سیاه خروس از خانواده Tetraonidae پرنده بزرگی از راسته ماكیان سانان است كه با ظاهر سیاه رنگ خود اسرارآمیزتر از پرندگان دیگر این دسته به نظر میرسد.
سیاه خروس اروپایی
Western capercaillie
این پرنده با نام علمی Tetrao urogallus به با قرقره جنگلی و به طور خاصتر Capercallie غربی شناخته میشود و بزرگترین عضو خانواده Tetraonidae به شمار میرود كه حدود 80 تا 115 سانتیمتر طول و بین 4 تا 5/4 كیلوگرم وزن دارد و در شمال، غرب و جنوب اروپا و غرب تا مركز آسیا زیست میكند و نام آن از capull coille Gaelic گرفته شده به معنای «اسب جنگل»، البته به زبان شكارچیان آلمانی به آنها Roses نیز گفته میشود. پرنده نر بالغ وزنی در حدود ¾ كیلوگرم دارد و با نمایش منحصر بفردی كه از خود نشان میدهد مشهور است. روتنه از پرهای سیاه تا قهوهای تیره همراه با پراكندگی نقاط سفید و سینه با پرهای سبز براق پوشیده شده است، پوشش پرهای شكم و زیر دم از سیاهی تا سفیدی تغییر میكند و همچنین پوست قرمز رنگی در بالای چشمهای آنها دیده میشود. پرنده ماده كوچكتر است و وزن آن به نصف پرنده نر میرسد و در حدود 54 تا 63 سانتیمتر طول دارد و روتنه آن با پرهایی كه خالهایی به رنگ سیاه، خاكستری و زرد نخودی دارد پوشیده شده است. هر دو جنس نر وماده یك نقطه سفید رنگ روی قوس بال دارند و پاهای آنها در فصل زمستان برای گرم ماندن از پر پوشیده میشود. زیستگاه آنها در جنگلهای كاج با پوشش گیاهی متراكم است و در تابستان از برگها، غنچهها، دانهها و شكوفهها تغذیه میكنند. درفصل بهار بعد از طلوع آفتاب، پرندههای نر مانند صحنه نمایشهای باستانی در محلی در فضای باز جنگل با یكدیگر رقابت میكنند ابتدا دایرهوار میخرامند سر را بالا گرفته و سپس پرها را پوش داده و دم خود را به شكل بادبزن بزرگی باز میكنند و زیبایی خاص خود را به پرنده ماده نشان میدهند و صدایی شبیه د رآوردن چوب پنبه از سر شیشه دارند و در طول زمستان كه برف زیادی سبزی زمین را میپوشاند میتوانند روز و شب را روی درختان بگذرانند و از برگهای سوزنی شكل كاج تغذیه كنند. پرواز این پرنده با صدای بلند و ناگهانی توام است كه به علت وزن زیاد و بالهای گرد و كوتاه، هنگام بلندشدن، حیوانات دیگر را میترساند. پرواز قوی و صدای بال زدن آنها شبیه صدای سوت است. پرنده ماده كار مراقبت از جوجهها را بر عهده دارد و البته سه چهارم جوجهها در اولین زمستان به علت نداشتن تجربه در پیدا كردن غذا و ایمن نبودن از سرمای هوا از بین میروند. نوزاد در 3 تا 4 هفتگی آنها قادر است پروازهای كوتاهی داشته باشد و روی درختان در شبهای گرم فصول تابستان بخوابد. تهدید جدی برای ادامه بقای آنها تخریب زیستگاها (جنگل) و افزایش تعداد شكارچیان كوچكی مثل روباه قرمز به سبب كاهش شكارچیان بزرگی مثل گرگ، خرس قهوهای و همچنین در بعضی نواحی میتواند عامل شكار بیرویه آنها باشد، لذا بدین منظور شكار آنها درخیلی از جاهای دنیا از جمله در اسكاتلند یا آلمان برای مدت بیش از 30 سال غیرمجاز میباشد.
Black billed caper caillie
نام علمی: Tetrao parvirostris
این پرنده رابطه بسیار نزدیكی به سیاه خروس ا روپایی دارد و در جنگلهای صنوبر (كاج اروپایی) روسیه شرقی و نیز قسمتهایی از شمال مغولستان و چین به سر میبرد. ظاهر این پرنده مشابه سیاه خروس اروپایی ولی كمی كوچكتر از آن است و دم كمی بلندتر و منقار كوچكتر و به طور قابل توجهی سیاهتر است و نقاط سفیدرنگی در بالای دم وبال دارد. مادهها خاكستریترند و قسمتهای زیرتنه پولكدار است و نقاط سفید رنگ بیشتری روی بالهایشان دیده میشود. در غرب دور (Far west) این دو نوع پرنده تداخل نژاد با هم داشتهاند.
سیاه خروس بومی ایران
نام علمی: Caucasian Black Grouse
طول پرنده نر به 40 تا 48 سانتیمتر و ماده به 37 تا 42 سانتیمتر میرسد، تشخیص پرنده نر با ظاهر انحصاری كه دارد از سایر گونههای دیگر (ماكیان) آسانتر است و رنگ آن كاملا سیاه است و روی پرها سایه روشنی از انعكاس رنگ سبز و آبی دارد، زیر بالها سفید و گرد با انحنا به سمت درون است و دم در انتها دو شاخه میشود، شاهپرهای كناری دم دراز و به طرز خاص و زیبایی به سمت پایین پیچ خورده است و همچنین دو لكه سفید روی شانهها و یك لكه قرمز رنگ تاج مانند بالای هر چشم دیده میشود. پرنده ماده كوچكتر از پرنده نر و به رنگ قهوهای خرمایی با راههای عرضی تیره زیاد است و زیر تنه خاكستری و لكه قرمز بسیار كوچك و غیرواضحی در بالای چشمان دارد. دم كوتاهتر از پرنده نر با انتهای مستطیل شكل است. نمایش زیبای این پرنده بعد از طلوع آفتاب در فصل بهار بسیار دیدنی است كه با سر و صدا در هوا تا ارتفاع 5/1 متر میپرد و روی زمین پرهای دم را مانند تاجی بلند برای پرنده ماده به نمایش میگذارد، پرواز آن سریع، مستقیم و توام با بال زدنهای قوی میباشد، صدای این پرنده از گلو برمیآید و در نرها شبیه (چر چر Chr- chr) و د ر مادهها بصورت صدای بلندی شبیه مرغ (غد غد) شنیده میشود، در حاشیه جنگلها و بوتهزارها، علفزارها و مناطق كوهستانی مرتع به سر برده و در زمستان به جنگلها و نقاط كم ارتفاع كوچ میكند و بجز فصل بهار كه نمایش آنها در فضای باز جنگل قابل رویت است دیدن آنها به سختی امكانپذیر خواهد بود از دانهها، ریشههای درختان، شكوفهها، تغذیه میكنند و پرنده ماده زیر بوتههای كوتاه یا پای صخرهها آشیانه میسازد و بین 8 تا 10 تخم در آشیانه میگذارد و مراقبت و نگهداری از جوجهها را بر عهده دارد.
زیستگاه:
این پرنده در كوههای قفقاز و شمال شرقی تركیه روی شیبهای باز یا بوتههای كوتاه زیست میكند و در ایران از كمیابترین پرندگان به شمار میرود و منحصراً در منطقه حفاظت شده ارسباران (شمال آذربایجان) زندگی میكند. از عوامل تهدید انقراض آن میتوان تخریب زیستگاه، حضور دام و انسان و سگهای گله را نام برد كه در این زمینه باید اقدامات حفاظتی بیشتر خصوصاً درباره آشیانه و جوجههای آنها صورت بگیرد.
نظرات بسته شده است.