هیاهوی خاموش
در جستجوی نشانی از حیات، شب را به مقصد دهنه هموار، گوشهای از طبیعت تفتیده توران، طی میكنیم. شب پرده سیاه و رمز آلود خود را بر پهنه بیابان تشنه میگستراند و جلوهای دیگر از حیات بر رخسار طبیعت نمایان میشود. شب عاشق، شب شوریدگی مجنون و شب عارف، فنای در عبود؛ شب طبیعت مرد اما حكایتی دیگر …
شب كویر گنجه لبریزی از تكاپوی وحش بر صحنه بقاست.
آهسته و با گامهایی شمرده زیر آسمان مهتابی كویر توران به امید تجربهای تازه پیش میرویم. گه گاه شهاب با پرژكتوری كه به دست دارد، حركات مشكوك را ردیابی میكند و باز، پرژكتور خاموش، در ابتدای محل تلاقی تپه ماهورها با پهنه هموار دشت توران در بازتاب نور چراغ قوه ام دو چشم نورانی توجه همگی را به خود جلب كرد. به سرعت خودمان را به منبع نورانی نزدیك كردیم، اما هر چه بیش میرفتیم، او پس میكشید. با نور پرژكتور و تعقیب و گریز نه چندان طولانی، محاصرهاش كردیم تا شاهد یكی از مخلوقات عجیب خداوندی در این بیابان خشك و به ظاهر خالی از حیات باشیم.
حدس شهاب درست بود، او یك گكو (Geiko) بود. خزندهای بی نظیر با پوستی بسیار لطیف و آسیب پذیر. گكو با آن جثه كوچكش كه ظاهرا نابالغ بود، بی رمق لابه لای شاخههای بوته پنهان میشد، غافل از آن كه از چشمان جست و جوگر ما رهایی نمییابد. ثبت این لحظات آرزویی بود كه شاید سالها در انتظار برآورده شدندش بودم. گكو با جكو (Teratoscincus bedriagai) گونهای از سوسمارهای ایران است كه عمدتا در نواحی بیابانی و در شنزارهای روان دیده میشود؛ اما با تعجب این جكو در فاصلهای قابل توجه از محدوده شن زارها قرار داشت. شهاب در حالی كه با دقت و احتیاط فراوان گكوی جوان را روی دستهای خود هدایت میكرد از مكانیزم تولید صدا كه نوعی حالت تدافعی در این سوسمار است صحبت كرد. چند صفحه پولكی روی دم این مارمولك وجود دارد كه با سایش آنها در مواقع خطر صدایی تولید كرده و بدین ترتیب توجه شكارچی یا مزاحم پرت شده و از مهلكه میگریزد. تازه برخی از گونهها ممكن است حتی قسمتی از پوستشان را در موقع گرفتار دن از بدنش جدا كنند!
جكوها (Gekkonidae) یكی از گونهای منحصر به فرد خزندگان هستند كه برای ارتباط با یكدیگر از صدا استفاده میكنند به طوری كه صدای برخی از گونههای این خانواده بسیار بلند و جالب توجه است.
وقتی نزدیكتر شدم تا از چشمهای زیبا و خارق العاده جكو عكس بگیرم، متوجه حركت جالب این جانور برای پاك كردن چشمهایش شدم. مهدی گفت چشم جكو یك پلك غیر متحرك شفاف دارد كه در صورت ورود گرد وغبار و برای مرطوب كردن آن مجبور است با زبانش آن را بلیسد.
كویر، اكوسیستمی شكننده و حساس است كه حضور گونههایی از حشرات و خزندگان پس از گیاهان در قاعده هرم غذایی، قوام و دوام زنجیره ناگسستنی حیات اند توجه به این گونهها شاید به ظاهر كاری عبث و بی فایده به نظر رسد اما به واقع اهمیتی بالاتر از سایر زیستمندان دارد، چرا كه ادامه بقای سایر موجودات در بالای این هرم به كثرت وجود این جانوران بستگی دارد؛ چرا كه ادامه بقای سایر موجودات در بالای این هرم به كثرت وجود این جانوران بستگی دارد؛ اما متاسفانه مسوولان تنها به پستاندارنه بزرگ توجه دارند. به طور مثال در بیابان تنها به جبیر، آهو ، گور، پلنگ و یوز توجه دارند.
شهاب گكو را به پشت روی كف دست خود قرار داد و با چند حركت نرم روی سینه آن، او را به خواب برد تا خواب خوش گكو را بر شب توران ثبت كنیم.
