شهداد با نام کهن "خبیص" به فاصله حدود یکصد کیلومتری شرق کرمان در حاشیه غربی دشت لوت قرار دارد. تا سال 1346 تصور وجود تمدنهایی کهن در کناره های این دشت غیرمسکون نمی رفت ولی در این سال بررسی های گروه جغرافیایی دانشگاه تهران , در شرق شهداد با مشاهده سفالینه های سطحی از وجود تمدنهایی در همسایگی دشت لوت خبر داد. نظر به اهمیت موضوع هیئتی از طرف اداره کل باستان شناسی به محل اعزام و به بررسی محل پرداخت که مطالعات گروه منجر به کشف تمدنهایی قبل از تاریخ (اواخر هزاره چهارم و اوائل هزاره سوم قبل از میلاد) گردید.
کاوشهای علمی باستان شناختی در حاشیه غربی دشت لوت از سال 1348 وتا سال 1356 ادامه یافت که حاصل هشت فصل کاوش در این منطقه منجر به کشف گورستانهایی مربوط به هزاره دوم و سوم قبل از میلاد و کوره های ذوب مس گردید.
اشیاء و آثار بدست آمده در گورستانهای پیش از تاریخ شهداد شامل ظروف بی شمار و متنوع سفالین (یکی از فنون متداول مردم ساکن این ناحیه در دنیای باستان , هنر سفالگری بوده است) , ظروف مفرغی که مردمان هنرمند و صنعتگر با وارد کردن سنگ مس و استحصال آن در کوره های ذوب مس به ساخت ظروف متعددی می پرداخته اند که از لحاظ کیفیت و کمیت بسیار ارزنده و درخورتأمل است. از جمله اشیاء فلزی منحصر به فرد یافت شده در یکی از گورهای باستانی شهداد درفش فلزی با نقوش مختلف انسانی (نقش الهه) حیوانی و گیاهی است.
ظروف و اشیاء مختلفی که از سنگ مرمر و سنگ صابونی است از حیث تنوع و فرم نیز اهمیت فراوانی دارد. بعد از پیروزی انقلاب و با یک وقفه هفده ساله , کاوشهای دشت لوت شهداد مجدداً آغاز شد. حاصل چهار فصل کاوش بعد از انقلاب , کشف مجموعه ای از واحدهای معماری مسکونی و کارگاهی است که بدینوسیله نمات مبهم بسیلری را درخصوص معماری و مسکن مردمان دنیای باستان شهداد روشن می سازد. واحدهای معماری بدست آمده که در ظاهر هم ناپیوسته و جدای از یکدیگرند در واقع بهم وابسته و مرتبط هستند.
نظر به شواهد و آثار بدست آمده ای چون زمین های خیش خورده , کرت بندی شده و … می توان یکی از این واحدها را بنام محله کشاورزان و محله دیگری را به لحاظ کشف تعداد زیادی مهره های ساخته شده سالم , نیم کاره و شکسته شدهِ در حین انجام کار , محله جواهرسازان نام دارد.
حاصل چندین فصل کاوش و مطالعه گروه باستان شناسی دشت لوت گویای آن است که مردمانی در هزاره های سوم و چهارم قبل از میلاد بافرهنگ غنی , صنعتگر و هنرمند در این منطقه می زیسته اند که علاوه بر زراعت , کشاورزی و ساخت بسیاری از ظروف و اشیاء که مواد اولیه آنها در محل موجود بوده با وارد کردن دیگر مواد اولیه از مناطق دوردست , ابزار و اشیاء مختلفی از سنگ و فلز ساخته و آن را به مناطقی چون ترکستان در شمال , دره رود سند در شرق , سواحل جنوبی خلیج فارس در جنوب و بین النهرین در غرب صادر می نموده و درعوض مواد موردلزوم و مایحتاج خویش را وارد می کرده اند
شهر باستانی شهداد nooranoor
آخرین بررسیها و كاوشهای باستانشناسی در محوطه باستانی شهداد نشان میدهد كه ساكنان این محوطه، شهر باستانی شهداد را به علت خشك سالی و با امید بازگشت ترك كردهاند، اما پنج هزار سال است كه دیگر به این محوطه باز نگشتهاند.
محوطه باستانی شهداد كه 60 كیلومتر وسعت دارد و در دل كویر لوت جای گرفته است، یكی از مهمترین شهرهای باستانی محسوب میشود كه تاكنون در طی بیش از 10 فصل كاوش در آن، باستانشناسان به بقایای معماری و اشیای باستانی بینظیری از هزاره سوم پیش از میلاد برخورد كردهاند.
«میر عابدین كابلی» سرپرست كاوشهای باستان شناسی شهداد، گفت: «در جریان آخرین كاوشها و بررسیهای باستانشناسی در شهداد متوجه شدیم ساكنان شهداد پنج هزار سال پیش به هنگام ترك این شهر بسیاری از وسایل خود را در درون خانهها رها كردهاند و بعد از خروج در خانهها را با گل پوشاندهاند.»
وی با اشاره به این كه گل گرفتن در خانهها و باقی گذاشتن وسایل درون آنها، نشان دهنده امید به بازگشت است، گفت: «با توجه به این كه این محوطه با صبر و حوصله ترك شده است؛ به نظر میرسد كه عواملی از نوع زلزله یا بدی شرایط اقتصادی و اجتماعی باعث ترك این شهر نبوده باشد، بلكه خشك سالی در یك دوران دلیل اصلی ترك این شهر باستانی بوده است.»
شهر باستانی شهداد دارای بخشهای مختلف كارگاهی، گورستانی و محلههای مسكونی است. كاوشهای باستان شناسی در محله مسكونی شهر نشان میدهد كه این شهر از چندین محله تشكیل شده است. در هر یك از محلات شهر، صنفی خاص نظیر جواهر سازان، صنعت گران و كشاورزان زندگی میكردهاند. طی فصلهای مختلف فعالیت باستان شناسی در شهداد تاكنون بیش از 300 قبر باستانی مورد كاوش قرار گرفته است كه در هر قبر، آثار باستانی، زیورآلات، وسایل آرایش و اشیای باستانی بسیار زیادی كه نشان دهنده اهمیت و ثروت این شهر است، به دست آمده است.
اما كشف و شناسایی علل اصلی ترك شهداد در روشن كردن تاریخ زندگی ساكنان این شهر از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
«كابلی» با اشاره به این كه هنوز مشخص نیست ساكنان شهداد بعد از ترك این شهر به كدام منطقه رفتهاند، در مورد اهمیت شناسایی علت ترك شهر گفت: «شناسایی علت اصلی ترك این شهر كه تاكنون آثار بسیاری مهمی از آن به دست آمده، نشان دهنده بخش مهمی از زندگی ساكنان این شهر و مهاجرت آنها به نقاط دیگر خواهد بود.»
شهر باستانی شهداد در نزدیكی شهرستان شهداد در استان كرمان جای گرفته است.
نظرات بسته شده است.