خاکها از نظر قابلیت اراضی وسریهای دارای محدودیت در استان تهران وهمچنین با درنظر گرفتن تعاریف موجود از بیابان و شرایط اكولوژیك مناطق بیابانی، پارامترهائی مد نظر قرار گرفتهاندكه محدودیت رشد بیولوژیكی و شرایط اكولوژیكی را تداعی كنند. لذا مناطق بیابانی استان تهران از دید كارشناسی و بر اساس مطالعات انجام گرفته و اطلاعات موجود بشرح ذیل تعیین گردیده است.
– شوری خاك
از نظر شوری خاك با توجه به اهمیت و ارزش بالای افق سطحی متوسط وزنی شوری در كل افق خاك مد نظر قرار گرفته است. لذا متوسط شوری بر اساس تناسب اراضی بشرح ذیل تعیین و خاكهائی كه دارای E C بزرگتر از چهار دسی زیمینس بیشتر باشند. جزء خاكهای مناطق نیمهبیابانی و بیابانی محسوب میشوند. جهت متوسط وزنی افقهای خاك بشرح جدول 3ـ21 تعیین میگردد. لازم به ذکر است که در خصوص رقم مذکور باید هماهنگ کنندگان ملی به نتیجه مشخص با توجه به شرایط موجود برسند.
پس از مشخص شدن EC خاك تقسیمبندی بشرح ذیل صورت میگیرد.
1 ـ خاكهائی با EC بزرگتر از 8 دسی زیمنس بر متر خاكهای بیابانی
2 ـ خاكهائی با EC بین 4 تا 8 دسی زیمنس بر متر خاكهای نیمه بیابانی
3 ـ خاكهائی با EC كوچكتر از 4 دسی زیمنس بر متر خاكهای غیر بیابانی
– عمق خاك
بدلیل اهمیت عمق خاك در رشد و توسعه گیاهان و افزایش عمق باعث گسترش شرایط مناسب اكولوژیكی در اراضی میشود. لذا خاكهائی كه دارای عمق كمتر از 10 سانتیمتر باشند مد نظر قرار گرفتهاند.
بنابراین از نظر عمق خاك خاكهای مناطق بیابانی بشرح ذیل تقسیمبندی میشوند.
1 ـ خاكهائی با عمق كمتر از 10 سانتیمتر جزء مناطق بیابانی.
2 ـ خاكهائی با عمق بین 10 تا 20 سانتیمتر جزء مناطق نیمه بیابانی.
3 ـ خاكهائی با عمق بیش از 20 سانتیمتر جزء مناطق غیر بیابانی.
– خاكهای قلیائی
بر اساس جدول مذكور متوسط S.A.R در خاكهای محاسبه شده و مناطق بیابانی از غیر بیابانی بشرح ذیل و با توجه به متوسط وزنی S.A.R از هم تفكیك میشوند.
1 ـ خاكهائی با S.A.R بزرگتر از 12 جزء مناطق بیابانی.
2 ـ خاكهائی با S.A.R كوچكتر یا مساوی 12 جزء مناطق غیربیابانی (نقشه شماره 3-22).
– بافت خاك
متوسط وزنی بافت پروفیل خاك جهت تفكیك شرایط بیابانی از غیربیابانی مد نظر قرار میگیرد.
خاكها رسی بدون ساختمان با نفوذپذیری بسیاركندجزء خاكهای مناطق بیابانی.
خاكهای با درصد سنگریزة بالای 75 درصد (ذرات بزرگتر از 5/2 سانتیمتر)
خاكهای با درصد قلوه سنگ بالای 35 درصد (ذرات بزرگتر از 5/7 سانتیمتر)
خاكهائی كه متوسط وزنی سنگریزه و قلوهسنگ آنها بالای 60 درصد باشد تا عمق 30 سانتیمتری نیز جزء خاكهای بیابانی محسوب میشوند.
– موادآلی
بدلیل اهمیت مواد آلی از رشد و توسعه گیاهان و شرایط مناسب اكولوژیك تقسیمبندی ذیل از نظر مقدار مواد آلی خاك صورت گرفته است.
1 – خاكهائی با ماده آلی كمتر از 2/0 درصد جزء خاكهای مناطق بیابانی.
2 – خاكهائی با ماده آلی بین 2/0 تا 4/0 درصد جزء خاكهای مناطق نیمه بیابانی.
3 – خاكهائی با ماده آلی بیشتر از 4/0 درصد جزء خاكهای مناطق غیر بیابانی.
– تكامل
خاكهای بدون تكامل كه دارای هیچگونه افق ژنتیكی و بیولوژیكی نیستند نیز جزء خاكهای مناطق بیابانی طبقهبندی میشوند.
– كفههای رسی و سلهبندی خاكها
خاكهائی كه در اثر خشك و تر شدن حجم آنها كاهش و افزایش شدید پیدا كرده و ایجاد سله در سطح خاك میكنند جزء خاكهای بیابانی محسوب میشوند. با توجه به اهمیت سله در جلوگیری از رشد گیاهان این عامل به صورت مجزا آورده شده است.
– سطح آبهای زیرزمینی
با توجه به اینكه بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی علاوه بر كاهش رشد گیاهان بخصوص گیاهان حساس میتواند در اثر نیروی شعریه باعث انتقال املاح به سطح خاك و شور شدن آن گردد. لذا سطح آبهای زیر زمینی بعنوان عامل نسبتاً مهمی در تفكیك بیابانها بشرح ذیل مد نظر قرار گرفته است.
1 – خاكهائی كه دارای عمق سطح آب زیر زمینی كمتر از یك متر هستند – مناطق بیابانی.
2 – خاكهائی كه دارای عمق سطح آب زیر زمینی بین یك تا دو متر هستند – مناطق نیمه بیابانی.
3 – خاكهائی كه دارای عمق سطح آب زیر زمینی بیشتر از دو متر هستند- مناطق غیر بیابانی.
هر چند كه غلظت و نوع املاح نیز در حركت املاح و صعود شعریه مؤثر است. ولی این تقسیمبندی با توجه به شرایط استان صورت گرفته است.
– گچ
بدلیل اهمیت زیاد گچ در حاصلخیزی و باروری خاكها، و اینكه بالا بودن آن میتواند عامل مهمی جهت كنترل رشد و توسعه گیاهان باشد و با توجه به وجود تشكیلات گچی مستقل یا همراه با مارن تقسیمبندی ذیل جهت تفكیك بیابانها از نظر مقدار گچ صورت گرفته است.
– خاكهائی كه متوسط وزنی گچ پروفیل آنها بیشتر از 35 درصد باشد بیابانی.
– خاكهائی كه متوسط وزنی گچ پروفیل آنها بین 35 تا 15 درصد باشد- نیمه بیابانی.
– خاكهائی كه متوسط وزنی گچ پروفیل آنها كمتر از 15 درصد باشد- غیر بیابانی.
یكی از خصوصیات مناطق بیابانی از نظر خاكشناسی وجود خاكهای رگوسل درمناطق خشك میباشد. از آنجائیكه این نوع خاكها درمناطق مرطوب نیز وجود دارند بنابراین خاكهایی كه فقط درمناطق خشك وجود دارند ملاك عمل واقع شده وبه عنوان یك لایه بیابانی نشان داده شده است. با در نظر گرفتن كلیه پارامترهای مذكور مناطق بیابانی، نیمهبیابانی و غیر بیابانی از دید خاكشناسی تفكیك گردیده است كه از این نظر وسعتی برابر با 507049 هكتار از مساحت استان تهران را بیابانهای خاكشناسی تشكیل می دهند.
نظرات بسته شده است.