گرمسار

شهرستان گرمسار غربی ترین شهر استان سمنان است كه با وسعتی معادل 9233 كیلومتر مربع از طرف شمال به دماوند و فیروزكوه از غرب به ورامین از مشرق به سمنان و از جنوب به كویر مركزی و در نهایت به شهرستان نائین در استان اصفهان محدود می گردد . مركز شهرستان شهر گرمسار است كه در ارتفاع 825 متری از سطح دریا قرار دارد . همچنین این شهرستان دارای سه بخش به نامهای آرادان ، مركزی و ایوانكی می باشد .
فاصله مركز شهرستان تا مركز استان 110 كیلومتر و تا مركز كشور ( تهران ) 95 كیلومتر است.
شهرستان گرمسار از نظر موقعیت ریاضی بین مداد 34 درجه و 28 دقیقه و 35 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و بین 51 درجه و 53 دقیقه تا 52 درجه و 55 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد . (3)
از نظر موقعیت نسبی این شهرستان در دامنه رشته كوه البرز ( كه با جهت غربی – شرقی ازشمال شهرستان می گذرد ) واقع شده است .
مرتفع ترین نقطه گرمسار قله ای است به ارتفاع 3055 متر واقع در كوه باغستان در شمال شرقی این شهرستان و پست ترین نقطه آن نیز به ارتفاع 800 متر در مجاورت دریاچه نمك در جنوب غربی شهرستان گرمسار می باشد .

جاذبه های گردشگری شهرستان گرمسار:

شهرستان گرمسار دارای تنوع آب و هوایی كاملاً مشخصی است . این تنوع و تضاد در دو فصل تابستان و زمستان بیشتر محسوس است به طوری كه بیشترین نقش را درمیان عوامل گوناگون ، ارتفاع به عهده دارد . گاه با طی مسافتی كمتر از 40 كیلومتر در تابستان 20 درجه سانتی گراد اختلاف دمای بین دو نقطه مشاهده می گردد .
لذا در تابستان هر چه ازنواحی جنوبی شهرستان به طوف نواحی شمالی پیش رویم به علت زیاد شدن ارتفاع ، دمای هوا نیز به طور محسوسی كاهش می یابد .
در اغلب موارد عوامل اصلی حركتهای توریستی را درجه حرارت و ریزشهای جوی تشكیل می‌دهد . این دو عامل در صنعت توریسم بیش از میزان ساعات آفتابی و میزان رطوبت و ساعات ابری اهمیت دارد . (4)
آب و هوای شهرستان گرمسار را می توان در نتیجه برخورد و تأثیر وضع اقلیمی كویر و كوههای البرز بر روی یكدیگر مشخص نمود . بطور كلی مدت روزهای سرد و یخبندان چندان نیست . حداقل و حداكثر دما بین 8- و 44+ درجه سانتی گراد می باشد . همچنین میانگین دمای كل ماههای سال حدود 4/17 درجه سانتی گراد می باشد . نزولات جوی در این شهرستان بجز باریكه ای در شمال ، اغلب بصورت باران است . باران ناچیز این ناحیه عموماً در ماههای زمستان می بارد . نامرتب بودن ریزش همین مقدار باران اندك از سالی به سال دیگر از دیگر ویژگیهای آب و هوایی این شهرستان است . مقدار تبخیر در اینجا به همان اندازه اهمیت دارد كه مقدار باران مهم می باشد . براساس تحقیقات بعمل آمده میزان تبخیر 20 تا 60 برابر نزولات جوی است و می توان گرمسار را نمونه مشخص یكی از آب و هواهای بیابانی محسوب نمود .
میانگین بارندگی سالیانه شهرستان حدود 100 میلی متر گزارش شده در حالی كه متوسط نیاز آبی این شهرستان معادل 1410 میلی متر در سال می باشد . هرچند شهرستان گرمسار در تابستان به دلیل گرمای زیاد غیرقابل تحمل می باشد ولی زمستانهای معتدل آن از جاذبه های آب و هوایی این شهرستان می‌باشد.
همچنین تابستانهای معتدل مناطق شمالی شهرستان نظیر بن كوه با فاصله كم از مركز شهرستان از دیگر جاذبه های گردشگری شهرستان در زمینه آب و هواست .
تنوع شرایط آب و هوایی در شهرستان گرمسار نوعی جابجایی در فصول مختلف به ویژه در تابستان و زمستان را به ساكنان تحمیل می كند . برهمین اساس در طول سال ، این جابجایی غالباً به طور موقت انجام می گیرد . لذا پناهندگان گرمازده حاشیه كویر به نقاط معتدل به ویژه دره های خوش آب وهوای البرز در شهرستان گرمسار امری طبیعی است و توجه به این نقاط و برنامه ریزی در خصوص بهره گیری بیشتر از توانهای بالقوه امری ضروری به نظر می رسد .
دامنه ها و ارتفاعات :

شهرستان گرمسار در دامنه های جنوبی رشته كوه البرز واقع شده است ارتفاع آن از شمال به جنوب به تدریج كاسته می شود و بالاخره به دشت كویر منتهی می گردد .
رشته كوه البرز در قسمت مغرب جهتی شمال غربی – جنوب شرقی دارد واز آن به بعد جهت معكوس پیدا می كند یعنی بسوی شمال شرقی امتداد پیدا می كند .
كوههای شمال گرمسار كه رودخانه حبله رود آن را بریده به دو قسمت تقسیم كرده است . این كوهها مانند حصاری درشمال شهر گرمسار قرار گرفته و مهمترین ارتفاعات آن سولك ، سرحر و كلرز می‌باشد.
از دیگر ارتفاعات مهم و قابل توجه شهرستان ، سیاه كوه در جنوب گرمسار است . ارتفاع آن 1300 متر و جهتی شرقی – غربی دارد . این كوه از هستة آتشفشانی و روپوشی رسوبی كه از سنگهای بیرون ریخته گدازه و توفهای تراكیت – آندزیت و پورفریت گردآمده ، ساخته شده است و اطراف آن را لایه‌های رسوبی فرا گرفته چنانكه تون آتشفشانی مركزی گنبدی از میان لایه های رسوبی اطراف سربرآورده است .
شكوه ، عظمت و جذابیت كوهستان را هیچگاه نمی توان به زبان آورد و یا آن را با قلم ترسیم كرد. كوهستان حتی غیرقابل اعتماد بودنش نیز درسی است برای زندگی آدمیان و هر گوشه و كنارش مدرسه‌ای برای بهتر شناختن خویشتن است . برخورد و آشنایی با كوهستان ، آماده شدن و تجربه اندوختن را برای پیكار با دشواری زندگی كه آدمی را از آنها گریزی نیست به دنبال دارد .
نواحی كوهستانی در فصلهای مختلف مكانی مناسب برای كسانی است كه علاقمندند مدتی را دور از هیاهوی شهر در دامنه های كوهستانی و دره های خوش آب و هوای آن بسر برند .
كوههای شمال شهرستان گرمسار مكانهای مساعدی را برای عده زیادی از مردم جهت گذران اوقات فراغت میسر می سازد . با توجه به این كه راهپیمایی یك ورزش آسان و
متداول است و غالباً ایرانیان آن را با گردش بیرون شهر ، روز جمعه توأم می كنند و از طرفی در اطراف شهرها تعداد قابل توجهی از مردم در گروههای سنتی مختلف را می‌توان دید كه از جاده های كوهستانی بالا می‌روند ، در نتیجه ارزش و اهمیت گردشگری این مواهب طبیعی بر همگان آشكار می گردد .

غار :

از آنجا كه غارها دارای طبیعت بسیار زیبا هستند ، همواره یكی از مراكز جلب گردشگر بوده و طبیعت دوستان زیادی را به خود جلب می كند . یكی از این غارها ، غار دق كشكولی یا زندان افغان » است كه ذیلاً نحوة تشكیل و موقعیت آن را شرح می دهیم:
جریان سیلابها هزاران سال زمینهای ته نشستی دوران سوم را كاویده و در برخی نقاط راهروهای ژرف زیرزمینی طویلی ساخته كه پس از فروكش این آبها ، مجراهای زیرزمینی خشكیده به گونه غارهای بزرگی بجای مانده اند .
ازآن جمله دردامنة شمالی سیاه كوه غربی بین كوه دوازده امام و رشتة اصلی سیاه كوه، محلی است كه به علت جمع شدن آب در زمینهای هموار آن در فصل بهار به نام دق كشكولی معروف شده است. قدری به سمت شمال شرقی محل مزبور در روی تپه ماهورهای بدنه سیاه كوه ، غاری است افسانه‌ای كه به نام غار دق كشكولی یا زندان افغان نامیده می شود و علت انتخاب نام «زندان افغانی » از روی افسانه ای است كه بومیان چنین نقل می كنند :
درویشی هندی كه سالیان پیش به سراغ این غار آمده بود می گفت : « شاهزاده خانمی از افاغنه با گنجینه گرانبهایی در آن مدفون است » و درویش آن غار را زندان افغان می‌خواند و طبق روایت اهالی درون این غار چون بازاری است كه یك شتر سوار نیزه به دست می تواند به آسانی از درون این غار گذر كند . در گوشه و كنار جای آتش و استخوان دیده می شود و اطاقهایی است كه گویا زندان بوده است .
ولی به طور قطع روایت فوق افسانه ای بیش نیست و آقای چنگیز شیخعلی مسئول هیئت غارشناسان ایران كه شخصاً از این غار دیدن نموده است به مشاهدات خود چنین خاتمه می دهد : باید گفت از آنچه علی (راهنمای محلی ) از درون غار برای ما گفته بود هیچ نشانه ای نیافتیم نه از اجاق های آتش و استخوانها آدم و نه از زندان كنده شده و كیلومترها راه بی پایان .
آبهای معدنی :

یكی از راههای جلب گردشگران به وجود آوردن امكانات استفاه از منابع آب معدنی در مجاورت چشمه های معدنی است . این منابع طبیعی در مراكزی موسوم به ایستگاه آب معدنی قابل استفاده می‌گردد كه دارای امكانات و تأسیسات مختلف به منظور گردش و درمان برای سیاحان است ، آب معدنی جزو اولین داروهای طبیعی بشر بوده كه آثار استفاده از آن چندین هزار سال قبل تاكنون وجود دارد . استفاده علمی از آبهای معدنی پس از شناخت تركیب و اثرات درمانی آن در قرن اخیر تحقق یافته است .
در كوهپایة شمالی سیاه كوه به سمت گرمسار در بین قشرهای رسوبی ، چشمه‌های آبی وجود دارند كه اغلب از نوع آبهای معدنی هستند و اهم این چشمه ها عبارتند از :

چشمه شاه ( شاه چشمه ) :

چشمه شاه در قشرهای رسوبی دامنة شمالی سیاه كوه و در دره‌ای كم عمق با جهت شمالی – جنوبی و عرض تقریبی 20 متر واقع شده است . آب از حوضچة طبیعی و دایره‌مانند به قطر دو متر خارج می شود و از مجرای باریكی عبور می كند و به حوضچة طبیعی دیگری به قطر تقریبی دو متر و عمق یك متر وارد می گردد و پس از عبور از این محل در زمینهای اطراف فرو می رود . آب چشمه شاه در ایام گذشته بوسیل مجرای سنگی به دو ساختمان واقع در 6و7 كیلومتری شمال این چشمه به نامهای حرمسرا و قصر شاه عباسی هدایت می شده است . در طول این نهر سنگی ، حوض هایی برای جمع آوری
و ذخیرة آب وجود داشته كه آثار آن نیز در حال حاضر مشاهده می شود . مجرای سنگی از تخته سنگهایی با طول در حدود یك متر بنا گردیده و این سنگها ناو مانند و به شكل مجرایی با عرض تقریبی بیست و عمق ده سانتی متر تراشیده شده و برای جلوگیری از به‌هدر رفتن آب انتهای سنگها به صورت قفل و بست بهم متصل گردیده است .

چشمه عین الرشید :

چشمه دیگری به نام عین الرشید معروف است و در شمال غربی چشمه شاه و سه كیلومتری جنوب غربی ساختمان شاه عباسی و در جنوب بنای قصر عین الرشید واقع شده است . چشمه مزبور در جنوب غربی قلعه عین الرشید قرار دارد و آب آن از دو نقطه خارج می گردد و در سرازیری تپه جریان می یابد و در مسیر خود چند حوضچة كوچك طبیعی بوجود آورده و سرانجام در زمینهای اطراف قلعه فوق فرو می رود .
پس از بررسی آزمایشگاهی آب چشمه های مذكور مشخص گردیده كه آب چشمه شاه و عین‌الرشید در ردیف آبهای معدنی كلروسولفات كلسیم و منیزیم است . باقیماندة خشك آب عین‌الرشید در حدود سه برابر باقیمانده آب چشمه شاه می باشد . چون آبدهی این دو چشمه كم و دسترسی به آنها مشكل است از نظر بهره برداری و استفاده درمانی قابل توجه نمی باشد . آشامیدن آبهای سولفات سدیم و منیزیم برحسب مقدار سولفات سدیم و سولفات منیزیم آنها ، صفرا آور و ملین یا مسهل است . آبهای سولفات كلسیم مدر و دفع كننده فضولات بخصوص اوره و كلرورها هستند و در صورتی كه گرم باشند اثر تسكین دهنده نیز دارند. آبهای سولفات كلسیم برای درمان تظاهرات نور و آرنزی‌تیك بیماریهای كبدی و صفراوی یا كلیوی ، حالات نقرسی ، روماتیسم و درد مفاصل و غیره استفاده می شود .
دریاچه نمك :

در جنوب غربی شهرستان گرمسار دریاچه ای مثلث شكل وسیع دیده می شود كه آب آن در طول سال نوسان شدیدی دارد به طوری كه در تابستان قسمت وسیعی از آن خشك می گردد . این دریاچه كه به نامهای مسیله و قم نیز مشهور است بین استانهای سمنان ، قم و اصفهان واقع شده است كه برای دانشجویان و محققین اهمیت ویژه ای از جهت گردشگری دارد .

كویر :

كویر تاریخی كه در صورت جغرافیا نمایان شده است . كویر انتهای زمین است ، پایان سرزمین حیات است ، در كویر گویی به مرز عالم دیگر نزدیكیم . دركویر خدا حضور دارد . آسمان كویر سراپردة ملكوت خداست . شب كویر این موجود زیبا وآسمانی كه مردم شهر نمی شناسند ، آنچه می‌شناسند شب دیگری است ، شبی است كه از بامداد آغاز می شود . شب كویر به وصف نمی‌آید . آنچه در كویر می روید گز و تاغ است . این درختان بی باك ، صبور و قهرمان كه علیرغم كویر بی‌نیاز از آب و خاك و بی‌چشم داشت نوازشی و ستایشی ، از سینة خشك و سوختة كویر به آتش سر می‌كشند و می ایستند و می مانند هریك رب النوعی ! بی هراس ، مغرور ، تنها و غریب . گویی سفیران عالم دیگرند كه در كویر ظاهر می شوند ! (8)
كویرها پدیده دیگر محیط بیابانی هستند. كویر زمین سست و ورم كرده ای است كه در سطح آن دارای برآمدگی متعدد است و شباهت زیادی به زمین شخم زده دارد . عواملی چون شرایط آب وهوایی گرم و خشك ، رسوبات ریزدانه و املاح مختلف در منطقه بیابان در قسمت پایانی مسیلها موجب پیدایش این كویرها شده اند .
نمونه این كویر ، كویر گرمسار در انتهای مسیر حبله رود را می توان نام برد . نمكها بصورت های مختلف در ایجاد زمینهای كویری شركت دارند ، از جمله گنبدهای نمكی كه در نواحی مختلف در اشكال ناهمواریها ظاهر شده اند در اثر باران با شسته شدن این گنبدهای نمكی هم در محل گنبد و هم در مسیر جریان آبها ، عامل پدید آمدن شوره زار و كویرها می باشند .
نمونه دیگر عوامل مولد كویرها ، شورابها هستند كه سیلابها در مسیر خود اغلب پس از عبور از گنبدها و لایه های نمكی ، قسمتی از نمك را در خود حل نموده و در حاشیة این رودها و سیلابها در قسمت انتهایی آن نمكزار و زمینهای كویری بوجود آورده اند تبخیر شدید عامل دیگری در تشكیل كویرهاست . در جنوب گرمسار كه تبخیر بیش از مقدار بارش سالانه است در فصل گرم بعد از تبخیر آبهای موجود سطحی ، تبخیر آبهای
زیرزمینی شروع شده و در نتیجه زمینهای كویری به صورت برآمدگیهای پف كرده منظمی با قشری از نمك سختی در زیر این تاولها به ضخامت حداقل 2 سانتیمتر تشكیل می شود . افزایش ضخامت قشر نمك رفته رفته كاهش تبخیر را به دنبال دارد . این كـویـرها بیشتر در قسمت انتهایی حوضه های بسته داخل بیابانها بوجود می آیند و از فراوان ترین نوع كویرهای ایران می باشند .
پوشش گیاهی در جنوب گرمسار ابتدا بوته های خار و بوته شور و درخت گز و نیزار است ولی پس از طی چندین كیلومتر ، گیاهان تنك تر شده و رفته رفته آثار گیاهی در این كویرها محو می‌شود.(9)
مشاهده حیات گیاهی كه برخی شن دوست برخی نمك دوست و بعضی خشكی پسند هستند برای افرادی كه علاقه ای به مطالعه فلور گیاهان دارند ، خالی از لطف نخواهد بود .
گرچه بیابانها و كویرهای عریان به علت آب وهوای سخت و شدید خود از جذبه كمتری برخوردارند و در آنها آبادی ها منحصر به چند واحه است كه بر اثر زایش اتفاقی چشمه های آب یاحفر قنوات كه زندگی برگرد آنها ممكن ساخته است بوجود آمده اند . اما با همه سختی آب و هوا مانند گرمای شدید تابستان و سرمای سخت زمستان چه بسیار هستند مشتاقانی كه آشنایی با این نواحی و مطالعه آثار خشم طبیعت برای آنان جالب و ارزنده است بویژه اینكه بیابانها و كویرها نیز در خود پدیده هایی دارند كه در سایر نقاط یافت نمی شود و مشاهده آنها برای بینندگان خالی از لطف نیست مانند تپه یا رشته ارتفاعات ماسه ای كه بر اثر وزش باد و جابجا شدن ماسه ها پدید آمده و شكل و اندازه آنها براثر وزش باد دائماً در تغییر است اینگونه تپه ها را اصطلاحاً « تلماسه » می نامند. همچنین زندگی انسان در كویر و بیابان و مقایسه آن با نواحی جنگلی مخصوصاً برای دانشجویان و محققین می تواند جالب توجه باشد .
در زمینة برقراری تورهای كویرپیمایی با شتر ، تحت نظارت راهنمایان مطلع واقامت در كاروانسراهای بازسازی شده داخل كویروپذیرایی سنتی ازاین افراد دراین كاروانسراها همگی مـواردی هستندكه ماجـراجـویان بیشمـاری را تـرغیب به مسـافرت دراین نواحی می نماید . البته انجام این پیشنهاد مطالعات و برنامه ریزی های دقیقی را می طلبد .
جاذبه های فرهنگی :

جاذبه های فرهنگی گردشگری آن دسته از جاذبه هایی هستند كه زاییدة نیروی ابتكار و قوة خلاقه و هوش انسان است . انسان برای رفع حوایج مادی و معنوی خویش با الهام از طبیعت و با بكارگیر غناصر و اشیاء پیرامونش با انجام تغییرات و تحولاتی در محیط زندگی خود اقدام می ورزد، چهرة زمین را با ایجاد جنگلها ، دریاچه ها ، بناهای رفیع و پرشكوه ، سدها و … تغییر می دهد و یا به منظور تأمین نیازهای مادی خود به ایجاد كارخانجات و استفاده از مواد معدنی و یا به خاطر تفریح به ایجاد مراكز فرهنگی و تئاترها و … می پردازد . در نتیجه جنگها و كشمكشها ، مبادلات ، مراودت، تبادلات فرهنگی بین افراد انسان انجام می شود و بدین طریق است كه آدمی تمدنهای بس پرفروغ را بنیان می‌نهد . به خلق آثار بدیع هنری می پردازد و همین عوامل است كه انواع جاذبه های انسانی و فرهنگی را بوجود می‌آورد .
تاریخ بسیار كهن سرزمین گرمسار و قرار گرفتن در مسیر جادة ابریشم و راه ارتباطی بین شرق و غرب كشور و شمال و جنوب باعث گردیده تا به عنوان یكی از مراكز مهم تاریخی استان مطرح باشد . فرهنگ اصیل باستانی و آمیختن آن با فرهنگ اسلامی بر ویژگیهای این استان افزوده است .
آثار ونشانه های متنوع و مختلفی كه از سیر تكوینی فرهنگ و تمدن بشری به جای مانده می‌توانند به عنوان جاذبه های جهانگردی مورد استفاده قرار گیرند . عمارتهای قدیمی ، مساجد زیبا، زیارتگاهها ، مقبره ها ، برجها و مناره ها ، حمامها ، قلعه ها ، پاره ای از خانه های قدیمی ، معماری و شهرسازی و آداب و رسوم گوشه هایی از جاذبه های فرهنگی این شهرستان است كه در صورت سرمایه گذاری در این زمینه ها و تبلیغات صحیح می تواند توجه هر انسانی را به خود جلب نماید .

نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.