عقرب گزیدگی

سم یكنوع عقرب به نام سنتروروئید اسكالپچراتوس (Centruroides Sculpturatus) شدیداً كشنده است (عقزب كوچك و زرد رنگ با یك توبركول كوچك روی پشت , و به طول 2.5 تا 7.5 سانتی متر , كه به آن عقرب جرار نیز گفته می شود ) .

نكته : خطرناك ترین عقرب در ایران عقربی است به نام گاردیم كه محل زیست آن خوزستان است .

علایم و نشانه ها

پس از چند دقیقه از گزش عقرب كه عموماً در اندام ( دست و پا ) اتفاق می افتد علایم زیر مشاهده می شود:

درد , تاول , قرمزی , تورم

با گذشت چند ساعت از گزش ، ممكن است علایم زیر در فرد مشاهده شود :

تند شدن نبض

بالا رفتن فشار خون

سرگیجه ، حالت تهوع و استفراغ

بی اختیاری ادرار و مدفوع

تنگی نفس

تشنج

افزایش ترشح بزاق

عقرب گزیدگی اغلب خطر ناك نیست و تنها باعث بروز علایم و نشانه ها موضعی در محل گزش می گردد. با این وجود باید كمك های اولیه ضروری را برای مصدومین انجام داد و خطر ناك بودن یا نبودن عقرب و شدت مسمومیت را به كادر درمانی و پزشك واگذار كرد .

كمك های اولیه

ارزیابی صحنه حادثه ، دور كردن یا پرهیز از خطر ، در خواست كمك در صورت لزوم

ارزیابی اولیه مصدوم و انجام مراحل ABC و دیگر كمك های اولیه ضروری در صورت لزوم

بی حركت نگه داشتن مصدوم و ثابت نگه داشتن عضو گزیده شده

كمپرس سرد ( نكته از گذاشتن یخ به صورت مستقیم بر روی اندام خود داری كنید . )

استفاده از دستگاه مكنده مخصوص جهت خارج كردن سم ( در صورت عدم وجود دستگاه مكنده مخصوص , استفاده از ساكشن و یا مكیدن محل گزش توسط دهان می باشد ).

انتقال سریع به مركز درمانی

در برخی موارد و در صورت شدید بودن مسمومیت در مراكز درمانی از پادزهر سم عقرب برای خنثی سازی سم و درمان فرد استفاده می شود .البته این كار باید با دستور پزشك و تحت نظارت مستقیم او انجام شود .

در مورد بریدن و مكیدن محل زخم با دهان توافق نظر وجود ندارد . بعضی صاحب نظران با این كار مخالف هستند و عده ای استفاده از این روش را مجاز می دانند .

در برخی از كتب بستن بالای محل گزش با هدف تاخیر در جذب سم توصیه شده است . برای این كار باید :
1- از پارچه , باند یا یك وسیله ی مناسب دیگر با عرض حداقل چهار تا پنج سانتی متر استفاده كنید .

2- پارچه , باند یا وسیله مورد نظر را حدود پنج سانتی متر بالاتر از محل گزش ( یعنی قسمتی از اندام كه به تنه مصدوم نزدیك تر است ) ببندید .

3- پارچه یا باند باید به حدی محكم بسته شود كه تنها باعث كندشدن جریان لنف و خون سیاهرگی در اندام مربوطه گردد . توجه داشته باشید كه این كار به هیچ وجه نباید باعث اخلال در جریان خون سرخرگی اندام مبتلا گردد . به این منظور , پارچه یا باند باید به صورتی بسته شود كه یك انگشت به راحتی از زیر آن عبور كند و همچنین باعث قطع نبض در نقاط انتهایی اندام مبتلا نگردد.

توجه : در صورت نزدیك بودن مراكز درمانی بهتر است بدون فوت وقت و انجام اقدامات اضافی مصدوم را هر چه سریعتر به مراكز درمانی منتقل كنید .

گزیدگی عقرب در افراد پیر , كودكان , نوزادان و افراد مصدوم خطرناك تر است . همچنین اگر گزش متعدد یا نزدیك سر و صورت یا گردن مصدوم باشد , خطزناك تر از گزش اندام ( دست و پا ) خواهد بود . به یاد داشته باشید كه علایم گزیدگی با عقرب " گاردیم " در ابتدا بسیار خفیف و ناچیز است و همین مسئله اغلب باعث عدم مراجعه به موقع فرد به مراكز درمانی می گردد . اما مراجعه به مراكز درمانی لازم و ضروری است و تاخیر می تواند منجر به بروز علایم مختلف مسمومیت , از بین رفتن بافت های بدن در محل گزش یا حتی در موارد شدید منجر به مرگ فرد گردد.