شهرستان بم واقع در استان كرمان با برخورداری از آثار و بناهای تاریخی ، قدمتی دیرینه دارد كه برخی آثار آن به بیش از دو هزار سال قبل میرسد.
شهرستان بم با وسعت ۱۷هزار و ۷۵۵كیلومتر مربع در ۱۹۳كیلومتری جنوب شرقی كرمان واقع شده است. ارتفاع این شهرستان از سطح دریا ۱۰۶۲متر است.
بم از نظر ارتفاعات دو وضعیت متفاوت دارد، یكی ناحیه كوهستانی كه ادامه رشته كوههای مركزی ایران و مشهور به جبالبارز است، دیگری ناحیه پست كویری كه مشتمل بر شنزار و نمكزار لوت و اطراف آن است. بم شهری است قدیمی كه بنای آن را به بهمن پسر اسفندیار نسبت داده اند. در شمال شهر فعلی بم قلعه تاریخی ارگ قرار گرفته و به عنوان بزرگترین بنای خشتی جهان معروف است.
شهر بم در گذشته در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و در زمره یكی از مهمترین مراكز تولید و پرورش كرم ابریشم نیز بوده است. از جمله مهمترین آثار و ابنیه تاریخی بم میتوان به ارگ بم، قلعه دختر یا قلعه كوهك، قیصریه زرتشتیان بم و قلعه دارستان اشاره كرد.
قلعه تاریخی ارگ بم در شمال این شهر قرار گرفته كه مربوط به دوران اشكانی است. در كتابهای تاریخی آمده است كه قدمت این قلعه به زمان هخامنشیان نیز میرسد و برخی از باستان شناسان عقیده دارند كه قسمتهایی از پیكره ارگ بم مربوط به دوره مادها و عیلامیها میباشد. باستان شناسان قدمت این قلعه را بیش از دو هزار سال تخمین زدهاند.
این قلعه مجموعا حدود ۲۰هكتار مساحت دارد و خندق بزرگی اطراف آن را فرا گرفته است. ارگ بم دارای ۳۸برج دیدهبانی است و دور تا دور آن را حصاری بلند در برگرفته كه با كنگرهها و جایگاههای مخصوص مدافعان شهر را از گزند دشمنان حفظ میكرد و همین حفاظت آن را به نسل حاضر رسانده است.
بخش حاكمنشین ارگ اكنون سالمترین بخش این بنای تاریخی است كه خود مانند شهری كامل بر روی صخرهای بزرگ بنا شده است.
مصالح بكار رفته در بنای ارگ از خشت خام، گل رس، كاه، آجر، سنگ و تنه درخت خرما بوده و ارتفاع آن از جلوی دروازه ورودی در جنوب تا بلندای برج اصلی كه بر فراز خانه حاكم قرار كرفته نزدیك به ۶۵متر است. تا اواخر دوره قاجار مردم در این قلعه زندگی میكردند و پس از آن بدلیل ازدیاد جمعیت مردم در بیرون ارگ و در محل شهر فعلی به ساختمانسازی پرداخته و در این محل سكنی گزیدند.
ارگ بم دارای چهار بخش عامهنشین ، زورخانه (سربازخانه و پادگان)، حاكم نشین و اصطبل بوده و قصر حاكم از یك ساختمان مجلل تابستانی و بنای زمستانی تشكیل شده كه گویا با یك راه زیرزمینی به قلعه دختر در بیرون ارگ متصل بوده است.
در اثر زلزله پنجم دی ماه سال ۱۳۸۲بنای تاریخی ارگ بم ویران شد و از آن پس با همكاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و كمكهای چند كشور خارجی عملیات بازسازی آن در حال حاضر در دست انجام است. قلعه دختر یا قلعه كوهك از دیگر بناهای تاریخی شهرستان بم است.
این قلعه در سمت شمال و شمال شرق ارگ بم به فاصله ۱/۵كیلومتری از آن قرار گرفته است. این قلعه در طول تاریخ چند هزار ساله خود بارها تعمیر و بازسازی شده است.
به علت انجام نشدن حفاری در این قلعه، مدرك صحیحی از تاریخ بنای آن كه گفته میشود قدمتی بیش از ارگ بم دارد، در دست نیست. از دیگر بناهای تاریخی شهرستان بم میتوان به قیصریه زرتشتیان این شهر اشاره كرد.
این قیصریه یا بازارهای زرتشتیان بخشی از یك مجموعه عامالمنفعه میباشد كه بنا به دستور محمد اسماعیل خان نوری وكیلالملك كه در سالهای ۱۲۷۷تا ۱۲۸۴هجری قمری و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار حاكم كرمان بود ، ساخته شده است. این مجموعه در وسط شهر بم و در امتداد بازارهای قدیمی آن واقع شده است و شامل چند رشته بازار، حمام، آب انبار، كاروانسرا، مسجد و قیصریه میباشد.
قلعه دارستان كه در ۳۴كیلومتری شمال شرقی شهر بم قرار گرفته از دیگر آثار تاریخی این شهرستان است. قدمت این قلعه بنا به گفته اهالی بیش از ۲۵۰سال میباشد. این قلعه كه از خشت و گل ساخته شده دارای دیوارهای ضخیم به بلندی بیش از ۴متر و ۸برج دیدهبانی به بلندی ۶متر و دارای چندین اتاق و مكان جهت نگهداری دام و انبار بوده است.
از دیگر آثار تاریخی بخش مركزی بم میتوان به خانه انصاری، خانه احمدخان بهزادی، خانه عماد و عمارت رحیمآباد، قلعه گبری، قلعه سنگی، تل آتشی، بقعه سلطان سید احمد خراسانی ،مسجد حضرت رسول (ص)، امامزاده زید و امامزاده اسیری اشاره كرد.
نظرات بسته شده است.