آنقوت (Ruddy Shelduck) با نام علمی Tadorna Ferruginae، عضو خانواده مرغابیان Anatidae (خانوادهای كه شامل اردكها، غازها و قوها نیز میشود) و زیر خانواده اردكهای غازنما (Shelduck) یا Tadorninae میباشد.
اردكهای غازنما دارای شكل ظاهری شبیه غاز بوده و نسبت به اردك، جثهای كمی بزرگتر و سر و گردنی درازتر دارند.
در تبت و مغولستان، بوداییها آنقوت را مقدس میشمارند. در افسانههای اسلاو نیز آنقوت حیوان مقدسی است.
مشخصات
پرندهای است به طول 58 الی 70 سانتیمتر كه عرض بالهای آن در حالت باز، بین 110 تا 135 سانتیمتر میباشد. آنقوت هم اندازه تنجه بوده و در واقع، اردكی شبیه غاز است. منقار نسبتاً كوچك و سیاه رنگی دارد. بال و پر به رنگ قهوهای مایل به نارنجی یك دست و سر و گردن كم رنگتر میباشد. روی تنه و زیر تنه به رنگ نارنجی بلوطی و سر از نخودی روشن تا مایل به سفید متغیر است. پرهای پروازی بال سیاه رنگ میباشد. روی بال به رنگ سبز براق و رنگین كمانی و پیش بال و زیر آن كاملاً سفید است. پاها، دمگاه و دم سیاه رنگ میباشد. از دور، هر دو جنس شبیه به هم دیده میشوند در حالی كه از نزدیك، دو جنس متفاوت از هم هستند. در طول فصل جفتگیری (تابستان)، سر و گردن پرنده نر بالغ كرم رنگ با طوقی باریك و سیاه در پایین گردن است ولی پرنده ماده و نابالغ فاقد این طوق میباشد. سر پرنده ماده كم رنگتر و تقریباً سفید بوده و در گونهها و پیشانی، بخشهای سفید رنگ دارد.
در هنگام پرریزی، ظاهر آنقوت تغییرات بسیاری مییابد هر چند كه روند پرریزی تدریجی و نامحسوس است. در خارج از فصل جفتگیری، طوق گردنی سیاه رنگ در پرنده نر كم رنگتر شده یا كاملاً محو میشود به عبارت دیگر پرهای گردن جنس نر سالی دو بار عوض میشود.
جوجهها بعد از تولد و در دورهای كه هنوز پوشیده از كرك هستند دارای رو تنه قهوهای تیره و زیر تنه سفید رنگ میباشد. صورت اغلب سفید و پاها و منقار خاكستری رنگ است. پرندگان نابالغ شبیه بالغین هستند ولی رنگ پر و بال آنها كم رنگتر بوده و علائم خاكستری رنگ، روی بالها دارند. پرواز آنقوت بیشتر شبیه غاز است تا اردك. پرواز آن، مانند اردكهای سر سبز، سریع و مستقیم با بال زدنهای آهسته میباشد. در این حالت، آنقوت را میتوان از روی قوس گردن و افتادگی شانه، از اردكهای سر سبز تشخیص داد. در پرواز، پوشپرهای سفید بال كاملاً مشخص است.
آنقوتها صداهای بلند و خشن شبیه غاز تولید میكنند. آنها هنگامی كه به طور گروهی روی آب شنا میكنند یا در هوا پرواز مینمایند، صداهای شیپور مانندی شبیه «انگ- انگ» ( ang-ang ) در میآورند.
زیستگاه و پراكندگی
آنقوت در مقایسه با تنجه، وابستگی كمتری به آب نشان میدهد. زمستانها را در سواحل ماسهای، دریاچهها، كنار رودخانهها، كشتزارها و حتی استپهای خشك میگذراند. به طور كلی، آنقوت ساكن زمینهای باز است.
گرچه جمعیتهای بسیار كوچكی از آنقوت در شمال غربی آفریقا و اتیوپی وجود دارد ولی بیشتر این پرنده در مناطق مركزی و جنوبی اوراسیا، از جنوب شرقی اروپا تا آسیای مركزی و جنوب شرقی چین و در زمستان تا هندوستان و اندونزی پراكنده است. در جنوب شرقی اروپا و جنوب اسپانیا بسیار كمیاب میباشد در محدوده آسیا به وفور یافت میشود ولی آنقوتها عمدتاً مهاجر بوده و زمستان را در جنوب آسیا میگذراند.
آنقوتها را میتوان در كشورهایی چون الجزایر، مصر و اتیوپی، فرانسه، آلمان، بلغارستان، بلژیك، بلاروس، كره، ژاپن، چین و هند یافت. این پرنده در ایران و كشورهای حاشیه آن نظیر تركیه، ارمنستان، آذربایجان، تركمنستان و قزاقستان، افغانستان، پاكستان، عمان، امارات متحده عربی، عربستان، كویت و عراق نیز وجود دارد.
در ایران، آنقوتها در اغلب مناطق شمال، غرب و جنوب ایران دیده میشوند. به طور كلی محدوده پراكندگی این گونه در جهان بسیار گسترده است به طوری كه بر اساس تخمینهای به عمل آمده، بین 1 تا 10 میلیون كیلومتر مربع را شامل میشود. جمعیت جهانی آنقوت را 170 تا 220 هزار قطعه تخمین میزنند.
تغذیه و رفتار
آنقوتها همه چیزخوار بوده از علفها، دانهها، حشرات، نرمتنان و ماهیان تغذیه میكنند. در مقایسه با اكثر اردكها بیشتر خشكیزی بوده و بیشتر وقتشان را در خشكی و دور از آب صرف میكنند. آنها در علفزارهای خشك علفها را میچینند و حشرات را پیدا كرده و میخورند و در داخل خاكهای نرم به جستجوی لارو حشرات میپردازند. همانند دیگر اردكها، میتوانند روی آب نیز بچرخد و در هنگام تغذیه در آبهای كم عمق با سر و ته شدن در داخل آب، به جستجوی حشرات و گیاهان آبزی بپردازند.
آنها شناگران ماهری بوده و در هنگام شنا، سر خود را راست گرفته و جلوی بدن را پایین میدهند.
اگر چه آنقوتها ممكن است در سراسر سال، در برابر دیگر پرندگان، حالت ستیزهجو داشته باشند ولی در زمان تولیدمثل، بیشتر طالب قلمرو هستند به طوری كه پرنده نر فعالانه از محدوده خودش دفاع میكند و دیگر پرندگان آبزی را از آن دور میكنند. ولی غیر از این زمان، اغلب سال را در همراهی با دیگران و بعضاً در قالب گلههای چند هزارتایی میگذرانند. گروههای خانوادگی (هم والدین و هم فرزندان یك ساله آنها) تمایل دارند در قالب یك واحد در كنار هم بمانند. آنقوتها معمولاً به صورت جفت جفت یا گروههای كوچك دیده میشوند و به ندرت گلههای بزرگی میسازند. در عین حال در دریاچهها یا رودهای آرام اجتماعات زمستانی بسیار بزرگی ممكن است تشكیل دهند.
در اسارت، آنقوتها خلق و خوی تهاجمی و غیراجتماعی دارند و بهتر است به صورت جفت جفت نگهداری شوند مگر آن كه محدوده خیلی بزرگی برای آنها در نظر گرفته شود. در این صورت، میتوان آنها را با دیگر گونهها یك جا نگه داشت هر چند در زمان تولیدمثل، پرخاشگر هستند:
آنقوتها پرندگان پر طاقتی بوده و قادر به تحمل آب و هوای بسیار سرد میباشند.
تولیدمثل
بین دو جنس، پیوندهای جفتی قوی تشكیل میشود كه معمولاً برای تمام عمر برقرار میماند. آنها عموماً در حفرههای روی زمین و داخل شنها و بعضاً در شكاف صخرهها و در سوراخهای داخل تنه درختان لانه میسازند. لانه معمولاض به وسیله جنس ماده و از مواد گیاهی در دسترس ساخته شده و با كرك آستر میشود. بعضی مواقع، آنقوتها چندین كیلومتر دور از نزدیكترین رودخانه یا دریاچه به تولیدمثل میپردازند. پرنده ماده در داخل سوراخ، بین 6 تا 12 تخم سفید صاف میگذارد و روی آنها میخوابد، جوجهها بعد از 28 الی 30 روز از تخم در میآیند. هر دوی والدین از جوجهها مراقبت میكنند. حدود 8 هفته طول میكشد تا جوجهها پر در بیاورند.
پرندگان جوان تا دو سالگی قادر به تولیدمثل نیستند.
وضعیت بقا
این گونه در معرض تهدید نبوده و در لیست قرمز IUCN قرار ندارد. هر چند كه جمعیت آن در محدوده جهانی در نواحی غربی كاهش یافته است. به هر حال، حفاظت از مناطق تولیدمثل این پرنده و جلوگیری از شكار آن ضروری است.
نظرات بسته شده است.