سوختگى در اثر آتش، تابش آفتاب، مواد شیمیایى، مایعات داغ، وسایل داغ، بخار آب، برق و سایر مواد مى تواند ایجاد شود. سوختگى مى تواند سطحى باشد و با امكانات اولیه پزشكى درمان شود و یا به قدرى شدید باشد كه زندگى را به خطر بیندازد و نیاز به كمك هاى اورژانس داشته باشد. براى تشخیص سوختگى خفیف از سوختگى شدید و مخاطره آمیز باید درجه و عمق صدمه به بافت هاى بدن را مشخص كرد. سه نوع تقسیم بندى وجود دارد:
سوختگى درجه اول
در این نوع سوختگى فقط لایه خارجى پوست (اپیدرم) مى سوزد. پوست قرمز و احتمالاً توام با تورم و درد است ولى سوختگى در همان سطح محدود است. این نوع سوختگى با توجهات و كمك هاى اولیه قابل التیام است.
سوختگى درجه دو
چنانچه لایه سطحى پوست و لایه دوم یعنى (درم) هر دو بسوزند به آن سوختگى درجه دو گویند. تاول و برآمدن پوست و ظاهر قرمز و تكه تكه و كنده شدن پوست از علایم این درجه بندى است، درد شدید و تورم نیز همراه علایم فوق وجود دارد. چنانچه این سوختگى محدود به یك منطقه در حدود10-5 سانتى متر باشد داروهاى خانگى موثر است. ولى چنانچه منطقه وسیع ترى سوخته و یا سوختگى روى دست ها، پاها، صورت، ناحیه سرین، كشاله ران و یا یك مفصل مهم باشد باید سریعاً از كمك هاى پزشكى برخوردار شود.
سوختگى درجه سه
جدى ترین نوع سوختگى كه تمام لایه هاى پوست را درگیر مى كند یعنى چربى، اعصاب، عضلات و حتى استخوان ها ممكن است بسوزند. معمولاً در این نوع سوختگى بعضى از نواحى ممكن است مثل زغال سوخته باشند و یا به صورت خشك سفید باشند. امكان وجود درد شدید است ولى چنانچه اعصاب ناحیه سوخته باشند به طور كلى دردى وجود نخواهد داشت. در این نوع سوختگى ها باید سریعاً اقدامات لازم انجام گیرد.
معالجات فورى انواع سوختگى ها
سوختگى هاى بزرگ باید سریعاً معالجات پزشكى دریافت كنند. در مدت زمانى كه كمك پزشكى مى رسد اقدامات زیر باید صورت گیرد:
– مواظب باشید پارچه یا لباس روى محل سوختگى را برندارید.
– وسایل یا مواد سوزاننده را از مریض دور كنید.
– مواظب وضعیت تنفس بیمار باشید.
– نواحى سوخته را با پارچه اى تمیز یا پانسمان استریل سرد و مرطوب بپوشانید.
اقدامات اولیه سوختگى درجه یك و دو در حدود10-5 سانتى متر:
خنك نگاه داشتن ناحیه سوخته
ناحیه سوخته را حدود15 دقیقه زیر آب خنك نگاه دارید و یا درون آب خنك فرو ببرید و یا كمپرس خنك كنید. این كار از تورم مى كاهد.
لوسیون
بعد از خنك كردن محل سوخته از لوسیونى حاوى Aloe Vera و یا مرطوب كننده براى راحت تر كردن بیمار و جلوگیرى از خشك شدن ناحیه سوخته استفاده كنید. در آفتاب سوختگى از پماد هیدوركریژون یك درصد یا یك پماد ضد عفونت استفاده كنید.
بانداژكردن
روى محل سوخته را با گاز استریل بپوشانید، از پنبه استفاده نكنید، پنبه محرك است. روى پانسمان را بانداژ آزادى بگذارید و از فشار روى ناحیه سوخته ممانعت كنید. بانداژ مانع تماس هوا با ناحیه سوخته مى شود در نتیجه درد را كاسته و از تاول ها محافظت مى كند.
– از مسكن هاى معمولى استفاده كنید.
– مواظب علایم عفونت باشید سوختگى هاى خفیف ممكن است ظرف2-1 هفته بدون درمان بیشترى بهبود یابند، مگر آن كه دچار عفونت شوند.
توجه: از به كار بردن یخ روى محل سوختگى پرهیز كنید زیرا ممكن است باعث یخ زدگى (سرمازدگى) ناحیه شود و در نتیجه صدمه بیشترى وارد كند. از پاره كردن تاول ها خوددارى كنید زیرا مایع درون آن مانع از عفونت مى شوند. ولى چنانچه تاول ها به خودى خود پاره شدند محل را با آب ولرم و صابون ضعیف بشویید و سپس از یك پماد آنتى بیوتیك و گاز استریل استفاده كنید. این پانسمان باید روزانه تعویض شود.
سوختگى با مواد شیمیایى
خودامدادى
عامل سوزاننده را دور كنید. مایع شیمیایى سوزاننده را با آب شیر به مدت 20 دقیقه یا بیشتر از سطح پوست بشویید. اگر ماده شیمیایى پودرمانند است اول پودر را از روى پوست بزدایید سپس آن را بشویید.
مواظب علائم شوك باشید
شامل حالت غش، رنگ پریده، تنفس سطحى قابل ملاحظه. لباس ها و جواهرات را بیرون بیاورید به خصوص آنهایى كه با ماده شیمیایى آلوده شده اند. محل سوخته را ببندید چنانچه ممكن است با پانسمان خشك استریل یا پارچه اى تمیز محل را بپوشانید.
چنانچه بیمار پس از شست وشو باز هم اظهار سوزش كرد مجدداً ناحیه را بشویید.
پیشگیرى
هنگام كار با مواد شیمیایى از لباس و عینك محافظ استفاده كنید. در مورد مواد شیمیایى مورد مصرف شناخت داشته باشید، با خواندن بروشور آنها و یا تماس با اماكنى كه اطلاعات كافى در این مورد دارند.
امداد پزشكى
سوختگى هاى خفیف معمولاً بدون درمان بهبود مى یابند. ولى در موارد زیر حتماً از امداد پزشكى كمك بخواهید: چنانچه سوختگى درجه دوم در ناحیه اى بیش از 10 سانتى متر باشد یا چنانچه سوختگى در ناحیه دست ها، پاها، صورت، كشاله ران، باسن و یا مفاصل بزرگ باشد. توجه كنید محصولات شوینده و پاك كننده خانگى به خصوص آنهایى كه حاوى مواد سفیدكننده و یا آمونیاك و یا سموم نباتى هستند ممكن است صدمات شدید و جدى به چشم ها یا پوست وارد كنند.
آفتاب سوختگى
نور آفتاب به رغم فوایدى كه دارا است مى تواند در پوست ایجاد سوختگى كند و یا خطر ابتلا به سرطان پوست را بالا ببرد علائم آفتاب سوختگى معمولاً ظرف چند ساعت بروز مى كند شامل: درد، قرمزى، تورم و گاهى تاول.معمولاً به علت این كه نواحى وسیعى از بدن در معرض نور خورشید قرار مى گیرد احتمال سردرد، تب و خستگى مفرط نیز وجود دارد.
خود امدادى: حمام خنك بگیرید، مى توانید از بیكینگ پادر BAKING POWDER و یا نصف فنجان نشاسته ذرت محلول در آب استفاده كنید تا كمى به پوست آرامش دهد.
– به تاول ها دست نزنید تا از عفونت هاى بعد پیشگیرى كنید و بهبود را سرعت ببخشید. ولى چنانچه تاول ها پاره شده اند پماد ضدباكترى روى نواحى باز بگذارید.
– از مسكن هاى معمولى استفاده كنید.
– از محصولاتى كه به عنوان ضدعفونى حاوى بنزوكائین Benzocaine هستند به خاطر ایجاد واكنش هاى آلرژیك پرهیز كنید.
پیشگیرى: بین ساعات 10 صبح تا سه بعدازظهر كه نور خورشید در شدت است در معرض آفتاب قرار نگیرید. نواحى باز را بپوشانید، كلاه لبه پهن بگذارید و از كرم هاى ضدآفتاب با SPF حدود15 به بالا استفاده كنید.چشم هاى خود را با عینك محافظت كنید. عینك هایى كه مانع ورود حدود95 درصد اشعه ماوراءبنفش شوند.ولى چنانچه مجبورید مدت زیادى در آفتاب باشید و یا عمل جراحى آب مروارید انجام داده اید و یا داروهایى مصرف مى كنید كه حساسیت شما را به اشعه ماوراء بنفش زیاد مى كند لازم است لنز عینك شما مانع ورود اشعه ماوراء بنفش به میزان99 درصد باشد.
امداد پزشكى: چنانچه سوختگى ها وارد مرحله تاول شده اند و یا احساس بیمارى و كسالت شما دست داده باید به پزشك مراجعه كنید. او احتمالاً از كریتزن خوراكى مثل پردنیزولون استفاده خواهد كرد.توجه كنید به طور معمول اشعه آفتاب مانع فعالیت شما نخواهد بود ولى چنانچه مجبورید تمام روزها را در معرض اشعه ماوراء بنفش باشید به پوست شما صدمه وارد خواهد شد و ریسك سرطان بالا مى رود. چنانچه در اثر آفتاب سوختگى دچار كهیر، خارش و تب شدید باید با پزشك تماس بگیرید.
سوختگى با برق
همه گونه سوختگى با برق باید توسط پزشك معاینه شود. ممكن است ظاهراً سوختگى خفیف باشد ولى صدمات آن به بافت هاى زیر پوست برسد. ریتم ضربات متغیر- ایست قلبى و یا صدمات داخلى دیگر در صورتى اتفاق مى افتد كه مقدار جریان الكتریسیته كه از بدن عبور كرده زیاد بوده باشد.گاهى اوقات تكان شدید همراه با برق گرفتگى باعث پرتاب فرد شده و یا به زمین مى افتد در نتیجه مى تواند منجر به انواع شكستگى و یا ضربه مغزى و یا سایر صدمات همراه با سوختگى شود.
سرمازدگى
سرمازدگى مى تواند در هر ناحیه از بدن اتفاق بیفتد، دست ها، پاها، بینى و گوش ها بیشتر در معرض سرمازدگى هستند. در درجه حرارت هاى زیر صفر جدار رگ هاى خونى كوچك تر تنگ مى شوند بنابراین خون و اكسیژن كمترى به بافت ها مى رسد و در نهایت سلول ها مى میرند.اولین علائم سرمازدگى احتمالاً دردناكى و گزگز ناحیه است. سپس به دنبال آن بى حسى پدید مى آید. پوست به صورت پریدگى مرگبار و سخت و سرد و بى حس مى شود.سرمازدگى مى تواند به بافت هاى عمقى تر نیز صدمه بزند. در این صورت ممكن است ایجاد تاول كند كه معمولاً ظرف2-1 روز ایجاد مى شود. افرادى كه داروهاى قلبى مصرف مى كنند و یا تصلب شرایین (آترواسكلروزین) دارند استعداد بیشترى براى سرمازدگى دارند.
خودامدادى: ناحیه سرمازده را باید با احتیاط و به تدریج به گرماى معمولى برگرداند. اگر بیرون از خانه هستید دست هایتان را در زیر بغل ببرید و یا در جوار نواحى گرم بدن گرم كنید. اگر سرمازدگى در گوش یا بینى است با دست هاى گرم خود آنها را بپوشانید.
– چنانچه امكان دارد در آبى كه درجه حرارت آن كمى بیشتر از درجه حرارت بدن باشد فرو ببرید، آبى كه براى دیگران گرم باشد.
– نواحى سرمازده را به هیچ وجه ماساژ ندهید و یا برف روى آن نمالید.
– سیگار نكشید، نیكوتین باعث تنگى عروق شده و جریان خون به محل را كم مى كند.
– اگر پاها سرمازده اند پس از گرم كردن آنها را بالاتر از سطح بدن بگذارید.
– از گرماى مستقیم بپرهیزید.
– نواحى اى كه در معرض یخ زدگى مجدد است را گرم نكنید.
بررسى : نواحى سرمازده ممكن است قرمز و ضربان دار باشند یا در حین برگشت گرما درد و سوزش داشته باشند. حتى در سرمازدگى متوسط هم ممكن است احساس معمولى عضو فوراً برنگردد.اگر سرمازدگى شدید و جدى باشد احتمالاً ناحیه تا درمان كامل بى حس خواهد ماند.در موارد شدید درمان ماه ها به طول خواهد انجامید و یا عوارض احساس لمس احتمالاً دائمى خواهد بود. در موارد شدید كه عفونت نیز بعد از گرم كردن موضع ایجاد شود باید آنتى بیوتیك مصرف شود. همچنین بى حركتى و فیزیوتراپى نیز ممكن است لازم باشد. سیگار نباید مصرف شود.
اقدامات پزشكى فورى: اگر بى حسى در طول زمان برگشت درجه حرارت ادامه پیدا كرد باید از توجهات پزشكى برخوردار شود. در سرمازدگى دست ها و پاها احتمال پایین آمدن درجه حرارت بدن وجود دارد.
توجه از كودكان: به كودكان بیاموزید در هواى سرد بیرون از تماس دست برهنه با فلز و یا زبان زدن به وسایل فلزى سرد خوددارى كنند.
آخرین حددنده های او را با دو انگشت دستی كه بالای فرد نزدیكتر است بیابید انگشتان خود را بسمت بالا بلغزانید تا یك فرو رفتگی در محل اتصال دنده های دو طرف برسید .
یك انگشت را در محل فرورفتگی بگذارید و انگشت دیگر را كنار آن قرار دهید سپس ته دست دیگر را در كنار آن دو انگشت قرار دهید .بعد ته دست دوم را روی دست اولی بگذارید .
موقعیت بدن خود را طوری تنظیم كنید كه بازوها خم نشوند و شانه ها در امتداد نقطه اتكا دستها باشند . به اندازه ای بر جناغ فرد فشار وارد كنید كه 4-5 سانتی متر پایین برود.
پس از انجام 15 عدد ماساژ پشت سر هم ( این 15 ماساژ در مدت 11 ثانیه خواهد بود ) دو عددتنفس مصنوعی به فرد بدهید شما برای انجام این دو تنفس 4 ثانیه فرصت دارید .این سیكل باید چهار بار در دقیقه تكرار شود برای اینكه بتوانید نسبت 15:2 را در هر دوره رعایت كنید بهتر است با هر ماساژ شماره آن را بلند بگویید .
بعد از یك دقیقه وضعیت مصدوم را ازریابی كنید .
اگرضربان مداوم رگ گردن باز نگشته باشد دوباره احیای قلبی ریوی را با دو تنفس و 15 ماساژ قلبی از سر بگیرید . شما برای انجام این دو تنفس و 15 ماساژ , 15 ثانیه فرصت دارید.
این كار را برای مدت 3 دقیقه دیگر ادامه دهید .
اگردراین مدت تنفس منظم فرد بازگشت نیازی به تكرار احیای قلبی ریوی نیست بلكه باید مرتب تنفس و نبض فرد را چك كنید .
اگرتنفس منظم فرد برنگشت تنفس مصنوعی را با سرعت 12 عدد در دقیقه شروع كنید و همزمان نبض فرد را چك كنید .
توجه داشته باشید كه وقفه در انجام مراحل احیای قلبی ریوی بیشتر از 5 ثانیه نشود.
نظرات بسته شده است.