|
نام انگلیسی: Miankaleh Biosphere reserve نام فارسی : ذخیره گاه زیست كره میانکاله
|
 |
ذخیره گاه میانكاله در بخش مركزی (core) از تالاب میانكاله تشكیل شده كه در منتهی الیه جنوب شرق دریای خزر وتقع شده و طول آن حدود 70 كیلومتر و عرض آن 5/6 تا 7 كیلومتر می باشد .این تالاب توسط یك مجرای باریك به نام چپقلی از ناحیه انتهای شمال شرقی خود به دریای خزر وصل می شود . تالاب عمق كمی داشته و بیشترین عمق آن حدود 5 متر می باشد . عمق متوسط آن بستگی به نوسانات دریای خزر داشته و بین 2 تا 4 متر متفاوت است .این تالاب از ناحیه جنوب به دشت كم شیب مازندران متصل بوده كه پس از آن به رشته كوههای البرز ختم می شود كه پوشیده از جنگلهای پهن برگ است .
منابع آب
مهم ترین تامین كننده آب تالاب از ناحیه خشكی ، رودخانه قره سو می باشد كه از ارتفاعات البرز سرچشمه گرفته و پس از آبیاری اراضی كشاورزی در مسیر خود از ناحیه جنوب وارد تالاب می شود ، آب قره سو دارای PH حدود 8 بوده و هدایت الكتریكی آن بین 10 تا 17 میلی موس می باشد . آب قره سو باعث شده تا كیفیت آب تالاب از غرب به شرق تغییر یافته و شورتر گردد تا در دهانه آن كه با آب شور دریای خزر مخلوط می گردد.
متوسط هدایت الكتریكی آب تالاب حدود 15 میلی موس بر سانتیمتر بوده در حالی كه غلظت نمكهای محلول در آب دریای خزر حدود 13 گرم بر لیتر می باشد كه تقریبا معادل یك سوم شوری دریاهای آزاد است . علاوه بر آن آبهای شیرین زیر زمینی در حاشیه تالاب زهكشی شده و به تالاب وارد می شوند كه باعث بهتر شدن كیفیت آب آن می گردند .
اقلیم
اقلیم منطقه از نوع نیمه مرطوب بوده و بارندگی سالانه در ذخیره گاه بین 600 تا 700 میلیمتر است .حداكثر دمای متوسط ماهانه در تابستان 24 درجه سانتیگراد بوده و در ماههای سرد سال گاهی دما به زیر صفر می رسد .رطوبت هوا زیاد بوده و متوسط سالانه آن حدود 70% است . ایستگاه هوا شناسی تیر تاش در فاصله 15 كیلومتری از تالاب قرار داشته و آمار آن می تواند برای ذخیره گاه مورد استفاده قرار گیرد .
زمین شناسی ، ژئو مورفولوژی و خاك
تالاب میانكاله در دشت آبرفتی كواترنری تشكیل شده از خاكهای LOESS قرار داشته كه از نظر كشاورزی بسیار حاصلخیز می باشد . در اطراف تالاب به ویژه در بخش شمالی آن نوار باریكی از ماسه های ساحلی به پهنای یك كیلومتر وجود دارد و در قسمت غرب تالاب نیز جلگه مردابی در طولی حدود 20 كیلومتر و پهنای 5 كیلومتر وجود دارد. در بخش كوهستانی جنوب ذخیره گاه كه ارتفاع آن سریعا افزایش یافته و در فاصله ای حدود 7 كیلومتر از كناره دشت به بیش از 1700 متر می رسد .
شیست گرگان همراه با quatzite meta dialiase Basic Volcanies و در بخش غربی آن توده های وسیع Basic Volcanics و در بخش غربی آن توده های وسیع Dolimitic limestone وجود دارند.
آمارهای مربوط به جمعیت و اشتغال و رابطه مردم با ذخیره گاهها
در محدوده سپرحفاظتی ومنطقه بینابینی میانكاله كه مجموعا 96 آبادی با جمعیت 109200 نفر زندگی می كنند . تاسیسات بندری آشوراده در كنار این ذخیره گاه قرار دارد . همچنین علاوه بر آبادیها در داخل شبه جزیره آشوراده تعدادی دامداری و پرورش ماهی نیز وجود دارد .
نزدیكترین شهرهای مهم
میانكاله در 10 كیلومتری بهشهر و در 8 كیلومتری شهر كرد كوی و 5 كیلومتری بندر تركمن قرار دارد و فاصله آن از شهرهای ساری و گرگان ( مراكز استانهای مازندران و گلستان ) به ترتیب 95 و 65 كیلومتر است .
خلاصه ای در مورد جوامع محلی
دراین ذخیره گاه اقوام ترك زبان (تركمن ) مسلمان و سنی مذهب هستند در حالیكه اقوام فارسی زبان كه به گویش مازندرانی تكلم می كنند اغلب مسلمان و شیعه مذهب می باشند ، تركمنها بیشتر گرایش به دامداری وگله داری دارند در حالیكه فارس تبارها بیشتر كشاورزی می كنند . هر چند امروزه آمیختگی فرهنگی و اجتماعی این دسته بندی را كمرنگ كرده است .
استفاده از منابع به وسیله افراد محلی
هسته مركزی :به صورت محدود صید
سپر حفاظتی:عمدتا كشاورزی ، دامداری، باغداری، كارگری، صنایع دستی و مرغداری
منطقه بینابینی: عمدتا كشاورزی ، دامداری، باغداری ، كارگری ، صنایع دستی و مرغداری.
اثرات ناسازگار عمده چرای بی رویه دام در مراتع شكار و صید غیر مجاز تبدیل اراضی تالابی به زراعت و توسعه سكونت گاهها و صنایع در حاشیه ذخیره گاه.
فعالیتهای چاره جویانه جلوگیری از ورود دام مازاد جلوگیری از تغییر كار بری اراضی تالابی و فعالیتهای آموزشی و ترویجی برای آشنا ساختن بومیان با ارزشهای ذخیره گاه و تلاش در جهت مشاركت بیشتر مردم برای مدیریت ذخیره گاه و جلوگیری از شكار و صید غیر مجاز .
در آمد و سود مردم محلی
بهره مندی بومیان از منابع گیاهی تالابی تامین علوفه برای دام و استفاده های دارویی است . از حیات وحش به ویژه آبزیان برای تامین بخشی از غذای خود استفاده می كنند و در حاشیه تالاب با استفاده از منابع آب و خاك فراوان به كشاورزی می پردازند. استفاده های تفرجی نیز از ذخیره گاه زیاد صورت می گیرد .
در میانكاله 16 آبادی با مجموع جمعیت 3100 نفر در سپر حفاظتی و 80 آبادی با مجموع جمعیت 106200 نفر وجود دارد .مشاركت بومیان در نحوه بهره برداری از منابع طبیعی در گذشته نسق و عرف رایج و بسیار محكمی داشته و جالب اینكه بسیار منطبق با اصول توسعه پایدار بوده است به طوریكه نظارت كافی بر نحوه بهره برداری از منابع ذخیره گاه توسط رهبران محلی و مكانیسمهای تعریف شده آنها صورت گرفته است .
متاسفانه با تغییر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی دردهه های گذشته این مشاركت بسیار كمرنگ شد .خوشبختانه اخیرا مشاركت مردم در تصمیم گیریها در الویت سیاست دولت قرار گرفته و شوراهای مردمی در سالهلی اخیر شكل گرفته اند .این شوراها با انتخاب مردم از بین معتمدین محلی مشخص و مسئولیت هدایت بسیاری از امور جوامع محلی را به عهده دارند . فعلا از 96 روستای منطقه در 77% شورای روستا تشكیل شده و این شورا ها هر چند فعلا مكانیسم مشخص و تعریف شده ای برای مدیریت منابع ذخیره گاه ندارند ولی آلترناتیو بسیار مناسبی برای مشاركت رهبران محلی و مردم در مدیریت ذخیره گاه در آینده نزدیك هستند . وضعیت فعلی مشاركت بومیان در مدریت ذخیره گاه رضایت بخش نیست ولی به علت شكل گیری گروههای مردمی تصمیم گیر و با جایگاه قانونی تعریف شده امید می رود روند مشاركت سیر مثبت به خود بگیرد .
انواع زیستگاهها
زیستگاههای ساحلی ، زیستگاههای تالابی ، تپه های شنی، شنزارهای وسیع با پوشش اندك ، جنگلهای انارستان ، بوته زارهای وسیع تمشك ، زیستگاههای جنگلی با پوشش درختچه های گز ، زمینهای كشاورزی و مراتع .
گونه های گیاهی غالب
1. Punica granatum l.
2. Rhamnus pallasii Fisch . 8mey
3. Celtis australis l
4. Paliurus spina – christi miller
5. Mespilus germanica l
6. Cratagus meyeri A. pojark.
7. Raphanus sativa l
8. Sisymbrium officinale (l) scop.
9. Crisium arvense (l) scop.
10. Artemisia spp.
11. Phragmites australis (cav) Trin . ex steud.
12. Cyperus longus l.
گونه های جانوری
پرندگان
1. اردك سر سفید Okyura leucocephala
2. اردك مرمری Marmaroneta angustirostris
3. اردك تاجدار Netta rufina
4. اردك بلوطیAythya nyroca
5. اردك سیاه كاكل Aythya fuligula
6. اردك ماهیخوار كاكلی Mergus serrator
7. غاز پیشانی سفید كوچك Anser erythropus
8. عروس غاز Branta ruficollis
9. آنقوت Tadorna ferruginea
10. قوی گنگ Cygnus columbianus
11. فلامینگو Phoenicopterus ruber
12. پلیكان پا خاكستری Pelecanus crispus
13. پلیكان سفید Pelecanus onocrotalus
14. لك لك سیاه Ciconia nigra
15. اكراس آفریقایی Threskiornis aethiopicus
16. كفچه نوك Platalea leucorodia
17. عقاب ماهیگیر Pandion haliaetus
18. عقاب شاهی ( شاه باز ) Aquila heliaca
19. بحری Falco pelegrinoides
20. گیلانشاه خالدار Numenius tenuirostris
21. درنا Grus grus
22. قرقاول Phasianus colchicus
23. زنگوله بال Tetrak tetrak
24. پاشلك بزرگ Gallinago media
25. دلیجه كوچك Falco naumanni
26. یلوه حنایی Crek crek
27. عقاب دریایی دم سفید Haliaeetus albicilla
28. عقاب دریایی Haliaeetus leucoryphus
29. عقاب تالابی Aquila clanga
30. سنقر سفید Circus macrourus
31. بالكان كوچك Phalacrocorak pygmaeus
ماهیان
1. ماهی سفید Rutilus frisii kutum
2. ماهی كفال Liza auratus
3. تاس ماهیان Acipenser spp.
پستانداران
1. فوك دریای خزر Phoca caspica
2. گربه جنگلی Felis chaus
3. گراز Sus scrofa
4. گرگ Canis lupu
5. سمور آبی (شنگ ) Lutra lutra
منطقه میانكاله صحرا ، جزیره اسماعیل سای و ساحل اطراف آن ، نی زارها و گزستانهای جنوب و جنوب غربی ، خلیج گرگان .
گونه های در حال انقراض
1. پاشلك بزرگ ( LR/nt ) Gallinago media
2. گیلانشاه خالدار Numenius tenuirostris (CRC2b,D)
3. دلیجه كوچك Falco naumanni (VuA1bce+2bce)
4. یلوه حنایی Crek crek VUA2c
5. عقاب دریایی دم سفید Haliaeetus albicilla LR/nt
6. عقاب دریایی Haliaeetus leucoryphus Vuc1
7. عقاب شاهی ( شاه باز ) Aquila heliaca Vuc1
8. عروس غاز Branta ruficollis VUB1 + 2C
9. سنقر سفید Circus macrourus LR/nt
10. اردك مرمری Marmaroneta angustirostris VUA1cd+2cd , c1
11. اردك بلوطی Aythya nyroca LR/nt
12. غاز پیشانی سفید كوچك Anser erythropus VUA1acd +2bcd
13. اردك سر سفید Okyura leucocephala ENA1acde
14. پلیكان پا خاكستری Pelecanus crispus LR/cd
15. بالكان كوچك Phalacrocorak pygmaeus LR/nt
16. زنگوله بال Tetrak tetrak LR/nt
17. شنگLutra lutra VUA2cde
18. فوك دریای خزر Phoca caspica VUB1 +2e
19. ماهی سفید Rutilus frisii kutum DD
20. تاس ماهیان Acipenser spp. ENA2d
21. عقاب خالدار بزرگ ( عقاب تالابی ) Aquila clanga VUC1
این ذخیره گاه دارای برخی گونه های ماهیانی از قبیل ماهی سفید Rutius frisii kutum و ماهی كفال Liza auratus و برخی گونه های دیگر می باشد . این ماهیان توسط شركتهای مختلف ماهیگیری صید و به بازارهای داخلی و خارجی ( خاویار ماهیان خاویاری )عرضه می شود . میزان گوشت حاصل از این ماهیان سالانه 548500 كیلوگرم و خاویار استحصال شده از صید ماهیان خاویاری 29450 كیلوگرم می باشد .همچنین در داخل ذخیره گاه زیست كره حدود 80 مركز دامداری سنتی همراه با مراتع دامی وجود دارد كه بیش از 11000 دام شامل : گاو ، گوسفند ، بز ، گاو میش و اسب در این دامداریها وجود دارند .
توریست
ملی : 1351 نفر
بیگانه : 25 نفر
ذخیره گاه از مناظر طبیعی بسیار زیبایی بر خوردار بوده و جمعیتهای بزرگ پرندگان در ساحل دریا و خلیج گرگان باعث جلب توریستهای داخلی و خارجی به منطقه شده است . توریستهایی كه وارد ذخیره گاه می شوند جهت تفرج ، مطالعات علمی ، فیلمبرداری، قایق سواری ، شكار و صید می باشد . ذخیره گاه زیست كره میانكاله دارای تعدادی قایق برای بازدید از منطقه و یك مركز میهمانسرا جهت اسكان توریستها و باز دید كنندگان می باشد . همچنین محیط بانی های موجود در منطقه دارای امكاناتی جهت اقامت و باز دید از منطقه می باشند . ذخیره گاه زیست كره میانكاله دارای یك سر محیط بانی و سه محیط بانی بوده كه به شرح زیر می باشد :
– یك نفر مسئول
– یك نفر كاردان محیطزیست
– یك نفر تكنسین محیط زیست
– یك نفر محیط بان
– دو نفر محیط بان راننده
سر محیط بانی آشوراده :
-یك نفر مسئول
-یك نفر محیط بان
-دو نفر محیط بان راننده قایق موتوری
محیط بانی میان قلعه :
-سه نفر محیط بان
-یك نفر محیط بان راننده
محیط بانی قلعه پایان :
-دو نفر محیط بان
-دو نفر محیط بان راننده قایق موتوری
سر محیط بانی یخكش:
– یك نفر مسئول
– دو نفر محیط بان
– دو نفر محیط بان راننده
ناحیه بندی در ذخیره گاه زیستكره میانكاله :
اسامی نواحی مختلف هسته مركزی :
1. میانكاله صحرا
2. میان قلعه
اسامی نواحی مختلف سپر حفاظتی :
1. قلعه پلنگان
2. خلیج گرگان
وسعت كل منطقه : 71078 هكتار
وسعت هسته مركزی 7760 هكتار
وسعت سپر حفاظتی 6331 هكتار
شكل فضایی ناحیه بندی ذخیره گاه زیستكره میانكاله :
وسعت خشكی هسته مركزی : 3736 هكتار
وسعت آبی هسته مركزی : 4024 هكتار
وسعت خشكی سپر حفاظتی : 18995 هكتار
وسعت آبی سپر حفاظتی :44322 هكتار
وسعت خشكی منطقه بینابینی :143348 هكتار
توجیه انتخاب مناطق فوق
هسته مركزی ذخیره گاه كلا از فعالیتهای انسانی دور بوده و انتخاب آن قانونی و با همكاری دستگاههای ذیربط توسط سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت می گردد ( دستگاههای ذیربط وزارت جهاد كشاورزی در خصوص ممانعت از بهره برداری از مراتع منطقه و ممنوع التعلیف اعلام نمودن منطقه، وزارت صنایع و معادن بر اساس توافق حاصله عدم واگذاری پروانه اكتشاف و بهره برداری از معدن داخل محدوده امن ).
سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت مطلوب و ممتدی را بر حفظ عرصه و اكوسیستم آن دارد . به دلیل وسعت كم محدوده هسته مركزی كه اجازه فعالیتهای حفاظتی در حد مطلوب را نمی دهد سازمان حفاظت محیط زیست مترصد افزایش سطح منطقه سپر حفاظتی با همكاری دستگاههای ذیربط می باشد .
یك باشگاه حفاظتی و یك ایستگاه پایش در هسته مركزی احداث شده است .
در سپر های حفاظتی كلیه فعالیتهای تحقیقاتی، آزمایشگاهی احداث گردیده است .در حدود 80 واحد دامداری بیش از 11000 راس دام در این منطقه وجود دارند . حیوانات
اهلی موجود شامل گاو، گوسفند، اسب می باشند.
