|
دریاچه نمک حوض
سلطان - محسن ادیب
دریاچه
نمک حوض سلطان در 40 کیلومتری شمال شهرستان قم و 85 کیلومتری جنوب
تهران و در حاشیه بزرگراه تهران قم قرار دارد .اين درياچه که به درياچه
ساوه قم ودرياچه شاهی هم معروف است به مساحت تقريبی 240 کيلومتر مربع
درشمال شرق شهرستان قم واقع شده است ورشته کوههای البرز درشمال ان قرار
دارد وسعت وشکل درياچه متناسب باورود آب وميزان بارندگی آن درفصول
مختلف سال متفاوت است . درمواقع بارندگی وذوب برف های ارتفاعات اطراف
چون برميزان آب ورودی افزوده می شود ، وسعت آن زياد ودرغيرازاين ايام
وسعت آن کاهش می يابد . بدين ترتيب سطح آب درياچه پيوسته درنوسان است.
درموقع پرآبی سطح درياچه گسترش می يابد وآب آن اراضی پست وشوره زار
باتلاقی پيرامون را می پوشاند ودرياچه بزرگی به طول 18 وعرض 16 کيلومتر
تشکيل می دهد که به نام درياچه حوض سلطان يا کويرنمک مشهور است. رودهای
متعددی به اين درياچه وارد می شوند که عموما" از اراضی شوره زار ونمکی
اطراف عبور می کنند.
حوض سلطان در سال 1883 میلادی و بر اثر ساخت جاده شوسه تهران قم تشکیل
شد
راههای ورود به منطقه : در 35 کیلومتری مسیر قم-تهران جاده خاکی وجود
دارد که به دریاچه میرسد . درون دریاچه نیز جاده خاکریزی هست که برای
جلوگیری از فرو رفتن خودروها در باتلاق و بهره برداری از نمک دریاچه
مورد استفاده قرار می گیرد .
دریاچه نمک حوض سلطان ( مقاله 2 ) cretaceous
درياچه حوض سلطان يا درياچه شاهي ، فروافتادگي نامتقارني با 330
كيلومترمربع وسعت، در 35 كيلومتري شمال قم و در شمال باختري درياچة نمك
است. اين درياچه شامل دو چالة جدا از هم يكي به نام «حوضسلطان» و
ديگري به نام «حوضمره» است كه با آبراهة باريكي به هم وصل ميشوند.
حوضة باختري (حوضسلطان) داراي بلندي 806 متر از سطح دريا است كه به
طور معمول از روانآبهاي سطحي تغذيه ميشود. حوضة خاوري (حوضمره)،
افزون بر روانآبها، از رودهايي مانند رودشور و قرهچاي نيز بهره ميگيرد.
مطالعات مستوفي (1350) نشان ميدهد كه آب ابتدا وارد حوضمره شده و پس
از پر شدن آن، از مسيل دو حوض گذشته وارد حوضسلطان ميشود و هنگامي كه
آب در حوضسلطان چند متر بالاتر آمد، به طرف حوضمره بازميگردد و
سرريز اين دو حوض، به درياچة نمك تخليه ميشود. مشاهدات صحرايي كرينسلي
(1970)، نشان ميدهد كه از مركز درياچه به خارج دو پهنة جداگانة قابل
شناسايي است. يكي مركز درياچه كه حدود 24 درصد از مساحت آن را زير پوشش
دارد و با پوستة نمكي پوشيده شده است. دوم، زون مرطوب كه 76 درصد بقيه
را تشكيل ميدهد كه به زون گياهان ريشه بلند به پهناي 20 متر ميرسد.
پوستة نمكي با 5 سانتيمتر ضخامت، شامل نوارهاي هممركز سفيد و خاكستري
است و در زير آن سيلتهاي رسي و خاكستري رنگ مرطوب قرار دارد. اين زون
(پوستة نمكي) به طور فصلي با آب پوشيده ميشود، ولي مناطق مركزي آن
ممكن است در تمام سال، آبدار باشد. مطالعات انجام شده در زون مرطوب
نشان داده كه ميزان رس موجود در نمونهها، 35 تا 45 درصد است كه 10 تا
90 درصد كانيها، كائولينيت است. در پشتههاي شن و ماسهاي زون گياهان
با ريشة بلند، چند خط داغ آب وجود دارد كه به سمت سراشيبي تا ارتفاع
826 متر ادامه دارد. اختلاف ارتفاع بين پستترين و بلندترين خط داغ آب
20 متر است. پيشروي وسيع مخروطافكنهها در پهناي زون مرطوب و روي
پوستة نمكي نشانگر آن است كه روانآب سطحي بيش از گذشته است و تغيير آب
و هوايي به سوي دورة مرطوبتر از گذشته، پيش ميرود.
مطالعات معتمد و همكاران (1356) نشان داده است كه رسوبات حوضسلطان
بيشتر از نوع گچ و نمك، مارن و رس است. بررسيهاي لرزهنگاري و حفاري
نيز نشان داده كه نمك تا عمق 46 متر وجود دارد. اين نمك، به صورت 5
لاية جدا از هم با ضخامت كل تا 20 متر است كه با رسهاي قهوهاي تا
خاكستري از يكديگر جدا ميشوند.
نقشه هوایی
حوض سلطان :
|
