جنگلهاي مانگرو

مانگروها گروهی از درختان و درختچه های اسكلروفیل پهن برگ همیشه سبز هستند كه در باتلاقها و در امتداد كرانه های ساحلی در منطقه جزر و مدی (intertidal) ، در نواحی استوایی وزیر استوایی و در مصب رودخانه ها (محل برخورد آب شور و شیرین) بین عرضهای 25 درجه شمالی و 25 درجه جنوبی رویش دارند. این گیاهان در منطقه جزر و مدی واقع هستند جایی كه خاك، رسوبی، ریز دانه ، غرقاب و شور است. در زمان مد تنها تاج این درختان از سطح آب فراتر قرار می گیرد اما در زمان جزر تقزیبا تمام قسمتها بیرون از آب می باشند. حدود 110 گونه گیاهی به عنوان گیاهان مانگرو شناخته شده اند كه تنها تعدادی از آنها از مانگروهای حقیقی به شمار می آیند. از گونه های مهم می توان به Avicennia marina (حرا، مانگروی سفید یا خاكستری) و Rhizophora mangle (چندل یا مانگروی قرمز) اشاره كرد. مانگروها حدود 75 درصد رویشهای ساحلی را در مناطق استوایی و زیر استوایی جهان تشكیل می دهند و در آسیا، آفریقا، آمریكا و استرالیا رویش دارند. تنوع گونه ای در گیاهان مانگرو در نیمكره شرقی به مراتب بیشتر از نیمكره غربی است به گونه ای كه بزگترین جنگلهای مانگرو جهان دربنگلادش و هند واقع هستند.

گونه های مانگرو از دود مانهای گیاهی غیر مانگرو به صورت مستقل و در زمانهای مختلفی تكامل یافته اند ودر خانواده های متنوعی حضور دارند اما همگرایی تكاملی در بسیاری از گونه های این گیاهان موجب ایجاد راه حلهای مشابه جهت مقابله با شوری متغیر، خاك فاقد اكسیژن و غرقاب (waterlogged) و تابش شدید خورشید گردیده است. از نظر شرایط اكولوژیكی، زیستگاهی و اقلیمی، فاكتورهای بسیاری در درازمدت یا كوتاه مدت برحیات این گیاهان تاثیر می گذارند كه از مهم ترین انها می توان به فاكتور های: سطح اب، درجه حرارت، شوری، جریانات دریایی، باد و امواج، طوفانها، شیب ساحل، بستر خاك و ناپایداری بستر رشد اشاره كرد. مانگروها نمی توانند در مناطقی كه یخبندان اتفاق می افتد یا دمای آب به صورت فصلی سرد می شود دوام بیاورند. در برخی مناطق ساحلی، گیاهان مانگرو، نوعی منطقه بندی (zonation) را به نمایش می گذارند كه ناشی از تنوع شرایط زیست محیطی در منطقه جزرومدی و تفاوت ظرفیت تحمل گونه ها در مقابل شرایطی از قبیل سیل و شوری و یا حتی حذف دانه رستهای انها توسط شكارگران می باشد.

 

جنگلهای مانگرو از اجزاء بسیار پرتولید در زنجیره های غذایی مناطق ساحلی هستند و منبع تامین انرژی می باشند. گیاهان مانگرو برای دیگر موجودات هم در بخش هوایی (تاج) و هم در بخش زیر آب پناهگاه ایجاد می كنند به گونه ای كه تاج، آشیانی برای پرندگان متنوع نظیر پلیكانها است وسیستمهای ریشه ای منحصر به فرد و بسترآنها، زیستگاهی پیچیده را برای جلبك ها، ماهیها، بی مهرگان دریازی از قبیل اسفنجها و صدفها فراهم می نماید. برگهای مانگروها پس از ریزش توسط قارچها و دیگر تجزیه كنندگان مصرف می شود.علاوه بر اهمیت غذایی و زیستگاهی، جنگلهای مانگرو مناطق پست ساحلی را در زمان طوفان و آبلرزه حفاظت می كنند و به لحاظ جلوگیری از فرسایش حاصل از امواج وممانعت از انتقال خاك به درون دریا ارزش بسیار دارند. نظیر بسیاری دیگر از اكوسیستمها، جنگلهای مانگرو نیز از گزند برنامه های توسعه طلبانه بشر در امان نمانده و در بسیاری از مناطق، تخریب های وسیعی در مناطق ساحلی به منظور استفاده از چوب درختان برای سوخت، تهیه الوار جهت ساخت مسكن یا قایق و حتی تولید عسل صورت پذیرفته است. شایان ذكر است كه در ایران، جنگلهای مانگرو در مناطق ساحلی جنوب پراكنش دارندكه گونه غالب آنها حرا بوده وبه میزان كمتر گونه چندل نیز وجود دارد. شهین صفیاری در كتاب جنگلهای مانگروی ایران كه انتشارات موسسه جنگلها و مراتع ایران آن را منتشر گرده به طور مبسوط به این رویشها پرداخته است.


مانگروها را می توان گیاهان هالوفیت نامید. این گیاهان دارای سازگاریهای فیزیولوژیكی و آناتومیكی جهت رشد در محیطهای شور هستند.علاوه بر این در مقابله با اكسیژن و عناصر غذایی كم در خاك، عمل باد و موج و بی ثباتی بستر نیز راهكارهایی را اتخاذ نموده اند. برخی از مانگروها دارای غدد دفع كننده نمك هستند كه این غدد بر روی برگها مستقر هستند(دو نوع غده نمكی)، برخی دیگر نمك را از طریق ریشه از طریق یك روش اولترا فیلتراسیون دفع می كنند.به دلیل فقدان تبادلات گازی (محیط غرقاب) در بستر رشد، مانگروها باید ساختارهای تنفسی ویژه ای را توسعه دهند. یكی از ویژگیهای بارز مانگروها تشكیل ریشه های هوایی است كه به اشكال مختلف صورت می پذیرد. به عنوان مثال در Avicennia ریشه های هوایی به صورت پنماتوفور است كه در واقع نوعی ریشه هوایی است كه از ریشه هایی كه در خاك رشد می كنند به سمت بالا رشد می نماید. این ریشه ها دارای منافذی هستند كه Lenticel نامیده می شوند و اكسیژن هوا از طریق این منافذ به درون گیاه وارد می شود. Rhizophora دارای ریشه های هوایی است كه از تنه آن منشا گرفته به سمت پایین رشد یافته ودر خاك مستقر می شوند. این ریشه ها علاوه بر ایفای نقش در تنفس، در استقرار و تثبیت درختان در بستر و هم چنین در برابر عمل امواج كاركرد ویژه ای دارند. به دلیل در دسترس بودن محدود آب شیرین در خاكهای شور، مانگروها میزان تبخیر آب از سطح برگهایشان را از طریق تغییر آرایش برگهای خود جهت اجتناب از نور شدید آفتاب در نیمروز وهم چنین محدود كردن فعالیت روزنه در برگها كاهش می دهند. در چنین محیط زیست شوری، مانگروها مكانیسم خاصی را برای كمك به دانه های خود توسعه داده اند. بر خلاف بیشتر گیاهان كه دانه های آنها در خاك جوانه می زند بسیاری از مانگروها زنده زا هستند یعنی دارای ویژگی Viviparity می باشند، به گونه ای كه دانه های انها درون میوه بر روی گیاه والد جوانه زده و سپس بر روی خاك افتاده و فرد جدیدی را ایجاد می نمایند.

 

منابع:
http://www.bio.ilstu.edu/Armstrong/bigtree/mangroves/mangrove.htm
http://www.wikipedia,the free encyclopedia
http://www.earthislan.org/map/mngec.htm
http://www.vedamsbooks.com/no37714.htm

در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید تا از آخرین مطالب با خبر شوید.
هر زمان که بخواهید، می‌توانید عضویت‌تان را لغو کنید.
2 نظرات
  1. سارا می‌گوید

    خانم وفادار مطالب خیلی جالب و مفیدی بود.هیف رشته مهندسی منابع طبیعی رشته خیلی جالبی/اما بعد از 4سال تحصیل بدلیل نبودن کار با گذشت ایام وسالها دست

  2. سعید می‌گوید

    خیلی ممنون. مطلب خوبی بود. فقط لطف کنید یه نقشه از پراکندگی اش هم بذارید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

تسلیت