مناطق گردشگری حاشیه روستای مصر
محسن ادیب

نام انگلیسی : South of Central Desert    

نام فارسی :  جنوب كوير مركزي 

 

 

ناحیة بیابانک  ناحیه ای قدیمی (تقریباً برابر با بخش خور و بیابانک امروزی ) در حاشیة جنوبی دشت کویر  که در گذشته بر سر راه اصفهان (نایین ) به خراسان (نیشابور) قرار داشته است . نشانه هایی از مسکونی بودن این منطقه پیش از اسلام وجود دارد، از جمله مي توان به  آتشکده ای درحاشيه روستاي مهرجان اشاره كرد. همچنين، شهر جندق در این منطقه به زندان و تبعيدگاه انوشیروان عادل معروف بوده است و گنبدی قدیمی به نام هشت درب متعلق به دوره ساسانیان در آن خودنمايي ميكند.

 پيش از قرن هشتم ، اطلاعات چندانی از این ناحیه در دست نيست ولی در دوره صفویه ، شاه عباس اول از همین راه عازم مشهد شد و در مسیر خود به شنهای روان برخورد و دستور داد تا برای راهنمایی مسافران ستونهای آجری در این ریگزار برپا کنند. ستونهايي كه كماكان در قسمتهايي از كوير مركزي قابل مشاهده هستند (مسير روستاي عروسان به طرود). به دستور او برای آسایش زوار مشهد رضوی نيز  مزرعه و رباطی احداث کردند که به مزرعة عباس آباد معروف است . در 1007 نیز سپاهیان وی از همین مسیر به خراسان رفتند.

به دلیل محصور بودن این منطقه در کویر بسیاری از آداب و رسوم قدیمی ايرانيان باستان در اين منطقه محفوظ مانده است ، از جمله بزرگداشت آخرین شب ماه اسفند، معروف به شب بی بی هور که اهالی معتقدند در این شب فرشته برکت به خانه آنها فرود می آید و بر برکت آنها می افزاید. همچنین تا دهه های اخیر جشن سده  در این ناحیه مرسوم بود و در خور و برخی روستاها با افروختن آتش این روز را جشن می گرفتند.

 

كوير مركزي

کویر مرکزی یا چاله کویر در محدوده جغرافیایی 30/54 تا 57 درجه شرقی و 30/33 تا 30/35 درجه شمالی در مرکز فلات ایران قرار گرفته است . کویر مرکزی پهناورترین کویر ایران است که عرض آن در حدود 400 کیلومتر و طول آن 800 کیلومتر است . این کویر از شمال به دامنه های البرز مرکزی و شرقی و از غرب به ساوه و قم، از شرق به کوه های پیر حاجات و ازبک کوه  و از جنوب به محور ارتباطی خور-طبس محدود می شود. كويرهاي معروفي همچون ريگ جن، كوير دامغان (حاج علي قلي و كوير بجستان در اين منطقه واقع شده اند.

 

دقیقا مشخص نیست که واژه کویر از چه زمانی وارد زبان پارسی شده است . بعضی معتقدند که کویر ریشه ای از کلمه کبیر عربی به معنای بزرگ دارد و دشت کویر به معنای دشتی بزرگ و پهناور است .از دیگر کلماتی که می تواند ریشه اصلی واژه کویر باشد می توان به گور یا کور اشاره کرد . از آنجایی که این منطقه در زمانهای گذشته دارای گله های گور آسيايي بوده است (متاسفانه در سالهاي اخير هيچگونه گوري در منطقه كوير مركزي مشاهده نشده است) و کور در زبان ساسانی به معنای ساده است می توان به این نتیجه رسید که کویر از ریشه ساسانی کلمه کور گرفته شده است . همچنین کپه یا کفه در پارسی پهلوی به معنی فنجان یا کاسه بوده است و از آنجا که کویر مانند کاسه ای محصور به کوه ها است، می تواند وجه تسمیه کویر باشد . از دیگر کلمات می توان به کفره اشاره کرد که ریشه عربی دارد و کماکان در صحاری آفریقا به کویرهای آن اتلاق می شود .

 

به اعتقاد زمين شناسان کویر مركزي ايران در زمانهای گذشته دریای کم عمقی به نام تیس بوده است که در مرور زمان و به علت گرمی هوا و تغييرات اقليمي به مرور خشک شده است. درياچه هاي خزر و آرال بقاياي آن دريا بزرگ بوده اند. در حاشیه شرقی این کویر در نزدیکی شهر بجستان روستایی به نام یونسی وجود دارد که ساکنین آن معتقدند یونس پیامبر(ع) در این دریا توسط نهنگ بلعیده شده است . وجود رسوبات لایه ای در کویر همچنين وجود مناطقي همچون فسيل آباد در منطقه پارك ملي كوير كه پوشيده از فسيل هاي ريز درشت ماهي هاي مختلف  است ميتواند صحت اين ادعا را اثبات كند.

 

قسمت عمده این کویر (بیشتر در نواحی جنوبی و مرکزی) پوشیده از باتلاق هاي نمكي-رسي و در حواشی شرقی پوشیده از تلماسه ها و یا تپه های شنی است . در قسمتهای غربی، پوشیده از خاکهای رسی پف کرده (زمينهاي پفكي) عاری از پوشش گیاهی است . ارتفاع متوسط کویر از سطح آبهای آزاد درحدود 700 متر است که پست ترین نقطه در حدود 650 متر در نواحی مرکزی متمایل به شمال قرار گرفته و بلندترین ارتفاع در شمال دریاچه نمک خور و بیابانک در حدود 838 متر است .

 

در روزگاران گذشته جاده کاروان گذری از طرود به عروسان وجود داشته که به مرور زمان اهمیت خود را از دست داده است . عدم وجود پوشش گیاهی در عمده پهنه کویر دركنار وجود زمینهای پست باعث شده که کوچکترین بارش سبب ایجاد باتلاقهای عظيم رسي در این منطقه گردد . از این رو عبور از این کویر بدون مطالعات لازم و بررسی دقیق ماه های بارش به هیچ عنوان توصیه نمی شود .

 

دیگر محور ارتباطی که در زمان های گذشته کاروانیان از آن استفاده می کرده اند محور حلوان به عروسان بوده است که حتی در آن زمان نیز به ندرت و در مواقع ضرورت مورد استفاده قرار می گرفته است .

 

سون هدین کویر نورد سوئدی 2 بار عرض این کویر را طی کرد . ابتدا مسیر کاروان گذر جندق به بیدستان و در برگشت مسیر طرود به عروسان . این دو محور نسبت به زمینهای اطراف 1 تا 2 متر مرتفعتر هستند . همین ارتفاع اندک باعث می شود که در هنگام بارش این راه ها نسبت به سایر مناطق زودتر خشک شوند و حركت بر روي آنها ميسر باشد.

در این کویر خاکهای چرب زرد رنگ و همچنین نمک سیاه به وفور یافت می شود . قسمتی از زمینهای این کویر پوشیده از سوراخ هایی به شکل دهانه آتشفشان است که در اثر تبخیر سریع آب و پوکی جنس خاک ایجاد شده است . همچنین چندضلعی های نمک در قسمتهای جنوبی و مرکزی به وفور یافت می شوند .

 

گردشگري در جنوب كوير مركزي

مناطق گردشگري طبيعي و فرهنگي حاشيه روستاي مصر

نخستين چيزي كه آدمي را در كوير هميشه زيبا مجذوب مي كند شبهاي كوير است. آسمانی پر از ستاره ها و كهكشانهاي روشن و درخشان كه چشم هربيننده اي را به خود خيره مي كند خصوصا عزيزاني كه اهل رصد  آسمان و شناسايي ستارگان هستند از اين مكان مي توانند به خوبي استفاده كنند.خشكي محيط در كنار دوري از هاله نور شهر هاي بزرگ پتانسيل بالقوه اي براي ديد بهتر آسمان فراهم كرده است. اگر كمي خوش شانس هم باشيد مي توانيد ماه خيمه زده را در آسمان كوير ببينيد در مواقعي كه قرص ماه كامل باشد، دور ماه را هلال بسيار زيباي نوراني احاطه مي كند كه به آن ماه خيمه زده مي گويند. البته ساكنين منطقه معتقدند ظرف 3 روز آينده پس از اين اتفاق باران مي بارد. در كنار آسما و شب هاي پر رمز و راز كوير، روز كوير نيز حكايت مفصلي است كه بدليل ناشناخته بودن كمتر به آن پرداخته شده است.

 

در زير به پاره اي  از  جاذبه هاي گردشگري طبيعي و فرهنگي  جنوب كوير مركزي ايران در حوالي روستاهاي مصر و فرحزاد  اشاره ميشود:

روستاي مصر

این روستا در 40 کیلومتری شرق شهر جندق و 50 کیلومتری شمال شهر خور از توابع استان اصفهان، قراردارد. موقعیت جغرافیایی روستا 34/04 شمالی و 54/47 شرقی است.

روستای مصر با دو روستای بسیار کوچک دیگر به نامهای امیرآباد و فرحزاد دریک خط شمالی– جنوبی به طول حدود 6 کیلومتر واقع شده اند. روستاي فرحزاد در 2 كيلومتري شمال روستاي مصر قرار دارد. در اين روستا خانواده طباطبايي خانه اجدادي را به 2 مهمانسراي سنتي براي كوير دوستان تبديل كرده اند كه از امكانات خوبي نيز برخوردارند. وجود محيطي آرام در كنار پذيرايي با غذاهاي سنتي ايراني سفري به ياد ماندني را براي دوستداران طبيعت رقم مي زند.

 

روستاييان مصر عمدتا به كشاورزي و دامپروري اشتغال دارند. در سالهاي اخير و با تبديل منطقه به قطب گردشگري كوير بسياري از روستاييان به پذيرايي از ميهمانان پرداخته اند. از جمله خانه هاي محلي در روستاي مصر كه به اين امر ميپردازند ميتوان به خانه علي ابراهيم و خانه سيد محمود اشاره كرد.

روستای مصر بدلیل قرار گرفتن در جنوب کویر بزرگ دارای آب و هوای گرم و خشک می باشد . جمعیت این روستا بر طبق آخرین سرشماری 120 نفر می باشد. مهمترین محصولات این روستا زعفران، گندم، يونجه و مركبات است. برق روستا از طريق شبكه سراسري تامين ميشود و شبكه موبايل همراه اول نيز در روستا  قابل دسترسي است. از امكانات روستا ميتوان به شبكه لوله كشي آب روستايي، مخابرات، فروشگاه مواد لبني و سوپر ماركت اشاره كرد.

 

وجه تسميه روستاي مصر

از عمر روستاي مصر در حدود 100 سال ميگذرد.بنیانگذار روستا چوپاني تهيدست به نام یوسف بوده است كه در محل كنوني روستا مزرعه اي به نام مزرعه يوسف برقرار ميكند كه بعدها به چاه دراز تغییر نام ميدهد. دليل اين نامگذاري تامين آب مزرعه از چاهعي عميق در 25 كيلومتري غرب مصر بوده است كه توسط قنات به مزارع منتقل ميگشته  تا آنکه یوسف با الهام از قرآن كريم و داستان حضرت یوسف نام منطقه را به  مصر تغيير ميدهد.

 

روستاي گرمه

روستای گرمه در موقعیت جغرافیایی 31/33 درجه شمالی و 02/55 شرقی قرار دارد . ارتفاع این روستا از سطح آبهای آزاد 750 متر و آب و هوای آن در اثر مجاورت کویر خشک و گرم است . این روستا دارای نخلستانهای بسیار زیبا است . از نقاط دیدنی این روستا می توان به تالابی که در اثر چشمه این روستا پدید آمده و توسط نخلهای بلند محصور شده اشاره کرد . از دیگر دیدنیهای روستا قلعه ساسانی است که در مرکز روستا خودنمایی می کند . نام روستای گرمه با نام مازیار عجین شده است . مازیار  فارق التحصیل رشته معماری از دانشگاه پاریس به همراه همسر فرانسویش و پدر و مادر، زندگی شهری را رها کرده و خانه اجدادی را به اقامتگاهی زیبا برای کویر دوستان تبدیل کرده است . غذاهای طبخ شده مادر مازیار بسیار لذیذ و خوشمزه است وخستگی سفر طولانی را از تن هر مسافری بدر می کند . موسیقی سنتی همراه با هم نوازی دف فضایی روحانی به محفل مسافران می بخشد.

 

روستاي محمد آباد كوره گز

روستای محمد آباد کوره گز (06/54 و 08/34 )در میانه جنوبی کویر بزرگ , از جنوب به دامنه کوههای ریگ کله ,  قم کوشک و کوه جن  و از شمال به شنزارهای دشت کویر محدود می شود . این روستای زیبا یک سکنه دارد . عبدالحسین 80 ساله در میان هیچستان به نتهایی زندگی می کند . در زمان جوانی عاشق دختری از اهالی روستا بوده که موفق به ازدواج با او نمی شود. پس از مدتی همه اهالی روستا به علت دورافتادگی و خشکسالی روستا را ترک می کنند . اکنون تنها ساکن این روستا عبدالحسین است . او هرگز ازدواج نکرده و به نتهایی در سن 80 سالگی به کشاورزی می پردازد تا امرار معاش کند .

 

روستای محمدآباد کوره گز تنها روستایی در ایران است که تا این حد به مرکز کویر نزدیک است . در نزدیکی روستا کوهی صخره ای با سنگهای سیاه قرار دارد که شنهای روان تا نزدیکی قله آن پیشروی کرده اند . این کوه به کوه جن مشهور است .

 

دسترسي به روستا از 2 طريق ميسر است.مسير اول مسیر خاکی مصر به روستاي عروسان و روستاي محمدآباد به طول تقریبی 80 کیلومتر و مسیر دوم مسیر شهرستان خور   به عروسان و سپس محمد آباد به طول تقریبی 50 کیلومتر است .در زمان های گذشته این روستا  در نزدیکی راه های  تاریخی عروسان به حلوان و جندق به بیدستان و طرود قرار داشته که آلفونس گابریل و سون هدین به آن اشاره کرده اند .این روستا دارای خانه های خشتی زیبا و نخلهای بلند است . استقامت در برابر سختی کویر , هر بیننده ای را به تحسین وا می دارد .

 

ساير نقاط گردشگري

از آثار باستانی و تاریخی این منطقه قلعه روستاي بیاضه (نارنج قلعه ) به سبک دورة ساسانی است . زیربنای این قلعه حدود هزار مترمربع است . داخل قلعه اتاقکها و راهروهای پیچ در پیچ در پنج طبقه دیده می شود که سابقاً انبار غله بوده است . در کنار دیوار قلعه مسجدی قرار دارد که در قرن هشتم استاد دهنوی آن را مرمت کرده است . همچنین ساختمان مخروبه ای به نام «هفت برادران » و مقبرة امامزاده ابراهیم ، منسوب به یکی از فرزندان امام موسی کاظم (ع) ، در این ناحیه قرار گرفته است . در گرمه محلی مشهور به قبرستان کشته ها قرار دارد که به روایتی گورستان کسانی است که در جنگ علویان و قوای سهراب گبر در این محل کشته شده اند. در مهرجان مزار عارف و صوفی بیابانکی ، شمس الدین حاجی محمدشاه ، از قرن هشتم به جای مانده است. در فرخی مسجدی قدیمی با گنبد و ایوانی بزرگ و ساختمانی به نام عمارت شیخ که بسیار قدیمی است وجود دارد. آثار چند چهارطاقی در گورستان فرخی دیده می شود که یکی از آنها به پیر معروف است و جنبة تقدس دارد. در اردیب زندانی معروف به دیوان خانه مسعود لشکر یاغی ، حاج ابراهیم بیک پسر قدرت الله نایب الحکومه جندق و بیابانک ، قرار دارد که بنای آن از ساروج است. همچنين در جندق خانه و مقبره شاعر يغماي جندقي از شعراي دوره قاجار قرار دارد.

 

گردشگري طبيعي

منطقه امير آباد

منطقه امیر آباد در فاصله 2 کیلومتری جنوب روستاي مصر دارای تپه های شنی و پوشش گیاهای غنی از درختچه های گز و تاق و درختهاي كوره گز به همراه نخلهای زیبا می باشد که مناظر بسیار زیبایی را پدید آورده است . در اين منطقه مزارع ساكنين روستا قرار دارد. از جاذبه هاي اين منطقه ميتوان به وجود بوته هاي فراوان و خود روي هندوانه هاي ابو جهل اشاره كرد كه داراي مزه اي بسيار تلخ هستند. تخم اين هندوانه  در درمان ديابت بسيار ماثر است.

 

تخت عروس

تخت عروس در موقعیت  622 09/ 34    شمالی و  884 45/ 54    شرقی در جنوب کویر مرکزی ایران و شمال روستاي مصر واقع شده است. در اصطلاح جغرافیایی تخت  به مكاني گفته می شود که نسبت به زمینهای اطراف مرتفع تر باشد و بلندترین نقطه آن همانند یک تخت صاف و هموار باشد. وجود بادهای شدید در مناطق کویری و فرسایش بادی باعث شده که قله این تپه ها در اثر مرور زمان صاف و هموار شوند .در اين مناطق باد خاک نرم را با خود برده و قلوه سنگها و سنگریزها را به جا گذاشته است.

 

در گذشته از تختها به عنوان عوارض طبیعی راهنما استفاده می شده است. وجود علامتهای نشاندهنده مسیر بر بالای تخت عروس بیانگر این مطلب است. تختها به علت وسعت و ارتفاع قابل توجه در مناطق کویری عوارض طبیعی مناسبی برای جهت یابی و تعیین مسیر بوده اند.

وجه تسميه تخت عروس بدليل وجود مناظر زیبا بر بالای این تخت است. در فرهنگ کویر نشینان، عروس نماد زیبایی و وجاهت است. مردمان حاشیه کویر به مناطق زیبا لقب عروس میداده اند. نامهایی چون روستای عروسان در شرق مصر و تخت عروس از جمله این نامگذاری ها می باشند.

در بالای تخت عروس در منظره جنوبی تپه های شن روان ، چال سلکنون و روستای مصر قابل رویت هستند. در منظره شمالی نیز تپه های وسیع شنهای روان، تخت شور آو (شور آب) در شمال غربی، ارتفاعات معلمان و زمينهاي پفكي کویر مرکزی قابل رویت هستند. قسمت غربي تخت عروس توسط تپه هاي ماسه اي پوشيده شده كه همين امر به جذابيتهاي اين منطقه افزوده است.

تخت عروس داراي پوشش گياهي ضعيفي از گیاهان شور پسند همچون بوته هاي تاق، ترخ و اسفند است. در قسمتهاي ماسه اي بوته هاي تق تقو و نسي در داخل شكاف تپه ها قابل مشاهده است.

براي دسترسي به  تخت عروس باید از روستای مصر به سمت شمال حرکت کرد. بعد از گذر از روستای فرحزاد و نزديك شدت به چال سلكنون از ديواره ماسه اي سمت شرق عبور كرد و در حاشيه اين ديواره شمالي جنوبي پس از طي مسافتي در حدود 6 كيلومتر به تخت عروس رسيد.

 

تل خاكستري

مرتفعترين تخت منطقه در 12 كيلومتري شمال غربي روستاهاي مصر و فرحزاد قرار گرفته است. وجه تمايز تل خاكستري با ساير تخت ها در منطقه جنوب كوير مركزي در ارتفاع بلند آن و قرار گرفتن در مرز زيست بوم كوير و بيابان است. اين موقعيت باعث شده است در منظره شمالي زمينهاي صاف و يكديست كوير مركزي قابل مشاهده باشند و در منظره شمالي تپه هاي ماسه اي نواري طولي (شمشيري) كه  در مرز كوير پايان مي يابند. در هنگام شب سو سوي نور خودروها در محور دامغان-جندق در فاصله 50 تا 80 كيلومتري  قابل رويت است كه منظره اي شبيه به نوار مارپيچ روشني در دل كوير ايجاد كرده است. براي دسترسي به تل خاكستري بايد از غرب روستاي فرحزاد 3 كيلومتر به سمت غرب بر روي يال چيل كنده حركت كرد و سپس به سمت شمال غربی تغيير مسير داد تا به تل خاكستري رسيد. براي دسترسي به اين منطقه حتما از راهنماي آشنا به منطقه استفاده نماييد.

 

ساير تختهاي منطقه

تخت بازو از مناطق بسيار زيباي حاشيه روستاي مصر و جنوب كوير مركزي است. مناظر تخت بازو نسبت به ساير تختها جذابتر و بديعتر است. فاصله تخت بازو تا روستاي فرحزاد در حدود 20 كيلومتر (غرب) است كه همين بعد مسافت دسترسي به آن را دشوار كرده است. براي بازديد از اين منطقه به خودروهاي كمك دار و راهنماي آشنا به منطقه نياز است.

 

از ديگر تختهاي منطقه ميتوان به تخت عباسي و تخت محمد رضايي اشاره كرد. تخت محمد رضايي در فاصله 1 كيلومتري غرب روستاي فرحزاد واقع است. در بالای تخت عباسی در منظره غربی و جنوبی تپه های شن روان ، چال سلکنون و روستای مصر و فرحزاد، در منظره شمالی تخت عروس و در منطره شرقی دریاچه نمک سلکنون قابل رویت هستند.تخت عباسی فاقد هرگونه پوشش گیاهی است و سطح آن توسط  انبوهي از سنگریزه ها اشغال شده است.  در حاشيه شمالي تخت عباسي گنبدي نمكي قرار دارد كه در كنار آن ادامه مسير چشمه نيزار قرار گرفته است. تفاوت آب اين قسمت از چشمه با منطقه نيزار در اين است كه آب در اثر عبور از زمينهاي شور كاملا از نمك اشباع شده و حالتي شبيه به ماست پيدا كرده است. ساكنين محلي نمك مورد نياز خود را از اين منطقه تامين ميكنند.

 

چال سلكنون

چال سلکنون در موقعیت 156 07/ 34     شمالی و   664 46/ 54   شرقی در شمال روستای مصر واقع شده است. چال  به مكاني اتلاق میگردد که نسبت به مناطق اطراف دارای ارتفاع کمتری بوده و  حالت فرورفتگی در زمین  دارند.

چال سلکنون فرورفتگی زیبایی است که توسط تپه های ماسه اي محصور گردیده و مناظر زیبایی را پدید آورده است. در قسمت درونی چال سلکنون باتلاق کوچکی وجود دارد. زمینهای دیواره چال پوشیده از سنگریزه و دارای شیبی مایل در حدود 30 درجه می باشد.

برای دسترسي به چال سلکنون باید از روستای مصر به سمت شمال حرکت کرد پس  از عبور از روستای فرحزاد و ادامه مسير در حدود 3 كيلومتر به سمت شمال به چال سلكنون رسيد. در قسمت شرقي چال سلكنون و در فاصله 3 كيلومتري،  تخت عباسي و كوير نمك سلكنون قرار گرفته اند. كوير سلكنون  از چال به شكل نمكزاري سفيد قابل مشاهده است.

 

نيزار  مصر

نیزار مصر در 6 کیلومتری شمال شرقی روستاي مصر و شرق روستاي فرحزاد واقع شده است. موقعیت جغرافیایی نیزار 48/54 درجه شرقی و 05/34 درجه شمالی است.  محصور شدن نیزار   توسط   تپه هاي ماسه اي، جلوه منحصر  به فردی به آن داده است. این نیزار آبشخور اصلی حیات وحش منطقه است. ارتفاع نی ها در پاره ای از موارد به 4 متر  می رسد. نیزار مصر مکان مناسبی برای عکاسی از حیات وحش کویر است. پوشش گياهي منطقه بدليل وجود منابع آب نسبت به ساير مناطق اطراف بسيار غني است. از گياهان منطقه ميتوان به درختچه ها و بوته هاي تاق، اسكنبيل، تق تقو، قيچ و ... اشاره كرد. پوشش جانوري منطقه عبارتند از شغال، گرگ، روباه شني، گربه شني، مگس گير، چكاوك كاكلي، شاهين، سارگپه، جرد، تير مار، مار شتري، مار جعفري، انواع عقرب و ...

علت تشكيل اين نيزار سيل ويرانگري بوده است كه در سال روستاي مصر را ويران كرده و در منطقه نيزار درياچه آبي تشكيل داده است. چشمه اين نيزار از پسآب هاي كشاورزي منطقه امير آباد واقع در جنوب مصر تامين ميگردد كه پس از ورود به زمين هاي ماسه اي از اين منطقه مجددا به سطح زمين مي آيند.

براي دسترسي با خودرو بايد از روستاي مصر 1 كيلومتر به سمت جنوب حركت كرد (محور مصر-خور)  سپس وارد مسير فرعي در قسمت شرقي جاده شد كه به نيزار مصر ختم ميشود. مسير پياده روي از سمت شرق روستاي مصر آغاز ميشود و پس از عبور از چند تپه ماسه اي به بستر رودخانه خشكي منتهي ميشود كه به نيزار ختم خواهد شد. 

 

كوير طبقه (درياچه نمك خور)

كوير طبقه واقع در موقعیت جغرافیایی 15/55 درجه  تا 15/56 درجه شرقی و 30/33 تا 30/34 درجه شمالی از مرکز تا جنوب کویر مرکزی ایران گسترش دارد . ارتفاع این كوير از سطح آبهای آزاد به طور متوسط 707 متر می باشد. و جزو کم ارتفاعترین نقاط در فلات ایران محسوب می شود .عمق نمک در این دریاچه بر خلاف سایر دریاچه های نمک مشابه در فلات مرکزی ایران بسیار نازک بوده که از 5 سانتیمتر تا 10 متر متغیر است . علت این تفاوت حرکت دائمی سفره های آبهای شور زیرزمینی و لجن های سیاه لایه های زیرین می باشد که از شکل گیری و تراکم پلتفرمهای نمکی جلوگیری میکند (کتاب کویرهای ایران). زمینهای اطراف این دریاچه در مناطق غربی , شرقی و شمالی بشدت باتلاقی با درصد چسبندگی زیاد و در مناطق جنوبی به صورت زمینهای پفكي است .

 

آب و هوای منطقه بسیار گرم و خشک و میزان ریزش باران در دریاچه به صورت میانگین 20 میلیمتر در سال می باشد . در هنگام بارش و  ورود سیلابها در فصول بارش ،  سطحی از آب به ارتفاع ميانگين 2 تا 5 ميليمتر سطح دریاچه را فرا می گیرد .هرز آبهای ورودی به دلیل شوری خاك سرزمينهاي اطراف بسيار شور هستند. اختلاف فاحش درجه حرارت روز و شب،  باعث شکسته شدن لایه نمک سطحی گشته و لایه های مرطوب پايينتر از شکستهای ایجاد شده رطوبت خود را از دست می دهند.این عامل باعث شکل گیری چندضلعیهای نمکی (پلتفورم های نمکی) می گردد . همچنین حرکت لجنهای سیاه لایه های زیرین در این شکل گیری ها موثر است.

 

این کویر از دو چاله شمالی و جنوبی تشکیل شده که وسعت چاله جنوبی 3 برابر بزرگتر از چاله شمالی می باشد.ارتفاع از سطح دریا در چاله شمالی 15 متر بیش از چاله جنوبی می باشد. 20% سطح چاله شمالی را نمک سیاه تشکیل میدهد (کویر طبقه) در حالی که در چاله جنوبی این سطح تنها 5% می باشد. علت ایجاد اشکال تیز و انفجاری نمک سیاه در این منطقه به شرح زیر است. نمک سفید اشعه مادون قرمز خورشید را از خود عبور میدهد. بهترین سطح برای جذب این اشعه لجنهای سیاه رنگ لایه های زیرین است. این لجنها در اثر جذب این اشعه گرم می شوند و حالت انبساطی پیدا کرده و با فشاری که بر لایه های سطحی می آورند باعث شکسته شدن لایه های سطحی و خروج آنها از زمین به سطح کویر می شوند. این لجنهای سیاه پس از خشک شدن در اثر فرسایش بادی و باران اشکال تیز و برنده ای تشکیل میدهند که عملا حرکت خودرو و چهار پایان بر روی آنها را غیر ممکن می کند.

 

این دریاچه در فصول بارش به صورت مخلوطی از گل رس و نمک و در فصول خشک به دریایی سفید از نمک تبدیل می شود . فشردگی نمک در لایه های زیرین رانندگی بر روی قسمتهایی از این دریاچه را بسیار سهل و آسان کرده است . در سالهای اخیر مطالعاتی جهت استخراج پتاس از این دریاچه صورت گرفته است که در صورت عملی شدن , این دریاچه را به بزرگترین معدن پتاس در جهان تبدیل خواهد کرد . در سالهای اخیر و با رونق صنعت اکوتوریسم در ایران , قسمتهای جنوبی دریاچه مورد بازدید طبیعتگردان قرار می گیرد . در زمانهای گذشته جاده  عروسان به حلوان از این دریاچه می گذشته که سون هدین کویرنورد بزرگ سویدی نیز در کتاب کویرهای ایران به آن اشاره کرده است. دسترسي به منطقه از محور ارتباطي خور (كيلومتر 40 به بعد) به قسمت جنوبی دریاچه ميسر است .

 

گله ريگ سرگرداني

اين منطقه در 12 كيلومتري غرب روستاي فرحزاد قرار گرقته است. اين منطقه چاله عزيمي است كه پوشيده از نوارهاي ماسه اي شمالي جنوبي است. مناظر اين منطقه از حاشيه و بالاي اين نوارهاي ماسه اي بسيار زيبا و خيره كننده است. وسعت ديد در جهت شمالي منطقه،  پتانسيل مناسبي براي عكاسي از منظر زيباي كويري پديد آورده است. دليل نامگذاري منطقه وجود نوارهاي فراوان ماسه اي بوده كه مسافران را گمراه مي كرده و آنان را در اين منطقه دچار سرگرداني ميكرده است. بازديد از اين منطقه بدون راهنماي آشنا به كوير توصيه نميشود.

 

چيل كنده

چيل كنده به خط مرتفعي در غرب روستاي فرحزاد اطلاق ميگردد كه به طول 10 كيلومتر ادامه دارد. اين حاشيه بدليل قرار گرفتن در ارتفاع نسبت به كف بيابان و سعت ديد بسيار زيادي را در اختيار بيننده قرار ميدهد. چيل كنده از 2 كيلومتري غرب فرح زاد آغاز و به منطقه گله ريگ سرگرداني ختم ميشود. پوشش گياهي عمدتا درمنه دشتي و پوشش زمين سنگريزه اي است. نامگذاري منطقه بدليل قرار دادن كنده هاي نخل بر روي يكديگر به عنوان علامت شناسايي مسير توسط ساربانان بوده است.

 

ريگ كله

هنگامي كه از روستاي مصر به سمت جنوب در حركت هستيد در ديد جنوبي مجموعه اي از تپه هاي ماسه اي در برابر شما قرار دارند كه تا نزديكي قله كوه  پيشروي كرده اند. اين منطقه ريگ كله نام دارد. مرز بين كوهستان و رملهاي ماسه اي كوير مناظر زيبايي را پديد آورده اند. در اين مرز چشمه آبي دايمي به نام     وجود دارد كه بر زيباييهاي منطقه افزوده است. بر فراز ريگ كله  روستاي مصر و تپه هاي ماسه اي اطراف آن قابل رويت است. براي دسترسي به اين منطقه  محور مصر - خور را ادامه دهيد تا تپه هاي ماسه اي به پايان برسند .

 

مناطق كويري در عين زيبايي داراي طبيعتي خشن و پر مخاطره هستند. از اين رو، سفر در اين مناطق بايد با رعايت كامل نكات ايمني و همراه داشتن تجهيزات مورد نياز سفرهاي اينچنيني همراه باشد. در اين مناطق حتي المقدور از راهنمايان محلي آشنا به منطقه و وسايل ناوبري مانند نقشه هاي دقيق منطقه، قطب نما و جي پي اس استفاده كنيد و قبل از عزيمت به مكان هاي نا شناخته ديگران را از سفر خود آگاه نماييد.

     

نظرات شما:



      
تصاویر

کال شور، شمال جندق


روستای عروسان


تخت عروس


بلورهای نمک، چشمه سلکنون


روستای فرحزاد


ارتفاعات ابراهیم زهرا


گنبدهاي نمكي شرق تل خاكستری


تخت عباسی


تل خاکستری


گله ریگ سرگردانی


کلوتهای شمال تل خاکستری


صاف باقر دزدو


ریگ کله


تخت عروس


چال سلکنون


روستای عروسان


تخت بازو

تبلیغات

 

 

  

  

   

 

براساس قوانین نرم‌افزاری، درج مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان‌پذیر است.
 
 
طراحی و توسعه آگاه‌سیستم