موقعیت جغرافیایی- قم
استان قم با وسعتی معادل ۶۳۱,۱۴ كیلومتر مربع در جنوب پایتخت واقع شده است. براساس آخرینتقسیمات سیاسی و اداری در سال ۱۳۷۵، شهرستان قم تنها شهرستان استان و شهر قم مركز شهرستان و استانقم میباشد. این استان از شمال به جلگه ورامین و شهرری از استان تهران و ساوه از استان مركزی، از جنوب بهشهرستانهای محلات و دلیجان از استان مركزی و كاشان از استان اصفهان و كویرنمك، از غرب به شهرستانهای آشتیان و تفرش از استان مركزی محدود است. این استان در سال ۱۳۷۵، حدود ۰۴۴،۸۵۳ نفر جمعّیت داشتهاست كه از این تعداد ۱۶/۹۱ درصد در نقاط شهری و ۸۲/۸ درصد در نقاط روستایی سكونت داشتهاند.
استان قم در قلمرو كویر مركزی ایران واقع شده است. ناهمواریهای استان قم مشتمل بر نواحی كوهستانی،پایكوهی و دشتی است. شهر قم به علّت مجاورت با بیابان و دوری از دریا، اقلیمی خشك و كم رطوبت وبارشی اندك و نامناسب دارد. بیشتر زمینهای این استان قابلیت كشاورزی ندارند و به حاشیه دریاچه نمك یامسیله معروفاند.
شهر قُم از شهرهای مرکز ایران است. شهر قم یک کلان شهر و مرکز استان قم میباشد. این استان کوچکترین استان ایران است. قم در منطقهای خشک و کویری واقع گردیده است با این وجود به علت اهمیت این شهر مرکزی برای مهاجرت مردم از شهرها و کشورهای گوناگون است.
آب و هوا – قم
استان قم از نظر آب و هوا، اقلیم نیمه بیابانی دارد و میزان بارش سالانه آن در اطراف حوض سلطانكمتر از ۱۰۰ میلی متر است كه عمدتاً در فصول سرد سال (پاییز و زمستان) صورت میگیرد. در حالی كه درفصول گرم به ویژه تابستان، نزولات جوی آن بسیار نادر است. طبق گزارش ایستگاههای سینوپتیك استان درسال ۱۳۷۳، بیشترین درجه حرارت ثبت شده با ۶/۳۱ درجه به مرداد ماه و كمترین آن با ۲/۵ درجه سانتیگراد بهدی ماه مربوط است. همچنین ماههای اردیبهشت، خرداد، شهریور و مهر مناسبترین زمان برای مسافرت بهاستان است.
تاریخ و فرهنگ – قم
گفته میشود كه شهر قم پیش از دوره اسلامی نیز وجود داشته است ولی گروهی اعتقاد دارند كهشهر قم بعد از اسلام بنا گردیده است. «كُم» نام حصار باستانی شهر قم بود و به همین لحاظ عربها این شهر را قمنامیدند. در زمان حمله عربها به ایران، قم از توابع اصفهان بود و همزمان با اصفهان فتح گردید. در سال ۲۴ -۲۳ هجری قمری، ابوموسی اشعری بخشی از سپاه تحت فرماندهی خود را روانه فتح قم نمود و این شهر در زمانعمر – خلیفه دوّم – به دست مسلمین فتح شد. با مهاجرت قبیله اشعری از كوفه به قم و اسكان آنها در اینناحیه، قم به تدریج به شهر تبدیل شد. بین اعراب اشعری و ساكنان زرتشتی قم پیوسته نزاع و درگیری درمیگرفت كه به شكست قطعی زرتشتیان و تسلط اشعریان مسلمان بر قم منجر شد. در قرون اوّلیه اسلام، علویانبا بیرحمانهترین وضع، تحت آزار و تعقیب حكام عباسی و اموی بودند. در میان شهرهای ایران، قم از مناطقمهمّی بود كه علویان پیوسته به سوی آن هجرت میكردند.
با حضور علویان در قم، این شهر به یك شهر علوی نشین تبدیل شد. مردم قم، مأموران را قاتل امام هشتمعلی بن موسی الرضا (ع) میدانستند و به خواهر آن حضرت در قم فوت و مدفون است عشق میورزیدند و لذابا حكومت آن ناسازگاری میكردند و خراج نمیپرداختند. مأمون، «علی بن هشام» را با لشكر نیرومند به سویشهر قم روانه كرد كه به قتل عام مردم و تخریب شهر منجر شد.
مردم قم پس از شنیدن خبر فوت مأمون دست به شورش زدند و با هجوم به داراالحكومه در سال ۲۱۶ ه.قعامل خلیفه را از شهر بیرون كردند. پس از مأمون، معتصم به خلافت رسید و سپاهی را برای دفع شورش به قمروانه كرد. این سپاه نیز شهر را به آتش كشید. بعد از این سركوبی، «محمدبن عیسی بادغیسی» به حكومت قمگماشته شد. این شخص سیاست آرامش با مردم را در پیش گرفت. با روی كار آمدن متوكل عباسی سیاست ضدعلوی تشدید شد و مردم قم نیز به حمایت از «حسین كوكبی» شتافتند تا دولت علوی در محدوده طالقان،قزوین، زنجان و ابهر توسط وی تشكیل شود.
پس از متوكل، معتمد خلیفه عباسی، «موسی بن بغا» را مأمور نمود تا هم حسین كوكبی را سركوب كند و همطغیان قم را فرو نشاند و مردم از ظلم و ستم خلفا و عاملان آنها به امام یازدهم امام حسن عسكری (ع) توسلجستند. به طور كلی شورش و سركوب مداوم مردم قم تا زمان به قدرت رسیدن آل بویه كه خود از علویانبودند، ادامه یافت. در دوران این سلسله، شهر قم در ابعاد مختلف رشد و توسعه یافت. در دوره سلجوقیانتصدی امور مهّم سلجوقی توسط فرزانگان قمی، در عمران و ترقی شهر قم مؤثر شد. در حمله مغول شهر قم بهكلی منهدم شد ولی پس از گرایش بعضی از حكام به اسلام مانند "سلطان محمد اولجایتو"شهر قم مورد توجهقرار گرفت. این شهر در دهههای پایانی قرن هشتم ه.ق مورد تهاجم "تیمور گوركانی" قرار گرفت و مردم شهر قتلعام شدند.
مقارن ظهور حكومت خاندانهای "قراقویونلو" و "آق قویونلو" و به ویژه در دوره صفویان قم مورد توجهقرار گرفت و به تدریج رو به شكوفایی نهاد. قم در سال ۹۰۹ ه.ق از مراكز مهّم فرهنگی و فقهی شیعه گردید وعلمای بزرگی در این شهر كرسی تدریس و تحقیق بنا نهادند و اهمیّت زیارتی و مذهبی این شهر فزونی یافت.
در حمله افغانها، شهر قم خسارات سنگینی را متحمل شد و مردم قم نیز از نظر اقتصادی تحت فشارشدیدی قرار گرفتند. در دوره نادر شاه افشار نیز شهر قم متحمل خسارات فراوان شد و همچنین زمانی كهخاندانهای زند و قاجار برای تسلط بر ایران با یكدیگر جدال میكردند، شهر و مردم قم آسیب فراوان دیدند. درسال ۱۲۰۸ هجری قمری، قم تحت تسلط آغا محمّد خان قاجار در آمد. فتحعلی شاه پس از پیروزی بر دشمنان،به مرمت حرم و بارگاه حضرت معصومه (س) پرداخت. وی نذر كرده بود كه اگر بر دشمنان پیروز شود به عمرانبارگاه آن حضرت بپردازد.
در سال ۱۲۹۴ هجری شمسی، هنگامی كه قشون روس وارد كرج شد، بسیاری از مردم تهران به قم مهاجرت كردند و موضوع انتقال پایتخت به قم نیز مطرح گردید، ولی سفارت خانههای روسیه و انگلیس با تحت فشارقرار دادن احمد شاه، طرح انتقال پایتخت را خنثی كردند. در همین زمان،توسط مهاجرین قم، «كمیته دفاع ملی»برای دفاع از میهن تشكیل شد. بدین ترتیب این شهر به یك مركز سیاسی و نظامی علیه روس و انگلیس تبدیلشد، ولی پس از درگیریهای متعددی، در سال ۱۲۹۴ هجری شمسی به اشغال نیروهای روس درآمد.
در حال حاضر، قم یكی از مراكز مهّم تشیع ایران و جهان است. وجود بارگاه باعظمت حضرت معصومه(س) و حوزه علمیه قم اهمیت مذهبی این شهر را بیش از پیش فزونی بخشیده و حوزههای علمی و آموزشی آننیز توسعه یافته است.
نظرات بسته شده است.