درگاه کویرپوشش گياهیآزاد دیر زی (سرو ابرکوه)
آزاد دیر زی (سرو ابرکوه)
جعفر سپهری
سرو نمادی از ایران است. آزادهای همیشه سبز و شکستناپذیر. کدام هنر ایرانی است که تهی از سرو باشد؟ نماد سرو، به ویژه سرو خمیده، در هنرهای دستی ایرانی جایگاهی بیمانند دارد. ترمه، مینیاتور، .... در سنگنگارههای تختجمشید، نماد سرو راست قامت بارها به چشم میآید. سرو خمیده بر تارک شهریاران مینشست. ایرانیان در جشن شب زایش مهر، شب یلدا، در کناره میوههای سرخرنگ، شاخهای سرو همیشه سبز مینهادند. آری، سرخی و آزادگی پیوندی بس تنگاتنگ دارند.
"سرو همیشه خوش است و این است صفت آزادگان". سالخوردهترین آفریده زنده گیتی سرو کهنسال ابرکوه است، بیش از پنج هزارسال آرمیده در مرکز ایرانزمین. در کهن بوموبری که پیشینه آن بسی بیشتر از زندگانی این سرو است. زرتشتیان آن را سرو زرتشت مینامند. استورهها گویند این سرو را زرتشت پیامبر با دست خود در زمین نهاد و تقدیس نمود. برخي مورخان پارا فراتر نهاده و میپندارند نهال اين درخت را يافث، پسر نوح(ع) کاشته است. امام رضا(ع) در سایهسار این سرو نماز خواند و آرمید.
از آنجا كه اين شهر نخست در پاي كوه ساخته شده، آنرا «برِكوه» نامیدند (كنار كوه) كه در گويش مردم «ابركوه» شد. نام آن در منابع کهن به صورتهاي «ابرقو»، «ابركويه»، «ابرقويه»، «برقوه»، «دركوه» و «دركه» آمده است. فردوسی بزرگ از این شهر با نام دیار پهلوانان و سرزمین بازرگانان نام میبرد. در تپههای پیرامون این شهر بود که آتش بیگناهی سیاووش افروخته شد، نماد بیگناهی. در کتابهای کهن، از ابركوه هم سنگ و هم رده سپاهان و استخر یاد شده است.
و پیرانه سر، این کهنترین جاندار جهان با 25متر ارتفاع ؛ 18متر محيط و 5/11 متر اندازه دور تنه در قلب ايران آرام آرام زندگي ميگذراند. مانده از توفانهای مغول و مقدونی، تاتار و تازی. در همیشه تاریخ ایرانزمین کاشت درخت از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده است. در تاریخ و تمدن هیچ کشوری به این تعداد نهال کاشته شده بر نخواهید خورد. و در دید سرایشگران، دوستی نهالی است که در نشاندن آن کام دل به بار آید. و سرو نماد جاودان آزادگی.
الکساندر روف ، دانشمند روسي عمر اين درخت را چهار هزار تا چهارهزار و 500 سال برآورد کرده بود. اما چندي پيش، دانشمندان سروشناس از ژاپن و روسيه پس از بازديد از سرو ابرکوه و بررسی و مطالعه ژرف آن با پیشرفتهترین ابزار و ادوات علمی عمر گرانمایه آن را تا هشت هزار سال برآورد کردند.
حمدالله مستوفي هم در کتاب نزهت القلوب که در سال 740 هجري قمري تاليف شده است، درباره اين سرو مينويسد: «آنجا سروي است که در جهان شهرتي عظيم دارد. چنانچه سرو کشمير و بلخ شهرتي داشته و اکنون اين از آنها بلندتر و بزرگ تر است.»
اين شهر سرشار از ساختارهای کهن است. گنبد عالي در سال 448 هجري ساختاري هشت ضلعي است که توسط فیروزان فرزند «امير علي الدين شمس الدوله ديلمي» ساخته شده است. خانه آقازاده، از دوران قاجار، معماری کویری را چه زیبا به نمایش میگذارد. همچنين يخچالهايي در پیرامون ابركوه به شكل مخروط، زيبا و زندگی بخش.
تصاویر
سرو ابرکوه