|
شهداد
شهداد با
نام کهن "خبيص" به فاصله حدود يکصد کيلومتری شرق کرمان در حاشيه غربی
دشت لوت قرار دارد. تا سال 1346 تصور وجود تمدنهايی کهن در کناره های
اين دشت غيرمسکون نمی رفت ولی در اين سال بررسی های گروه جغرافيايی
دانشگاه تهران , در شرق شهداد با مشاهده سفالينه های سطحی از وجود
تمدنهايی در همسايگی دشت لوت خبر داد. نظر به اهميت موضوع هيئتی از طرف
اداره کل باستان شناسی به محل اعزام و به بررسی محل پرداخت که مطالعات
گروه منجر به کشف تمدنهايی قبل از تاريخ (اواخر هزاره چهارم و اوائل
هزاره سوم قبل از ميلاد) گرديد.
کاوشهای علمی باستان شناختی در حاشيه غربی دشت لوت از سال 1348 وتا سال
1356 ادامه يافت که حاصل هشت فصل کاوش در اين منطقه منجر به کشف
گورستانهايی مربوط به هزاره دوم و سوم قبل از ميلاد و کوره های ذوب مس
گرديد.
اشياء و آثار بدست آمده در گورستانهای پيش از تاريخ شهداد شامل ظروف بی
شمار و متنوع سفالين (يکی از فنون متداول مردم ساکن اين ناحيه در دنيای
باستان , هنر سفالگری بوده است) , ظروف مفرغی که مردمان هنرمند و
صنعتگر با وارد کردن سنگ مس و استحصال آن در کوره های ذوب مس به ساخت
ظروف متعددی می پرداخته اند که از لحاظ کيفيت و کميت بسيار ارزنده و
درخورتأمل است. از جمله اشياء فلزی منحصر به فرد يافت شده در يکی از
گورهای باستانی شهداد درفش فلزی با نقوش مختلف انسانی (نقش الهه)
حيوانی و گياهی است.
ظروف و اشياء مختلفی که از سنگ مرمر و سنگ صابونی است از حيث تنوع و
فرم نيز اهميت فراوانی دارد. بعد از پيروزی انقلاب و با يک وقفه هفده
ساله , کاوشهای دشت لوت شهداد مجدداً آغاز شد. حاصل چهار فصل کاوش بعد
از انقلاب , کشف مجموعه ای از واحدهای معماری مسکونی و کارگاهی است که
بدينوسيله نمات مبهم بسيلری را درخصوص معماری و مسکن مردمان دنيای
باستان شهداد روشن می سازد. واحدهای معماری بدست آمده که در ظاهر هم
ناپيوسته و جدای از يکديگرند در واقع بهم وابسته و مرتبط هستند.
نظر به شواهد و آثار بدست آمده ای چون زمين های خيش خورده , کرت بندی
شده و ... می توان يکی از اين واحدها را بنام محله کشاورزان و محله
ديگری را به لحاظ کشف تعداد زيادی مهره های ساخته شده سالم , نيم کاره
و شکسته شدهِ در حين انجام کار , محله جواهرسازان نام دارد.
حاصل چندين فصل کاوش و مطالعه گروه باستان شناسی دشت لوت گويای آن است
که مردمانی در هزاره های سوم و چهارم قبل از ميلاد بافرهنگ غنی ,
صنعتگر و هنرمند در اين منطقه می زيسته اند که علاوه بر زراعت ,
کشاورزی و ساخت بسياری از ظروف و اشياء که مواد اوليه آنها در محل
موجود بوده با وارد کردن ديگر مواد اوليه از مناطق دوردست , ابزار و
اشياء مختلفی از سنگ و فلز ساخته و آن را به مناطقی چون ترکستان در
شمال , دره رود سند در شرق , سواحل جنوبی خليج فارس در جنوب و بين
النهرين در غرب صادر می نموده و درعوض مواد موردلزوم و مايحتاج خويش را
وارد می کرده اند
شهر باستانی شهداد nooranoor
آخرين بررسيها و كاوشهاي باستانشناسي در محوطه باستاني شهداد نشان
ميدهد كه ساكنان اين محوطه، شهر باستاني شهداد را به علت خشك سالي و
با اميد بازگشت ترك كردهاند، اما پنج هزار سال است كه ديگر به اين
محوطه باز نگشتهاند.
محوطه باستاني شهداد كه 60 كيلومتر وسعت دارد و در دل كوير لوت جاي
گرفته است، يكي از مهمترين شهرهاي باستاني محسوب ميشود كه تاكنون در
طي بيش از 10 فصل كاوش در آن، باستانشناسان به بقاياي معماري و اشياي
باستاني بينظيري از هزاره سوم پيش از ميلاد برخورد كردهاند.
«مير عابدين كابلي» سرپرست كاوشهاي باستان شناسي شهداد، گفت: «در
جريان آخرين كاوشها و بررسيهاي باستانشناسي در شهداد متوجه شديم
ساكنان شهداد پنج هزار سال پيش به هنگام ترك اين شهر بسياري از وسايل
خود را در درون خانهها رها كردهاند و بعد از خروج در خانهها را با
گل پوشاندهاند.»
وي با اشاره به اين كه گل گرفتن در خانهها و باقي گذاشتن وسايل درون
آنها، نشان دهنده اميد به بازگشت است، گفت: «با توجه به اين كه اين
محوطه با صبر و حوصله ترك شده است؛ به نظر ميرسد كه عواملي از نوع
زلزله يا بدي شرايط اقتصادي و اجتماعي باعث ترك اين شهر نبوده باشد،
بلكه خشك سالي در يك دوران دليل اصلي ترك اين شهر باستاني بوده است.»
شهر باستاني شهداد داراي بخشهاي مختلف كارگاهي، گورستاني و محلههاي
مسكوني است. كاوشهاي باستان شناسي در محله مسكوني شهر نشان ميدهد كه
اين شهر از چندين محله تشكيل شده است. در هر يك از محلات شهر، صنفي خاص
نظير جواهر سازان، صنعت گران و كشاورزان زندگي ميكردهاند. طي فصلهاي
مختلف فعاليت باستان شناسي در شهداد تاكنون بيش از 300 قبر باستاني
مورد كاوش قرار گرفته است كه در هر قبر، آثار باستاني، زيورآلات،
وسايل آرايش و اشياي باستاني بسيار زيادي كه نشان دهنده اهميت و ثروت
اين شهر است، به دست آمده است.
اما كشف و شناسايي علل اصلي ترك شهداد در روشن كردن تاريخ زندگي ساكنان
اين شهر از اهميت بسيار زيادي برخوردار است.
«كابلي» با اشاره به اين كه هنوز مشخص نيست ساكنان شهداد بعد از ترك
اين شهر به كدام منطقه رفتهاند، در مورد اهميت شناسايي علت ترك شهر
گفت: «شناسايي علت اصلي ترك اين شهر كه تاكنون آثار بسياري مهمي از آن
به دست آمده، نشان دهنده بخش مهمي از زندگي ساكنان اين شهر و مهاجرت
آنها به نقاط ديگر خواهد بود.»
شهر باستاني شهداد در نزديكي شهرستان شهداد در استان كرمان جاي گرفته
است. |
