترین بنا و اثر
تاریخی این روستا یك باب مسجد جامع و قدیمترین اثر تاریخی این مسجد
منبر چوبی منبتكاری آن است كه در سال ۴۶۶ هجری قمری ساخته شده است.
مسجد قدیمی دیگر ابیانه مسجد برزله است كه دارای فضای دلبازی است و روی
لنگه در شرقی آن سال ۷۰۱ هـ . ق. نوشته شده است كه مربوط به دورهٔ
ایلخانان است.مسجد تاریخی دیگر ابیانه مسجد حاجتگاه است كه كنار
صخرهای در كوهستان بنا شده و بر در ورودی شبستان آن تاریخ ۹۵۲هـ . ق.
مشاهده میشود. روستای ابیانه دارای دو زیارتگاه است: یكی مرقد شاهزاده
عیسی و شاهزاده یحیی در جنوب روستا كه به گفته اهالی فرزندان امام موسی
كاظم (ع) بودهاند؛ و زیارتگاه دیگر ابیانه قدمگاه نامیده میشود. از
جمله جاها و اماكن دیدنی دیگر ابیانه میتوان از خانه غلام نادرشاه و
خانه نایب حسین كاشی نام برد.
ماخذ: دایره المعارف بزرگ اسلامی در ذیل نام ابیانه.
|
