ایرانشهر

ايرانشهر در قلب بلوچستان همان شهر تاريخى پهره می‏باشد كه در بعضى از كتب «پورا» نيز ضبط گرديده است. پهره در لغت به معنى پاس و محافظت مى‏باشد چون پهره در مركز بلوچستان نقش حفاظت و پاسدارى از منطقه مَكرُان را داشته است.

پَهْرَه به معناى شهربزرگ نیز ناميده ‏شده و در زمان حمله اسكندر مقدونى منطقه‏ اى آباد و سرسبز بوده اما به مرور زمان بر اثر علل گوناگونى رو به تخريب نهاده است.

پس از ساخت قلعه ايرانشهر (ناصرى) در سال 1271 ه ق مركز حكومتى بلوچستان از بمپور به پَهْرَه انتقال داده می شود. با انتقال مركزحكومت از اهميت بمپوركاسته شد و پَهره روز به روز گسترش بيشترى يافت. با ضعف قواى قاجار، نيروهاى بلوچ و حاكمان محلى فرصت را غنيمت شمرده و قلعه را از دست آنان گرفتند و بهرام خان باركزايى و سپس برادرزاده‏اش بنام دوست محمدخان به عنوان حاكم بلوچستان در اين شهر به حكومتى پرداختند تا اينكه با حمله قشون رضاخان در سال 1307ه.ش اين شهر بدست قواى دولتى درآمد.

يه تدريج اين شهر گسترش يافته و امروزه به صورت يكى از قطبهاى جذب جمعيت و فعاليتهاى اقتصادى در آمده است.

نام قديمى پهره بوسيله هيأت وزيران در سال 1314 ه.ش به ايرانشهر تغييرنام داده است.

مساحت:

ايرانشهر در قسمت مركزى بلوچستان حدود16000كيلومترمربع مساحت دارد .

جمعيت:

جمعيت آن براساس آخرين سرشمارى194596 نفر است .

حدود:

اين شهرستان از شمال به شهرستانهاى خاش و زاهدان، از جنوب به شهرستان نيكشهر، از شرق به شهرستانهای سربازو سراوان و از غرب به استان كرمان محدود مى‏شود.

مركز شهرستان:

شهر ايرانشهر مركز شهرستان است كه از سال 1314 ه.ش به ایرانشهرتغییر نام داده و ارتفاع آن از سطح دريا 591 متر مى‏باشد و در - ْ60 طول شرقى و ْ27عرض شمالى قرار دارد. فاصله زمينى آن تا مركز استان 321 كيلومتر و تا تهران 1590 كيلومتر است، فاصله هوايى آن تا تهران 1292 كيلومتر مى‏باشد.

رود مهم:

بَمْپور كه شاخه اصلی آن ازایرندگان سرچشمه گرفته وبه رودخانه دامن هم معروف است وپس از به هم پیوستن شاخه های فرعی به سمت غرب جریان وبه دریاچه فصلی جازموريان منتهى مى‏شود.

آب و هوا:

آب و هواى شهرستان ايرانشهر در تابستان گرم و خشك و در زمستان معتدل است و بادهاى باران آور موسمى در فصل تابستان و بادهاى باران‏ آور غربى در فصل زمستان در اين منطقه موجب ريزش پراكنده باران مى‏شوند درجه حرارت متوسط ايرانشهر در سال 1375 و ميزان بارندگى ساليانه آن به ترتيب 24/6درجه و 119/2ميلى متر بوده است.

تقسيمات كشورى:

اين شهرستان داراى 4 شهر (ايرانشهر – بمپور-دلگان –بزمان )و4 بخش( مركزى - بمپور - بَزْمان - دَلْگان ) است

آثارباستانی و ابنيه تاريخى شهرستان ایرانشهر

جريان رودخانه‏ هاى دامن و بمپور زمينه لازم را براى استقرار انسانها در حاشيه اين رودها از دوران قديم فراهم كرده است. براساس بررسى‏هاى انجام شده آثارى از دوران ماقبل تاريخ در اين منطقه شناسايى شده‏ اند، كه بيانگر وجود تمدن كهن و غناى تاريخى و فرهنگى اين ناحيه مى‏باشند.

آثارباستانى وابنيه تاريخى اين شهرستان عبارتند از:

محوطه‏ هاى باستانى: چاه حسينى - دامَنْ - بمپور - تومپ شهر دراز - گورستان قديمى خوراب - منار امام - تپه بَزْمان - قبرهاى قديمى دامن - تمب مورياب جازموريان - سَركَهوران - كَتوكان - قاسم ‏آباد - مَوْلا - گوارگوشت - سَردْگاه (سَردُقْ) - قبور قديمى تيغ آب - سُهران - قبرستان كولِگ - قبرستان دَمبولان.

قلاع : ناصرى (ايرانشهر) - بمپور - چهل دختر - بَزْمان – سوراپ(هارون) -گوران‏ بزمان- دامن - كَجكوش - اسپيددره - سعيدآباد - گوران‏ دامن - زومى.

ساير آثار: ساختمانهاى سنگى هودْيان - سنگ مَرمَر جعفرآباد - آرامگاه سيدمهدى - آرامگاه حاجى‏بابا كَتْوكان - - غار تاريخى كَم ْ‏سِپْتان

منبع : پیام بلوچ