زیستگاه عمده یوزپلنگ در ایران دشت كویر است كه بخشهایی از استانهای كرمان، خراسان، كرمان، یزد، تهران و مركزی را در برمیگیرد. اكنون این ناحیه وسیع استپی و بیابانی به آخرین پناهگاه یوز آسیایی مبدل شده است. به طور مشخص و كاملاً واضحی طی دو دهه اخیر تعداد گزارشهای رسیده از این ناحیه وسیع در مورد مشاهده یوز كاهش یافته و تنها گزارشات معدودی از مشاهده جانور در پارك ملی كویر، مناطق توران نابیندان، دره انجیر، میاندشت و خوش ییلاق به دست آمده است. این در حالی است كه بین سالهای 46 تا 57 گزارشاتی از تهران (به خصوص پارك ملی كویر)، سمنان (توارن، خوش ییلاق و مناطق اطراف)، خراسان (منطقه میاندشت و مناطق اطراف طبس)، یزد (منطقه كالمند و مناطق دیگر اطراف بافق، مهریز، نفت و شهر یزد)، اصفهان (منطقه موته و كلاه قاضی)، فارس (پناهگاه حیات وحش بهرام گور)، كرمان (خبر و روچون)، مازندران (پارك ملی گلستان)، هرمزگان (اطراف حاجیآباد) و نیز گزارشات مكتوبی از سیسان (اطراف هامون صابری) و بلوچستان (بمپور) و حتی نفت شهر در استان كرمانشاه مبنی بر مشاهده یوز وجود داشته است. این روزها پناهگاه حیات وحش نابیندان طبس، پارك ملی خارتوران سمنان به همراه سه منطقه دیگر یعنی پارك ملی كویر و مناطق دره انجیر و بافق از معدود مكانهاییاند كه هنوز یوز در آنها مشاهده میشود و از جمعیتهای اندكی باقی مانده این جانور باشكوه پشتیبانی میكند.
(یوزپلنگ ایرانی)
1. پارك ملی كویر استان سمنان، مساحت 400000 هكتار، 4 واحد محیط بانی، پارك ملی كویر در 50 كیلومتری جنوب غربی تهران است. این منطقه كه زمانی آفریقای كوچك نامیده میشد یك زیستگاه غنی از نظر تنوع زیستی در كشور است. گونههای حیوانی منطقه عبارتند از: جیبر، آهو، قوچ و میش وحشی، كل و بز وحشی، كفتار، پلنگ، گرگ و گونههای نادر گربهسانان كوچك از جمله گربه شنی و كاراكال است.
2. پارك ملی پناهگاه حیات وحش و ذخیرهگاه زیست كره خارتوران استان سمنان، مساحت 000/004/1 هكتار، 5 واحد محیط بانی، خارتوارن یكی از مهمترین و ارزشمندترین مناطق ویژه تحت نظارت سازمان حفاظت از محیط زیست میباشد و مجموعهای از تقریبا تمامی گونههای جانداران صحرایی ایران از جمله جیبر، آهو، قوچ و میش وحشی، كل و بز وحشی، كفتار، پلنگ، گرگ، یوزپلنگ را پناه میدهد و یكی از دو پناهگاه باقی مانده برای گور است. تعداد گورهای موجود در این پارك ملی 250 الی 300 رأس براورده شده است.
3- پناهگاه حیات وحش نابیندان طبس شمال شرقی استان یزد، 1500000 هكتار، 4 واحد محیط بانی، این منطقه از جدیدترین مناطق تحت كنترل سازمان حفاظت از محیط زیست بوده و د ر زمره مهمترین زیستگاههای یوز قرار گرفته است. انواع وحوش كویری و نیمه كویری، از جمله روباه، شاه روباه، جبیر، آهو، قوچ و میش وحشی، خرگوش، كل و بز وحشی، كفتار، گربه شین و گرگ در این منطقه دیده میشوند.
4- منطقه حفاظت شده بافق استان یزد، 150000 هكتار، 2 واحد محیط بانی، بافق در 100 كیلومتری شرق یزد است و آب و هوای بسیار خشك دارد. گونههای حیوانی این منطقه آهو، قوچ و میش وحشی، كل و بز وحشی، كفتار، پلنگ و گرگ است.
5- منطقه شكار ممنوع دره انجیر استان یزد، 000/150 هكتار، 1 واحد محیط بانی. این منطقه دارای محیط زیست شكننده و آسیبپذیر بودهو از پوشش گیاهی فقیری برخوردار است. گونههای جانوری از قبیل جبیر، قوچ و میش وحشی، كل و بز وحشی در این منطقه مشاهده میشود.
مخاطرات
عواملی چند بقای یوزپلنگ آسیایی را در ایران تهدید میكند كه از آن میان میتوان به دو عامل اصلی اشاره كرد. نخست تخریب و بهم ریختگی زیستگاه كه ناشی از فرآیند تبدیل زمین به بیابان در بخشهای وسیعی از كشور است. در این میان پاركهای ملی و دیگر مناطق حفاظت شده به خصوص مورد تخریب قرار گرفتهاند كه عمده آن در سالهای 1366 تا 1369 صورت پذیرفته. دوم: كاهش روزافزون طعمه.
تخریب زیستگاه
توسعه كشاوزی و صنایع، اسكان انسانها، معدنكاری و طرحهای زیربنایی در اكثر زیستگاههای طبیعی ایرانی تغییراتی به وجود آورده است. افزایش تعداد دام بدون توجه به ظرفیت محیط و فصل مناسب در تخریب و كاستن گیاهان نقش بسزایی داشته و این به نوبه خود به از بین رفتن سم داران، كه مهمترین طعمه یوزپلنگ میباشد. منتهی ش ده است. تقریبا تمامی مردم روستایی ساكن در زیستگاه یوزپلنگ آسیایی بز، گوسفند و شتر پرورش میدهد. این مسئله مدت زیادی است كه به مانعی در حفاظت از حیات وحش تبدیل شده است. اما امروزه دامداری به تجارتی فراگیر تبدیل شده است و چرای بیش از حد به خصوص در مناطق حفاظت شده، كماكان رایج است (كه در فصول خشك به تغذیه صنعتی بدل میشود) فرایند تبدیل زمین به بیابان بسیاری از مناطقی را كه یوزپلنگ در آن زندگی میكند از بین برده و مناطق وسیعی را به محیط تخریب شده، كه دارای ارزش اقتصادی با حیات وحش اندكی میباشد، تبدیل كرده است. در چنین شرایطی، مناطق حفاظت شده به مكانهایی ایدهآل برای چرای دام تبدیل میشوند. امروزه زیستگاه یوزپلنگ پراكنده است و عمدهترین این مناطق كه هنوز حیات وحش را حمایت میكند در ایران قرار دارد. ارتفاع اكثر این مناطق بین 100 تا 600 متر است و ویژگی آنها تپههای كم ارتفاع و رویش گیاهی پراكنده است. بیشهزارها تخریب شدهاند. رودها به خشكی گراییدهاند مگر پس از بارندگی سنگین. و تعداد بسیار كمی گوسفند وحشی بز، آهو و یوزپلنگ باقی مانده است.
تهدیدهای غیرزیستگاهی
شكار مستقیم وحوش در ایران با وفور فزاینده سلاح گرم و استفاده از خودرو برای شكار همبستگی كامل دارد. اكثر شكارچیان غیرقانونی از اهمیت یوزپلنگ و طعمههای آن در نظام بومشناختی آگاه نیستند و شكار غیرقانوی در نظر آنها جرمی ناچیز به حساب میآید. علاوه بر شكار غیرقانونی، سالانه حدود یك میلیون مجوز شكار با سهمیه 300 گلوله به طور رسمی صادر میشود. باید به تمام این تهدیدها بهرهبرداری تجاری از گونههای خاص را نیز افزود كه به صورت بیرویه ادامه دارد. گونههایی چون آهو، پلنگ، باز، هوبره، كبك، مرغابی و تمساح از جمله گونههای در خطرند. با توجه به تعداد اندك یوزپلنگ باق مانده در مناطق و به خاطر اینكه نسبت ماده به نر این گونه هنوز روشن نیست، با شكار هر یك گربهسانان لطمه سنگینی به نظام ژنتیكی گونه در حال انقراض وارد میشود. متأسفانه نظارت بر شكار غیرقانونی دشوار است. به عنوان مثال، زیستگاههای یوز غنی ازكانیهای مهم صنعتی و تجاری است كه توسط وزارت صنایع و معادن مورد بهرهبرداری قرار گرفته میشود. استخراج معدن به خودی خود تهدیدی محسوب نمیشود اما جادهسازی مناطق مذكور را برای همگان از جمله شكارچیان غیرقانونی، قابل دسترسی میكند.
نظرات بسته شده است.