نایین

تاریخ بنای اولیه شهرنایین به دوران قبل ازاسلام بازمی گردد. صحت این مدعا راعلاوه برنوشته های مورخین و جغرافیا نویسان قدیم ،گویش محلی خاص مردم نایین تقویت می كند . این گویش هنوز نیز متداول و مرسوم است. مولف كتاب((مسا لك و ممالك)) فارس را ایالت قدیمی ایران و محل تشكیلات دولت هخامنشی ذكر می كند كه دوره ساسانیان و پس از اسلام به پنج ولایت یا استان تقسیم می شده است. كه هر قسمت(كوره)نامیده می شد در دوره های ساسانی و پس ازاستقرار اسلام ، شهرنایین جزء یكی از این كوره ها به شمار می آ مد. بیشتر پژوهشگرانی كه درباره نایین بررسی و تحقیق كرده اند به آبادی و آبادانی آن در ادوار قبل از اسلام اشاره كرده اند . اما در مقدمه كتاب(تذكره سخنروان نائین) شهر نایین شهركی كاروا ن انداز معرفی شده كه قافله ها برای استراحت و فراهم ساختن زاد سفر در آن بار می انداخته اند.ساربانان نیز شتران خود را در نایین(هنارگیری)می كرده اند . به هرحال ،با مراجعه به منابع مختلف می بینیم نایین درقبل ازاسلام مركز اداری و خدماتی بخشی ازناحیه یزد بود .
بااستقرار اسلام ،در بیشتر شهر های ایران و ورود این آیین به نایین ، شهر نایین موقعیت خود را همچون گذشته حفظ كرد .یكی از نو یسندگانی كه درقرن چهارم هجری كتاب خود راتألیف كرده است نائین را شهری آباد و پرجمعیت ذكر می كند.
در قرن پنجم هجری ،شهر نایین مانند دیگر شهرهای نز دیك به اصفهان مورد توجه قرار گرفت. در نیمه اول این قرن ناصر خسرو ،درسفرمشهورش از نائین عبور كرد و به این شهر اشاره نمود او در سفرنامه اش درباره اوضاع اجتماعی نایین مطلب تازه ای ارائه نكر ده است .به همانگونه كه یاقوت حموی نیز تنهابه نقل قولی از اصطخرای اكتفا كر ده است.
در دوران مغول،با روی كارآمدن ایلخانان و حكومت غازان و سلطان((محمد اولجایتو))كه پس از تشرف به دین اسلا م به لقب ((خدا بنده ))ملقب شد در نایین نیزتحولاتی به وقوع پیوست .دردوران حكومت این دو ایلخان كه با وزارت خواجه رشیدالد ین فضل الله همدانی مقارن است اصلاحات اساسی در اكثر شهرهای ایران به وجود آمد. در این دوران آثار مهم و با ارزشی مانند مسجد بابا عبدالله ،عمارت امامزاده سلطان سیدعلی و مناره مسجدجامع در نایین ساخته شد .
در نیمه اول قرن هشتم هجری ،ملك اشرف پس از شكست از شیخ ابو اسحاق اینجو در شیراز و فراربه یزد ،بیشتر آبادی ها و شهرها ی یزد را خراب كرد و به نایین رسید .
درجنگی كه در سال 744 هجری در نایین بین او و امیر مبارزالد ین از امرای آل مظفر به وقوع پیو ست ملك اشرف شكست خو رد .این جنگ باعث خرابی نایین شد و خلقی عظیم كشته شدند.
در اواخر قرن هشتم هجری ،در روزگاری كه امیر تیمور خود را برای حمله به شهرهای مركزی ایران آماده می كرد باردیگر نایین گرفتار درگیری شاه منصور و شاه یحیی مظفری شد ، تو ضیح اینكه در سال793 بین این دو برادرجنگی درگرفت كه بیشتر رو ستاها و قصبات بین اصفهان و یزد و كرمان تخریب شدند .نایین نیز آسیب فراوان دید.
در قرن نهم نیز جنگ و كشتارهائی بین خاندان های آق قو یوفلو و قراقریونلو بوقو ع پیوست . نایین بر سر راه شهرهای مهم ، مورد نزاع واقع شده بود بنا براین در این درگیری نیز از آسیب و تخریب ها در امان نماند. اما در همین سالها ،دو لتشاه سمرقندی در تذكره ای كه به نام خود او ست ودرسال892 هجری تالیف كرده((نا یین را قصبه ای خوش آب و هوا معرفی می كند كه بعضی محصولات آن بی نظیر است )).
دراوائل قرن دهم ،بار دیگر جنگی عظیم بین سران اق قویونلو به وقو ع پیوست .محل این نبرد نیز حوالی نا یین بود.به نوشته كتاب احسن التواریخ این جنگ باعث شد تا محمد میرزا آق قویونلو بر فارس استیلا یابد . در دوران حكو مت تركمانان اق قویونلو ونیزیان از نا یین عبور كردند اما گزارش سفر آنها نكته مهمی از اوضاع نایین رابه دست نمی دهد . بطور كلی از حمله مغول تا ظهور دو لت صفوی، فرامانروا یان مختلفی از ترك و تاتار و تركمن و سایر نژادها و ملیت ها ،در نقاط مختلف ایران به قدرت رسیدند . به طوری كه هر قسمت از كشورما دردست خانواده یا طایفهای بود.
در دوران حكمرانی ایلخانان نایین از اصلاحات و تحولی كه در بسیاری از شهرهای ایران آغاز شده بود بی بهر ه نما ند .رونق اقتصادی دوره مغول نایین را كه در كنار شاهراه خلیج فارس و ری و سلطانیه قرار گرفته بود به صورت شهری پر جمعیت و آباد دراورد .در این زمان ،و بخصوص در عصر حكومت غازان و سلطان محمد اولجایتو و وزارت خواجه رشیدالد ین فضل الله در نائین آثار با ارزشی ساخته شد . برخی از این آثار در عداد بناها ی كم نظیر به شمار می رو ند و نمایانگر پیشرفت معماری اسلامی ایرانی آن عصر می باشند.این رونق و پیشرفت نسبی علاوه بر آن كه باعث احداث مساجد و بناهای متعددی گردید اقوام و خانواده های مختلفی را نیز از دیگر شهرهای ایران به نایین سرازیر كرد . از جمله این اقوام ،عده ای از امیرزادگان و امراء مغو ل بودند كه به همراه خانواده ها و اقوام و ملازمین خود به نایین آمدند و دراین شهر و روستاها و قصبات اطراف آن ساكن شدند.

آ ثار تاریخی نایین

بافت قدیم نائین از 7 محله تشكیل شده است . این محلات كه هر یك حسینیه هایی دارد عبارتند از : محله چهل دختران ،پنجاهه ،نو گاباد ،و یا نو آباد ، باب المسجد یا در مسجد ، سرای نو ، كوی سنگ یا گودالو و محله كلوان . این بافت به سبب تاثیر پذیری از عوامل گوناگونی مانند محیط طبیعی ،آب و هوا ، نیازهای شهر ، لزوم امنیت شهر در برابر تهاجم بیگانگان طراحی شده و به طور كلی دارای كل ارگانیك بسته و معماری درونگر است . آنچه در بادی امر یك مسافر كنجكاو در نائین با آن روبه رومی شود این مساله است كه عموم فضای معماری و آثار تاریخی كه در طول قرن اسلامی ساخته شده اند در تركیبی متراكم در كنار یكدیگر و متصل به هم استقرار یافته اند .به عبارت دیگر طراحی شهر به گونه ای بوده است كه فضای مسكونی بدون آن كه از نظر كاربردی دچار اشكال شوند در كنار عناصر شهری مانند مسجد جامع و دارا لحكومه و بازار و حسینیه و مدرسه و حمام مستقر شده اند …
امروز نایین به دو قسمت نایین جدید و قدیم تقسیم می شود . اكثر مردم خانه های قدیمی را خراب كرده و به قسمت نوساز شهر نقل مكان كرده اند اما آثار تاریخی موجود در محلات شهر گویای قدمت آن است مهمترین این آثار عبارتند از :

نارنج قلعه
آثار باقیمانده بنایی كه به نارنج قلعه ( نارین قلعه )معروف است حكایت از قدمت و دیرینگی آن دارد . سبك بنا و نوع مصالح به كار رفته آن را به قبل از اسلام مربوط می كند ارتفاع قلعه از سطح زمین 25 ذرع است . درباره كاركرد این قعله اطلاع صحیحی در دست نیست . اما بعید نیست كه این فضا همواره با فضاهای مجاور آن حاكم نشین و مركز اداری نظامی شهر بود باشد. مدارك و منافع متعدد به شهر هائی اشاره می كنند كه قلعه های مانند نارنج قلعه داشته اند . اصطخری در كتاب خود از وجود پنج هزار قلعه در شهرها و كوهای پارس خبر داده است . اصطخری به آتشكده ای نیز اشاره می كند كه بر بالای این قلعه قرار داشته است با توجه به این مطلب احتمال این كه این قلعه در قبل از اسلام محل نگاهداری اتش بوده است بسیار است .در دوره صفویه نیز شهرهای متعددی وجود داشته اند كه در آن قلعه های موسوم به نارنج قلعه بوده است . این قلاع جنبه نظامی داشته اند . بنا براین با توجه به این نكته و بادر نظر گرفتن خندقی كه پیرامون این قلعه بوده است می توان(نارنج قلعه)نایین را هم یكی از قلاع نظامی به حساب آورد .

مسجد جمعه
مسجد جمعه یا مسجد جامع یا مسجد علویان نائین مشهورترین اثر تاریخی شهر است كه در محله باب المسجد واقع شده است آنچه دربادی امر توجه بیننده را به خود جلب می كند شباهت كلی و مشخص مسجد با مساجد تاریخانه دامغان و مسجد جلمع تبریز فارس است .تزئینات مسجد با طرحهای مختلف یادآور سنتهای گذشته ایرانیان است . گچ بر یهای بسیار زیبا و جالب مسجد این اثر را در عداد یكی از نفیس ترین مساجد ایران قرار می دهد . باتوجه به خصوصیات معماری مسجد و نظر برخی از محققان به نظر می رسد كه مسجد جامع نائین در اواخر قرن سوم یادر قرن چهارم هجری ساخته شده است . طاق نماهای بسیار زیبایی مسجد با سقف هلالی آن بیانگر هنر معماران و استاد كاران مسلمان ایرانی است . بر روی دیوار و طاق جرزها ونقوش متنوع و اشكال هندسی ساده توأ م با شاخ وبرگ گچ بری شده بچشم می خورد . از خصوصیات این گچ بری گودی و عمق آن است همین امتیاز در هنر گچ بری موجب شده تا پژوهشگران و معماران این بنا را در زمره مساجد اولیه به حساب آورند . از دگر نفایس این مسجد منبر ودر چوبی آن است . این در و منبر كه شاهكار مسلم منبت كاری هستند بیانگر ذوق و خلاقیت هنرمنان ایرانی در قرن گذشته می باشند بر روی منبر كتیبه ای بخط نسخ بسیار زیبا با تاریخ711 هجری مشاهده می شود . در زمینه این كتیبه نقش شاخ و برگ كنده كاری شده است این كتیبه بیانگر این نكته است كه منبر در قرن هشتم هجری به مجموعه بنا اضافه شده است . علاوه برآن این كتیبه نام (جلال الدین ملك التجار )واقف منبر نوشته شده است . مسجد جامع علویان نائین پس از احداث چند بار تعمیر و مرمت شده است از جمله در سال 874 هجری قمری مرمتی صورت گرفته كه بر كتیبه ای درقاب چوبی در مسجد نوشته شده است .

مسجد بابا عبدالله
این اثر نفیس و باشكوه درمحله سرای نو در نزدیكی بازار واقع شده است . مسجد باباعبدالله دراواخرقرن هفتم واوائل قرن هشتم هجری ساخته شده است . به نوشته تاریخ نائین میرجلال الدین احمدخطیب مشهور نائین درعصرمغول نمازجمعه را درمسجد جامع نائین اقامه می كرده اما برای نماز جماعت در مسجد بابا عبدالله حضور می یافته است . مسجد در سال700 هجری كه مقارن با سلطنت غازان مغول است ساخته شده است مسجد بابا عبدالله دارای یك گنبد خانه مرتفع وعظیم است كه درانتهای جبهه قبله قرار گرفته است. دراین گنبد خانه تعدادی مقبره وجود دارد كه گویا متعلق به دوره ایلخانان است مسجد بابا عبدالله در تیرماه1313شمسی به شماره 204 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .

امامزاده سلطان سید علی
بنای امامزاده سلطان سیدعلی متعلق به اواخر قرن هفتم و اوائل قرن هشتم هجری است . بانی این بنای زیبا و با شكوه میرجلال الدین احمد بوده است كه درجلو درشرقی حرم امامزاده مدفون است. این ساختمان مزارامامزاده سلطان سیدعلی فرزند امام موسی كاظم(ع) است . مؤلف تاریخ نائین به نقل ازسالك این امامزاده را صاحب كرامت ذكر كرده است و وی را سیدی بزرگوار نامیده است میرجلال الدین بانی این بقعه و بارگاه نیز از بزرگان نائین بوده كه قنانی به نام جلاالدین درنزدیكی نائین احداث كرده ونیمی ازآن را وقف براین ساختمان نموده است. حرم امامزاده فضای وسیعی است كه گنبدی بزرگ و زیبا و با كاشیهای فیروزه ای رنگ بر بالای آن خودنمایی می كند در كنار این حرم بزرگانی همچون سید قوام الدین، بدرالدین و سیف الدین مدفون هستند بررواق حرم مطهرامامزاده اشعاری بخط نستعلیق نوشته شده كه سراینده آنها شخصی به نام میرزاعلی تلگرافچی است. درمغرب حرم مدرسه دو طبقه ای ساخته شده كه به طلاب علوم دینی اختصاص دارد. مردم نائین به این امامزاده اعتقادی كامل دارند و تا چند سال پیش اموات خود در صحن آن دفن می كرده اند علاوه بر آن ازسا لهای پیش درایام عزاداری ، دسته های سینه زنی درمحل امامزاده حاضر شده و به سوگواری می پرداختند.مؤلف كتاب ((طرائق الحقائق)) نیز ازاین امامزاده با احترام یاد كرده واین بیت را امامزاده ذكرمی كند .
این گنبد و رواق كه از عرش برتر است خود بارگاه زاده موسی بن جعفراست
در نائین امامزادگان دیگری نیز وجود دارند كه عبارتند :
امامزاده ابومحمد ، امامزاده جنید ، امامزاده عبدالله ، امامزاده ابراهیم ، امامزاده پیرمردان ، امامزاده فاطمه نساء .

مسجد محمدیه
در شمال شهرستان نائین محمدیه واقع است كه درحال حاضر جزء شهر شده است. مسجد محمدیه دراواخر قرن چهارم و اوائل قرن پنجم ساخته شده است . طاقهای دوطرف شبستان بزرگ مسجد و محراب آن شباهت كامل و غیرقابل انكاری با مسجد جامع نائین دارد منبر مسجد دارای الواحی است كه دارای نقش و نگار هستند . این منبر كه از چوب سخت ساخته شده بسیار نفیس می باشد. اگر چه منبر فاقد كتیبه است اما نقوشی كه بر تخته های منبر نقش شده آن را به دوره ای مربوط می كند كه نمونه های كمی ازآن برجای مانده است آندره گدار طاقهای ناودانی شكلی كه دردو طرف شبستان گنبدی جلوه محراب به موازات قبله زده شده اند و شباهت این شیوه با مسجد نائین را دلایل قدیمی بودن مسجد محمدیه می داند. همچنین این نویسنده عقیده دارد الواحی كه در منبر بكار رفته اند متعلق به منبر دیگری بوده كه در این امر منبر تعبیه شده اند. مسجد محمدیه به شماره 355 در فهرست بناهای تاریخی به ثبت رسیده است .

مسجد شیخ مغربی
از دیگر مساجد نائین مسجد شیخ مغربی است . پژوهشگرانی كه در مورد نائین بررسی های انجام داده اند به نام این مسجد اشاره كرده اند اما ازتاریخ دقیق قدمت آن مطلب مهمی ننوشته اند . این مسجد در بازار نائین واقع شده است. مسعود كیهان این مسجد را( شیخ محمد ربیع ) نوشته كه البته اشتباه است . بانی مسجد شیخ مغربی ازعرفا و زهاد نایین بوده كه به نوشته كتاب سیمای نائین در گنبد خانه مسجد مدفون است به نوشته این كتاب بر سر در بقعه شیخ مغربی این بیت دیده می شود
كه شیخ مغربی از عارفین است مقام و مدفنش نائین زمین است
از جمله كسانی كه در عمران وآبادی این مسجد خدماتی انجام داده اند فردی به نام سید حسن بوده كه از فضلای مشهور نایین به شمار می رفته است .

مسجد خواجه خصر
این مسجد كه درنائین به(مسجد خواجه) هم معروف است در محله نوگاباد ودرانتهای بازار نائین قرار گرفته است به نحوی كه ورودی آن كاملا در جلو راستای بازار واقع شده است . درب ورودی مسجد كه از نفاست وزیبایی بسیاری برخوردار است بیانگر قدمت مسجد است. شبستان و مهتابی شمالی مسجد از قسمتهای قابل توجه بنا به شمار می رون .

بازار نائین
بازار شهر نائین به صورت خطی مستقیم از دروازه چهل دختران شروع می شود وبه مسجد خواجه ختم می شود طول این بازار در حدود340 متر است . آنچه در بادی امر، در بازار نائین جلب توجه می كند نوع معماری آن است . به طوری كه همه مراكز محلات (حسینیه ها) با كوچه های فرعی و اصلی به آن مربوط می شوند . در امتداد راسته بازار دو چار سو وجود دارند كه محل تقاطع بازار با دو معبر هستند . بازار نائین تا چند سال پیش دائربود ودر آن فعالیتهای بازرگانی انجام می شود اما درحال حاضر به علت انتقال مغازه ها به خیابان تقریبا حالت نیمه متروك درآمده است بازار نائین دكان های با طرح های متفاوت دارد و این خود بیانگر این نكته است كه این عنصر شهر در طول زمان شكل گرفته است راسته بازار مسقف است كه قسمتی از سقف آن چند سال قبل فرو ریخت . اخیراً سازمانهای مسؤل قسمتهای بازاررا مرمت كرده اند به طور كلی بازار نائین یكی از آثار زیبا و قابل توجه شهر نائین بشمار می رود، زیرا چند اثر مهم شهر مانند مسجد شیخ مغربی و مسجد خواجه و حسینیه چهل دختران درآن واقع شده اند .

مصلی
از دیگرآثار جالب و قابل توجه نائین ساختمان مصلا است كه تا چند سال پیش باغ وسیع ومشجر آن تفرجگاه مردم درایام تعطیل بوده است وبقعه داخل آن نیز زیارتگاه نائینی ها بشمار می رفت گنبد زیبای مصلی روبه روی گنبد امامزاده سلطان سید علی واقع شده و خیابانی این دو محل بهم ارتباط میدهد . عمارت مصلی مدفن سید نور بخشی بزرگ سلسله نور بخشیه است مزار این عارف مشهور روبروی درب ورودی باغ مصلی قرار گرفته و سنگ مرمری با تاریخ 953 هجری بر مزار او نصب شده است .در وسط باغ مصلی مقبرهای به صورت هشت گوش با اتاقهای قرینه وبه صورت چهار ایوانه واقع شده كه گنبد بسیار زیبایی از كاشی به رنگ آبی بر روی آن خودنمائی می كند .در زیر این گنبد آرامگاه حاج عبد الوهاب نائینی فرزند حاج عبد القیوم واقع شده كه در سال 1212هجری در این محل درگذشته است . مزار دیگری متعلق به مرحوم حاج محمد حسن آذربایجانی است كه درسال1250 هجری در گذشته و دراین محل به خاك سپرده شده است در مورد چگونگی احداث این بنا نیز برخی از منابع نوشته اند در سفری كه محمد میرزای قاجار به عنوان فرزند ولیهد از كرمان به تهران میرفت در این محل میهمان مرحوم حاج محمد حسن شد و وی سلطنت اورا پیش بینی كرد چون گفته های او مقرون به حقیقت می شود محمد شاه برای سپاس از او دستور می دهد این بقعه را بر مزاراو بسازند. مساحت باغ مصلی 18جریب است و دور تا دور آن به صورت غلام گردش می باشد درضلع غربی مصلی آب انبار بزرگی كه در نوع خود بسیار جالب توجه است . از دیگر زیبا ئی های این عمارت وجود دو بادگیر است كه در تابستانها باعث سردی و گوارائی آب این اب انبار می شود .ورودی مصلی وعمارت مصلی بصورت دو طبقه است . عمارت مصلی نائین در آبانماه 1365 به شماره 1719 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .

آب انبارهای نائین
از دیگرآثار موجود درنائین آب انبارهای آن هستند. آب انبارهای نائین ازلحاظ عناصر و اجزاء ساختمان شباهت تام و تمامی با هم دارند این آب انبارها به خاطر شرایط اقلیمی و كویری نائین ساخته می شدند زیرا آب بیشتر قناتهای شور و غیر قابل استفاده بود . بنابراین آب انبارها شامل یك منبع یا مخزن آب ساخته می شد كه بربالای آن سقفی گنبدی شكل بنا می كردند كه دو بادگیر آب را خنك نگاه می داشتند. راه پله ومحل برداشت آب ازدیگر قسمتهای آب انبارهای نائین است. هر محله در نائین دارای یك آب انبار بوده كه هنوز نیز پابر جا هستند و برخی از آنها تا چند سال پیش مورد استفاده قرار می گرفتند از معروفترین آب انبارهای نائین آب انبار معصوم خانی است كه در محله چهل دختران وافع است .

حسینیه های نائین
همانطور كه اشاره شد نائین دارای هفت محله است كه هر محله یك حسینیه دارد. این حسینیه ها هر كدام مظهروجود یك محله است و بیانگر همبستگی اهالی با محله شان این حسینیه ها شامل یك مكان مسقف و سر پوشیده برای فصول سرد ویك فضائی باز برای سایر ایام و فصول است. اگر چه اكثر مردم از قسمت قدیم شهر به بخش نوساز نائین نقل مكان كرده اند وعملا محلات قدیمی خلوت شده اند اما هنوزنیز حسینیه ها در ایام عزاداری رونق گذشته را دارند و اهالی هر محله در حسینیه هاشان به سوگواری مشغول می شوند. حسینیه ها معمولا شبیه به یكدیگر ساخته شده و دارای یك صفه بزرگ (شاه نشین) وصفه های كوچكترهستند كه دورتا دورحسینیه را فرا گرفته اند بر دیوارحسینیه ها اشعارزیبا به خط نستعلیق همراه با نقاشی های گل وبوته به چشم می خورد . صفه ها عموما دو طبقه هستند و طبقات بالا كه مردم نائین آن ها را (غرفه) می گویند به عزادار بانوان اختصاص دارد. گنبد حسینیه های مسقف بیشتر برمربع منظمی قرار دارد كه درقسمت كاسه گنبد 8 ضلعی و در بال به 16ضلعی تقسیم می شود مصالح حسینیه ها نیز عموما آجر هستند . حسینیه ها محلات 7 گانه نائین تماماً قدمتی در حدود 70الی 100 سال دارند تنها حسینه ای كه گنبد آن نوسازی شده است حسینیه سرای نو می باشد . در نائین حسینیه ها را میدان نیز می گویند حسینیه ها در قدیم علاوه بر آن كه مركز تجمع برای عزاداری بودند محلی نیز برای تصمیم گیریهاوتبادل نظر نیز به حساب می آمدند . بافت قدیمی نائین به گونه ای طراحی شده كه حسینیه هر محله به راحتی با سایرعناصر مانند سقاخانه ها و بازار و مساجد و حمام ها و گورستان عمومی شهر ارتبا ط برقراركنند. آنچه مسلم است چنانچه این آثار و بناها (كه سعی شد خلاصه تربیان گردند) مورد توجه مسؤلان قرار بگیرند علاوه بر آنكه میراث گرانسنگ میهن اسلامی ما حفظ خواهند شد بسا با جذب و جلب مسافر و گردشگرگامهائی نیز در جهت شكوفائی اقتصاد نائین برداشته شود.

خانه پیرنیا(موزه كویر)
خانه پیرنیا یكی از یادگارهای ارزشمند معماری دوران صفویه و نمونه شاخصی از مساكن سنتی نائین است . فضا های اصیل مساكن سنتی موجود در خانه از قبیل هشتی – دالان – شاه نشین – غلام گردش و… بیانگر سكونت مردمی است كه از قدیم اهل فضل و هنر بوده اند . این ساختمان در حال حاضر محل موزه مردم شناسی كویر واداره میراث فرهنگی نائین است .

در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید تا از آخرین مطالب با خبر شوید.
هر زمان که بخواهید، می‌توانید عضویت‌تان را لغو کنید.

نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.