الف- واحدهای اراضی بیابانی در استان
بررسی منابع مطالعاتی خاک و نقشههای منابع و تناسب اراضی استان نشان دادند که قلمروبیابانها در استان از نظر خاک در واحدهای اراضی زیر می تواند قرار میگیرد.
الف_ واحدهای اراضی 1.1 و 1.4 از تیپ کوهستانها با محدودیت اصلی عمق کم و یا فقدان خاک و در نتیجه بدون پوشش گیاهی و یا با پوشش گیاهی كم هستند.
ب_ واحدهای اراضی 2. 4 و2. 6 از تیپ تپهها با محدودیت فقدان خاك یا عمق كم آن، شوری و فرسایش خیلی زیاد و تجمع گچ، در نتیجه بدون پوشش گیاهی و یا با پوشش گیاهی كم هستند.
ج_ واحدهای اراضی3. 3، 3. 4 و 3. 5 که دارای محدودیتهای عمق كم خاك، تجمع گچ، پستی و بلندی و فرسایش زیاد بوده اند.
د_ واحدهای اراضی 4. 2، 4. 3و 4. 5 نیز محدودیتهایی از جمله شوری، قلیائیت و افزایش و فرسایش بادی در آنها زیاد بوده که غالباً یا بدون پوشش گیاهی یا دارای پوششی پراکنده و گاهی متراکم از گیاهان مقاوم به شوری هستند.
ه_ واحد اراضی5. 1 شامل دشتهای رسی حاصل از تغییر مسیر و طغیان رودخانه شیله در جنوب سیستان که شوری و قلیائیت در آن محدودیت ایجاد نموده است.
و_ واحدهای اراضی6. 1 شامل اراضی پست و گود متشكل از مواد ریزدانه با خاك خیلی عمیق سنگین میباشند که شوری، قلیائیت، خطرسیلگیری و عدم زهكشی مناسب از محدودیتهای آنها بوده و بدون پوشش گیاهی یا با پوشش شورپسند خیلی تنك هستند.
ز_ واحدهای اراضی 7. 1، 7. 2 و 7. 4 ،كه شوری، قلیائیت، فرسایش، افزایش بادی و سیل گیری از محدودیتهای آنها میباشد. بدون پوشش گیاهی یا با پوشش گیاهی كم از نوع گیاهان كویری هستند.
ح_ واحدهای اراضی 8. 2و 8. 4 که شوری و تجمع گچ از محدودیتهای آنها بوده و دارای پوشش گیاهی كمی هستند.
ط_ واحدهای اراضی 9. 3 و 9. 4 که عمق كم خاك، شوری و تجمع گچ از محدودیتهای آنها بوده و پوشش گیاهی بر روی آنها بسیار اندك است.
ی- واحد اراضی X. 1 مرکب ازشنهای روان و تپههای ماسه ای که فاقد خاك و پوشش گیاهی هستند.
ک_ واحدهای اراضیC. 2، C. 3، C. 5، C. 6 و C. 7 که مرکب از دشتهای آبرفتی رودخانه هیرمند، تپههای مارنی همراه با آبرفتهای سنگریزهدار قدیمی و تپههای ماسه ای و پهنههای ماسههای روان هستند که شوری، قلیائیت، فقدان خاك یا عمق كم آن، تجمع گچ، تپههای ماسه ای، فرسایش، سیلگیری و گاهی زهكشی نامناسب و بالا بودن سفره آب زیرزمینی در آنها ایجاد محدودیت نموده و غالباً بدون پوشش گیاهی میباشند.
ب- قلمرو بیابانهای خاکشناسی در استان
بیابانهای استان از نظر خاک درتمام تیپهای اراضی از کوهستان و تپه ماهور گرفته تا فلاتها، دشتهای دامنه ای، دشتهای مسطح، نواحی پست و چالهها قرار گرفته و مختص به یک تیپ نیستنند. در هر واحد اراضی ممکن است عامل خاکی تعیین کننده بیابان با واحد اراضی دیگر متفاوت باشد. مثلاً در تیپ کوهستانها عامل محدود کننده فقدان و یا عمق کم خاک است و لی در بسیاری از مناطق پست و اراضی هموار، شوری و یا قلیائیت عامل محدود کننده می باشد و به همین ترتیب در برخی واحدهای دیگر فرسایش بادی و شنزارها و یا در تیپ تپه ماهورهای مارنی فرسایش آبی شدید و فقدان خاک موجب محدودیت و ایجاد بیابان شده است. شكل نقشه قلمرو بیابانهای خاكشناسی استان را نشان میدهند.
با توجه به نقشه قلمرو بیابان از نظر خاك كه براساس مناطق دارای اطلاعات خاكشناسی قابل استفاده در این طرح تهیه گردیده است، 7/31درصد(5756808 ملیون هكتار)از سطح اراضی استان به دلیل محدودیتهای مختلف خاك، بویژه به دلیل محدودیت ایجاد شده در اثر شوری و قلیائیت زیاد، در قلمرو بیابان قرار میگیرد. با توجه به نقشه قلمرو بیابان از نظر خاك كه براساس مناطق دارای اطلاعات خاكشناسی قابل استفاده در این طرح تهیه گردیده است، در استان سیستان وبلوچستان، 5 منطقه بیابان خاكشناسی را میتوان تفكیك و معرفیكرد كه عبارتند از:
1_ منطقه بیابانی سیستان
بخش زیادی از منطقه سیستان به طول حدود 160 كیلومتر و به عرض حدود 70 كیلومتر با جهت شمال شرق_جنوب غرب كه عرض آن از نواحیهامونها شروع و تا مرز افغانستان ادامه مییابد، دارای شرایط بیابانی است. قسمتهای غربی منطقه سیستان كه بیشتر شامل نواحی كوهستانی میشود و اطلاعات خاكشناسی زیادی از آنها در دست نبوده است نیز غالباً دارای شرایط بیابانی و نیمهبیابانی میباشند.
2_ منطقه بیابانی نصرت آباد_ بزمان
ناحیهای نسبتاً باریك با جهت شمالی_جنوبی به طول حدود 255 كیلومتر و عرض حدوداً 45 كیلومتر از قسمتهای نصرت آباد شروع و تا قسمتهای شمال بزمان ادامه مییابد كه به لحاظ خاكشناسی دارای شرایط بیابانی و نیمهبیابانی میباشند.
3_ منطقه بیابانی زاهدان_ میرجاوه
از ناحیه شمال غربی زاهدان و شرق نصرت آباد، بصورت نوار باریكی با جهت شمال غرب _ جنوب شرق شروع و به سمت میرجاوه تا شمال شرق سراوان ادامه مییابد. در ناحیه میرجاوه و شرق سراوان در نواحی هم مرز با پاكستان وسعت آن بیشتر میشود. طول و عرض این منطقه به ترتیب حدود 400 و 30 كیلومتر میباشد.
4_ منطقه بیابانی ایرانشهر_ جازموریان
جهت این منطقه بیابانی، شرقی_ غربی بوده و از نواحی ایرانشهر به عرض حدود 40 كیلومتر آغاز و به سمت گودال جازموریان به طول حدوداً 170 كیلومتر ادامه مییابد. به سمت غرب طول این منطقه بیابانی بیشتر و به حدود 70 كیلومتر میرسد كه به درون استان كرمان ادامه مییابد.
5_ مناطق بیابانی پراكنده
به دلیل حاكم بودن شرایط ناحیهای خاص، نواحی كوچك و پراكندهای از استان نسبت به چهار ناحیه بزرگ و یكپارچه فوق نیز از شرایط بیابانهای خاكشناسی برخوردار هستند. نواحی جنوب غربی خاش، جنوب زاهدان، جنوب شرقی سراوان، نواحی زابلی و اسفندك و. . . از جمله چنین بیابانهایی میباشند.
با توجه به نقشه قلمرو بیابانهای خاكشناسی و همچنین عدم تفكیك این قلمرو در بخشهای قابل توجهی از مناطق شمال شرقی و ساحلی استان، بنابراین از دیدگاه خاكشناسی كل قلمرو بیابان خاكشناسی استان تفكیك نشده است. ولی با توجه به اطلاعات پراكنده موجود از خاك این مناطق، بازدیدهای میدانی و نظرات كارشناسی، میتوان گفت كه حدود 35 درصد از این مناطق نیز دارای شرایط خاكهای بیابانی هستند.
بنابراین از نظر خاكشناسی حدود 47 درصد از سطح استان یعنی حدود 6 میلیون هكتار دارای شرایط بیابانی است. از مساحت باقی مانده نیز بخش قابل توجهی كه بیش از 50 درصد آن را شامل میشود دارای شرایط نیمهبیابانی خواهد بود. تلفیق نقشههای مختلف قلمرو بیابان نشان میدهد كه بیابانهای خاكشناسی همپوشانی زیادی با بیابانهای زمینشناسی و پوشش گیاهی و تا حدودی ژئومرفولوژی نشان میدهند.
نظرات بسته شده است.