قلعه تيس

موقعیت جغرافیایى: بخش مركزى – 5 كیلومترى شمال غربى چابهار – روستاى تیس

قدمت: دوران اسلامى

خصوصیات معمارى:

این قلعه به ابعاد 54×26 متر ساخته شده است. عرض ساختمان بر پهنه دماغه‏اى كه پانصد متر از آبخوردریا فاصله دارد در قسمت انتهایى دماغه واقع است. در قسمت شمال شرقى درب ورودى اصلى قرار دارد و داراى هشتى وسیعى است . هشتى با سقف بلند و داراى چهار گوشواره خلفى كه در پشت دیوارهاى هشتى واقع شده‏اند، هر كدام از آنها خود یك اطاقى است كه با پى‏هاى قطور ساخته شده‏اند. و داراى ایوانى است كه دو پله یا حدود یك متر از سطح حیاط قلعه بلندتر است. در ضلع شمالى شرقى آثار اطاقهایى وجود دارند كه اكنون خراب شده‏اند و هر كدام داراى یك اطاق بزرگتر مشرف به ایوان و ایوان اختصاصى هستند. طرز ساخت بنا (اطاقها و ایوانها) شبیه به كاروانسراى شاه‏عباسى بیستون است كه در زمان شاه سلیمان صفوى ساخته شده است.

در سه طرف حیاط حجره‏ها و اطاقهایى شبیه حجره‏ها و اطاقهاى ضلع شمالى وجود دارند. در سمت ساحل دریاى عمان آثار دو برج بزرگ در طرفین دیده مى‏شود. برج سمت راست كه در جنوب قرار دارد بصورت یك اطاق با یك ایوان و یك شاه‏نشین است كه بر روى هرمى مكعب مستطیل شكل پى‏سازى شده و یك برج یا منار برروى آن قرار گرفته و یك منار به ارتفاع 6/5 متر باقى مانده است.

مصالح بكار رفته در ساخت قلعه، آجر، سنگ و گچ مى‏باشند و آثار تزئینات از آجر و سنگ در اطراف گلدسته‏ها باقى مانده‏اند. این مناره براى دیده‏بانى بكار مى‏رفته است و چون بر همه خلیج دهانه تیس دید كافى دارد و در ضمن از فاصله زیادى در دریا دیده مى‏شود. سبك ساخت و نوع مصالح بكار رفته مناره و گوشواره سبك سلجوقى مى‏باشد و تعمیرات بعدى كه در اطاقها و ایوانها انجام شده بیشتر سبك صفوى و سبك دوران قاجاریه است در وسط و گوشه‏هاى حیاط قلعه آثارى از آب انبارها دیده مى‏شود كه از سنگ و ساروج و گچ ساخته شده‏اند. در بیرون دیوار بلند قلعه آثار چاهى وجود دارد كه در سنگ صخره كنده شده است. لبه چاه با استفاده از سنگ و ساروج محكم شده است. در قسمت سقف قلعه چوبهایى بكار رفته است كه احتمالاً از نقاط دیگر به این محل آورده شده‏اند. تزئینات دور منار و آجر چینى شبیه سبك تزئینات مناره‏هاى دوره سلجوقى مى‏باشند اگرچه از بین رفته‏اند ولى نقش‏هایى به رسم‏الخط عربى و خط كوفى از اثر برجستگیها و گودیها مشخص مى‏شود. اندازه اطاقها معمولاً 3×4 متر یا كمتر است كه در دور یا چهار طرف یك پهنه وسیع واقع شده‏ اند.

در كتاب باستان‏شناسى و تاریخ بلوچستان به نقل از سرتیپ مهدى‏خان مهندس ایرانى آمده است:

«درتیس بسیار قلعه خوبى است و یك سمت بدنه قلعه وصل به دریاست، قدرى ناتمامى دارد كه بنّا و عمله در آن مشغول كارند. دیوار بزرگى از سمت دریا كشیده‏اند براى باراندازى و غیره حصن معتبرى است و اصل قلعه نو در روى تپه مرتفعى ساخته شده است».(سنه 1282 ه ش)

نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.