گل جالیز

نام فارسی : گل جالیز، گلک

نام علمی:  Orobanche

نام انگلیسی:  Broom Rape

 

 

پراکندگی

گل جالیز گیاهی علفی و یكساله است. این گیاه دارای ساقه گوشتی فلس دار به رنگ زرد تا ارغوانی بوده، ارتفاع آن بین 15 تا 40 سانتیمتر است. این گیاه انگلی فاقد ریشه های باریك و نازك بوده و به همین علت نمی تواند آب و غذا را از خاك جذب كند. چون گل جالیز برگ و سبزینه ندارد، به همین علت نمی تواند نور خورشید را جذب كرده، به وسیله آن غذا بسازد؛ بنابراین برای ادامه زندگی، به صورت انگل به ریشه بعضی از گیاهان دیگر كه میزبان نامیده می شوند، متصل می شود. گل جالیز با اتصال به ریشه گیاه میزبان از شیره گیاهی آن استفاده می كند. به همین علت این گیاه، انگل گیاهی است. گل جالیز به وسیله بذر زیاد می شود. بذرها در داخل اندامی به شكل كپسول كه در قسمت پایین گل های رنگین جالیز قرار دارند، به تعداد 400 تا 2000 دانه تشكیل می شوند. بذر گل جالیز یك تا دو سال پس از رسیدن، بیشترین میزان قدرت جوانه زنی را پیدا می كند. هر بذر سالم تا 13 سال می تواند قوه نامیه (توانایی سبز شدن) خود را در خاك حفظ كند. بذر این انگل زمانی جوانه می زند كه در كنار ریشه گیاه میزبان قرار بگیرد. بعد از این كه بذر گل جالیز جوانه زد، با ریشه گیاه میزبان تماس پیدا می كند و در محل تماس، غده كوچكی به وجود می آید. این غده كوچك به ریشه گیاه میزبان جوش می خورد و بعداً رشته مكنده تشكیل می شود كه به میان پوست ریشه گیاه میزبانفرو می رود و به محل حركت ریشه گیاهی رسیده، از آن شیره تغذیه كرده و رشد می كند. گل جالیز پس از مدتی كه از شیره گیاه میزبان تغذیه نمود، به صورت دسته ای از ساقه های گل دهنده از محل تشكیل غده كوچك از خاك بیرون می آید. هر یك از این ساقه های گل دهنده، چندین گل تولید می كنند كه پس از رسیدن، هر یك مقدار زیادی بذر تولید می كنند و به این ترتیب سطح وسیعی از خاك را آلوده می كنند.

 

دامنه میزبانی این انگل در بین گیاهان دو لپه وسیع بوده که در این خصوص می‌توان به گیاهانی چون آفتاب‌گردان، گلرنگ، بادمجان، گوجه فرنگی، توتون، عدس، باقلا، نخود، کلزا، هویج و برخی درختان میوه همچون بادام، زردآلو و غیره اشاره نمود. گل جالیز به علت برقراری ارتباط قوی با ریشه گیاهان زراعی، با جذب آب و مواد غذایی از گیاه میزبان سبب كاهش رشد و عملكرد، پژمردگی و نهایتاً مرگ آن می شود. كاهش عملكرد بر حسب شدت حلمه این انگل به گیاه میزبان از پنج تا 100 درصد بوده، در برخی موارد زارعان به دلیل شدت آلودگی زمین كشت شده را رها می كنند. وجود این انگل در بیشتر استان های كشور به جز استان های شمالی كشور (حاشیه دریای خزر) – كه به علت رطوبت فراوان و اسیدیته خاك، فراوانی كمتری دارد – گزارش شده است. مشكل عمده مبارزه با گل جالیز این است كه، زمانی این انگل روی خاك ظاهر می شود كه قسمت های زیرزمینی آن خسارت قابل توجهی را به گیاه میزبان وارد كرده اند. البته مشكلات مبارزه با گل جالیز می تواند ناشی از عواملی از جمله بقای بذر آن در خاك به مدت طولانی، تولید تعداد زیادی بذر و ارتباط فیزیولوژیك و مورفولوژیك تنگاتنگ بین گیاه میزبان و انگل هم باشد.

 

گل جالیز در مرحله‌ای روی سطح خاک مشاهده می‌شود که خسارت عمده‌ای به گیاهان میزبان وارد نموده و علاوه بر این ارتباط مستحکم بین انگل و میزبان سبب شده که روشهای کنترل این انگل مشکل شود. چرخه زندگی گل جالیز با بذر شروع می‌شود. بذر از طریق تحریک مواد مترشحه ریشه گیاه میزبان شروع به جوانه زدن می‌نماید و پس از اتصال به ریشه گیاه میزبان زندگی خود را ادامه می‌دهد. این انگل دارای بذرهای بسیار ریز بوده به نحوی که به طور تقریبی ۱۰۰ میلی‌گرم بذر گل جالیز حاوی تعداد ۲۰ هزار بذر است. هر بوته گل جالیز حدود ۲۵۰ هزار بذر تولید می‌کند. این بذرها توسط باد و آب آبیاری به راحتی جا به جا می‌شوند. اغلب بذرهای گل جالیز دارای خواب اولیه هستند و دامنه زمانی این خواب بین یک تا دو سال است. حداکثر فاصله بذر از ریشه میزبان برای تأثیرپذیری از مواد محرک جوانه زنی دو سانتیمتر و مدت زمان لازم برای تأثیرپذیری گل جالیز از مواد محرک ریشه میزبان پس از آماده سازی آن بین ۴۸ـ۲۴ ساعت است. بذرهای گل جالیز می‌توانند قابلیت حیات خود را در شرایط آزمایشگاهی به مدت ۱۳ سال و در شرایط مزرعه‌ای به مدت ۱۲ سال حفظ کنند.

 

پس از جوانه زدن بذر گل جالیز رشته اولیه از درون پوسته بذر خارج می‌شود و اطراف ریشه گیاه میزبان استقرار می‌یابد. نفوذ به داخل ریشه میزبان از طریق ترشح آنزیم‌ها و همچنین فشار مکانیکی سلولهای مکینه صورت می‌گیرد که موجب جدا شدن سلولها از یکدیگر می‌شوند. سرانجام بافت مکینه سیستم آوندی ریشه میزبان را احاطه کرده و در نهایت سبب برقرار شدن ارتباط محکم می‌شود و حرکت مواد آوندی گیاه را برای انگل سوق می‌دهد که با ادامه این عمل گیاه میزبان به تدریج ضعیف شده و در صورت ادامه یافتن به مرگ میزان منجر خواهد شد.

 

گل جالیز یا گلک (Orobanche) سرده‌ای از گیاهان گلدار است که در حدود ۱۵۰ گونه دارد. این جنس در ایران ۳۶ گونه دارد.

 

انواع گل جالیز:

1- گلجالیز مصری یا گلك (Orobanche aeyyptia Pers)

 انگل یكساله یا چندساله ریشه؛ ساقه باریك 6/0 – 4/0 ´ 50 – 15 سانتیمتر، منشعب، با كرك های ترشحی؛ برگ ها به برگ های بی رنگ كاهش یافته، به طول تا 12 میلیمتر؛ جام گل 35 – 20 میلیمتر به طور وضوح تیغی شكل، در بالای تخمدان فشردگی، بنفش رنگ پریده تا آبی با لوله سفید رنگ؛ كاسه گل زنگوله مانند، با چهار لوب، كه طول آن ها تا فشردگی جام گل می رسد و گلدهی از اواسط بهمن تا اواسط مهرماه است.

 

2- گل جالیز (Orobanche Cernua Loefe)

انگل چندساله ریشه؛ ساقه افراشته، غیر منشعب، ضخیم، زردرنگ، تا 40 سانتیمتر؛ برگ ها به فلس های مثلثی بی رنگ روی ساقه كاهش یافته؛ گل آذین سنبله متراكم با برگ هایی كه گل ها را فرا گرفته؛ گل ها با جام لوله ای، فشرده در بالای میوه ها، دارای دو لب، لب ها كوچك و گرد، گل ها آبی ولی لوله گل سفید به طول تا دو سانتیمتر، كاسه گل حدود نصف جام گل؛ برگك با طولی برابر كاسه؛ گلدهی از اواسط اسفند تا تیرماه.

 

3- گل جالیز صدفی (Orobanche Crenata Forsk)

انگل چندساله ریشه؛ ساقه افراشه، غیرمنشعب، به ابعاد تا 5/2 ´ 100 سانتیمتر، گاهی ارغوانی رنگ؛ برگ ها به فلس های بی رنگ كاهش یافته، متراكم در پایین، پراكنده در بالا، تا 25 میلیمتر؛ گل ها در سنبله های ضخیم و متراكم، به ابعاد تا 4 ´ 50 سانتیمتر، معطر، جام گل زنگوله ای، تا 30 میلیمتر، سفید تا زرد رنگ با رگبرگ های ارغوانی، لب ها شكافدار، لب بالایی دو قسمتی، لب پایینی سه قسمتی؛ كاسه گل به درازای لوله گل؛ گلدهی از اواسط دی تا اواسط اردیبهشت ماه.

 

4 – گل جالیز منشعب (Orobanche ramos L)

انگل یكساله یا چند ساله ریشه؛ ساقه دارای انشعاباتی در قاعده متورم، شاخه ها باریك، 4/0 – 15/0 ´ 30 – 5 سانتیمتر، با غده های ترشحی؛ برگ ها به فلس های زرد یا ارغوانی رنگ كاهش یافته به طول تا هشت میلیمتر؛ گل ها به صورت سنبله شل، جام گل به طول 20 – 15 میلیمتر، لوله ای تا قیفی شكل، زرد تا بنفش با قاعده ای سفیدرنگ، در بالای تخمدان دارای فشردگی، كاسه گل از نظر طول برابر با لوله، بساك بدون كرك با گلدهی از اواسط شهریور تا اواسط اسفندماه.

در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید تا از آخرین مطالب با خبر شوید.
هر زمان که بخواهید، می‌توانید عضویت‌تان را لغو کنید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

تسلیت