محمد درویش
محمد درویش از کویرشناسان و کویرنوردان کم نظیر این مرز و بوم است.بیوگرافی محمد دروییش را به قلم خود او می خوانیم :
ساعت ۹ صبح روز چهارم بهمن ماه ۱۳۴۴ در تهران به دنیا آمدم. نخستین فرزند یك خانواده دو فرزندی هستم! بنابراین برخلاف خودم كه سه عمو و سه عمه داشتم، اروند فقط یك عمه دارد! به خوبی یادم هست كه هنوز مدرسه نمیرفتم، امّا عاشق هفتهنامههای كیهان بچهها و دنیای ورزش بودم و با دیدن عكسهای آنها برای خودم رؤیاهایی شیرین میساختم – كه البته گفتنی نیست! – امّا آن رؤیاها هنوز مرا رها نكرده است …
از بهمن ماه سال ۱۳۶۸ نیز وارد مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور شدم و هماكنون به عنوان عضو هیأت علمی و مسئول گروه اقتصادی اجتماعی در بخش تحقیقات بیابان مشغول انجام وظیفه هستم. آرمانم از انتشار این تارنما، دستیابی به نوعی هماندیشی و همافزایی مثبت با هموطنان عزیزم در حوزهی محیط زیست است؛ رخدادی كه امیدوارم منجر به پالایش و ویرایش بیشتری در دیدگاههایم شود.
پارهای از آثار نگارشی، طرحهای پژوهشی و …:
الف) طرحهای تحقیقاتی:
هدایت و همكاری در انجام ۱۳ طرح تحقیقاتی، به شرح زیر:
۱. بررسی ویژگیهای هندسی زیرحوضههای آبخیز گرگانرود (مجری مسئول)،
۲. امكانسنجی تهیهی نقشهی بیابانزایی به روش فائو و یونپ در ایران – طرح تحقیقاتی برتر سال ۱۳۷۸ (مجری مسئول)،
۳. طرح ملی ارزیابی و تهیه نقشه بیابان زایی به روش اصلاحشدهی فائو و یونپ در حوضه آبخیز دریاچهی نمك (هماهنگ كننده و مجری ملی طرح)،
۴. بررسی ویژگیهای اقلیمی زیرحوضههای اترك، نكا، تجن و گرگانرود (همكار)،
۵. آبیاری زیرزمینی با لولههای سفالی تراوا (همكار)،
۶. طرح ملّی تعیین قلمرو جغرافیایی محدودههای بیابانی ایران (همكار)،
۷. بررسی شناسهها و عوامل بارزِ بیابانزا در حوزهی آبخیز مًند (همكار)،
۸. ارزیابی بیابانزایی در منطقهی بورالان (مشاور)،
۹. پایش روند تغییرات شوری و قلیائیت خاك و تغییرات كمی و كیفی منابع آب در اراضی نورالدینآباد گرمسار (همكار)،
۱۰. بررسی علل افزایش و تشدید سیل در ایران با تأکید بر نقش پوشش گیاهی (همكار)،
۱۱. طرح ملّی تعیین اشكال ناهمواریها، خصوصیات فیزیكی، شیمیایی و مینرالوژیكی شنزارهای كشور ،
۱۲. تهیه نقشه حساسیت اراضی به بیابانزایی در دشت سیستان،
۱۳. بررسی عوامل اجتماعی اقتصادی مؤثر بر فرآیند بیابانزایی در استان تهران.
ب) سیاههی آثار نگارشی:
تألیف ۵۵ عنوان کتاب، مقاله و گزارش به شرح زیر:
۱- مردم و آبخیزداری، ماهنامهی تخصصی جام، ش ۱۶، ۱۳۷۲؛
۲ و ۳- وحدت شمال و جنوب؛ از واقعیت تا حقیقت، ماهنامهی كشاورزی سنبله، ش ۶۳ و ۶۴، ۱۳۷۳؛
۴- تحقیقات و سیاستهای اجرایی، فصلنامهی اقتصاد كشاورزی و توسعه، ش ۶، ۱۳۷۳؛
۵- توسعهی پایدار و خردمندی در زیستسپهر، همشهری، ش ۳۷۰، ۱۳۷۳؛
۶ و ۷- تحلیلی بر وضعیت آبخوانهای كشور، ماهنامهی سنبله، ش ۶۶ و ۶۷، ۱۳۷۳؛
۸ تا ۱۱- آموزهی توسعهی انسانی در حوضههای آبخیز، ماهنامهی سنبله، ش ۶۹-۷۰-۷۱ و ۷۲، ۷۴-۱۳۷۳؛
۱۲- بیابان، حقیقتی ناگزیر یا خطایی تصادفی، فصلنامهی پژوهش و سازندگی، ش ۲۸، ۱۳۷۴؛
۱۳- بهرهوری مطلوب از استعداد آبی كشور، نشریهی شمارهی ۱۷۵- ۱۳۷۶ مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع؛
۱۴- آموزهی پژوهشهای بیابان و بیابانزایی، فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۴۲، ۱۳۷۸؛
۱۵- اولویتهای پژوهشی سیستان و بلوچستان، نشریهی شمارهی ۱۸۵- ۱۳۷۸ مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع؛
۱۶- پژوهش و بیابانزایی، ماهنامهی سنبله، ش ۱۱۵، ۱۳۷۸؛
۱۷- جایگاه مدیریت بیابان و مدیریت محیطزیست، فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۴۶، ۱۳۷۹؛
۱۸- مهار بیابانزایی؛ آنچه كه هست، آنچه كه باید باشد، بیان، ش ۱۵۱، ۱۳۷۹؛
۱۹- بررسی شتاب مصرف در ناپایداری زیست، ایران، ش ۱۶۵۸، ۱۳۷۹؛
۲۰- وزن درخورِ محیطزیست در مناسبات اجتماعی، همشهری، ش ۲۲۰۲، ۱۳۷۹؛
۲۱- توسعهی انسانی و بیابان¬زایی، ایران، ش ۱۶۸۵، ۱۳۷۹؛
۲۲- تحلیلی بر نرخِ سرانهی مصرف کاغذ در کشور، ایران، ش ۱۷۱۲، ۱۳۷۹؛
۲۳- بررسی اولویتهای پژوهشی استان بوشهر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۷۴؛
۲۴- شناسه¬ای بر توسعهی انسانی کشور، ایران، ش ۱۷۴۲، ۱۳۷۹؛
۲۵- تفاوت نگاه به پژوهش در شمال و جنوب، جام جم، ش ۶۲۳، ۱۳۸۱؛
۲۶- روند تکامل نگاه انسان به محیط زیست، فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۵۶، ۱۳۸۱؛
۲۷- نقش تاریخی تمدن در بروز بیابانزایی عمران ملل متحد، همایش منطقهای زیستبومهای بیابانی یزد، ۱۳۷۹؛
۲۸- نگرشی تحلیلی بر مفاهیم بیابان، ژورنال تحقیقات مرتع و بیابان ایران، شمارهی ۲، ۱۳۷۹؛
۲۹- ارزیابی مطالعات كشور در تهیهی نقشهی بیابانزایی، ژورنال تحقیقات مرتع و بیابان ایران، شمارهی ۳، ۱۳۸۰؛
۳۰- بررسی اجرای یك كار مشترك ترویجی، پژوهشی در ایستگاه نورالدینآباد گرمسار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۷۶؛
۳۱- بررسی دلایل رخداد سیل در شرق استان گلستان – زیرحوضهی تنگراه، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۸۱؛
۳۲- منابع آب در ایران؛ موانع و محدودیتها، ماهنامهی دامدار و باغدار، ش ۱۱۴، ۱۳۸۰؛
۳۳- نقدی بر لایحهی ادغام بخش پژوهش، اطلاعات، ش ۲۲۴۴۶، ۱۳۸۱؛
۳۴- بررسی تاریخی سیر تكوین نگاه انسان به محیطزیست، فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۵۶، ۱۳۸۱؛
۳۵- نقد بیانیهی اکو در اسلام¬آباد، جهاد، ش بهمن و اسفند،۱۳۸۱؛
۳۶- بازخوردهای پژوهشی بیابان در حوزهی تنوع زیستی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۸۲؛
۳۷- بنیادیترین گرایههای پژوهش در حوزهی بیابان و بیابانزایی در طول برنامهی پنجسالهی چهارم توسعه، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۸۲؛
۳۸- بررسی پیامدهای زیستمحیطی آلودگی آب شهرستان سنندج به مادهی MTBE، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۸۲؛
۳۹- شناسنامهی تحقیقات بیابان، ۸۲-۱۳۴۷، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۳۸۲؛
۴۰- دستاوردها و تجربیات ایران در مهار بیابانزایی و خشكسالی. فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۵۸، بهار ۱۳۸۲؛
۴۱- رویكردی بر مؤلفههای ناپیدای بیابانزایی در ایران. ماهنامهی جهاد، ش ۲۵۷، خرداد و تیر ۱۳۸۲؛
۴۲- محورهای راهبردی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در برنامهی پنجسالهی چهارم، معرفی اولویتهای پژوهشی به تفكیك بخشهای یازدهگانه. تهران. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، ۱۵۶ صفحه؛
۴۳- ملاحظات راهبردی پژوهشهای بیابان و بیابانزایی در ایران. تهران. ماهنامه سنبله، بهمن ۱۳۸۳.
۴۴- درآمدی بر بیابانزایی، فقر و پایداری. ماهنامهی علمی دهاتی، ش ۱، ص ص ۳۵-۳۳
۴۵- مقدمهای بر روش تدوین معیارها و شاخصهای بیابانزایی در ایران. فصلنامهی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، ش ۳-۱۰، ص ص ۳۲۰- ۳۰۱ (پاییز ۱۳۸۲)،
۴۵- جایگاه تولید و توزیع علم در كشور؛ از پژوهشبانی تا پژوهشمداری. ماهنامهی علمی دهاتی، ش ۵، ص ص ۲۶-۱۹
۴۶- نگاه به ایران از منظر آسیا؛ رویکردی بر آموزه¬های نیم¬قرن اخیر کشور در مواجهه با بیابان¬زایی و خشکسالی. فصلنامهی خشکی و خشکسالی کشاورزی، ش ۱۰
۴۷- رویکردها و راهبردهای بخش تحقیقات بیابان در برنامهی پنج¬سالهی چهارم. فصلنامهی جنگل و مرتع، ش ۶۲، ص¬ص ۲۷-۲۱
۴۸- بررسی علل بیابان زایی در حوضه آبخـز مند. فصلنامهی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، ش ۲-۱۱، ص ص ۴۱۵- ۴۳۵ (تابستان ۱۳۸۳).
۴۹- مروری بر تاریخچه و اثرات مصرف خاكپوشهای نفتی در ایران و جهان. فصلنامهی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، ش ۱-۱۲، ص ص ۷۸- ۵۶ (بهار ۱۳۸۴)،
۵۰- ارایه و انتشار ۱۳ مقاله در مورد سیاست پژوهش در بخش منابع طبیعی كشور در شماره¬های ۱۱ تا ۲۲ از ماهنامهی دهاتی.
۵۱- جستاری بر نظام ارزشگذاری و پایش زیست محیطی ایران. فصلنامه جنگل و مرتع (بهار ۱۳۸۴).
۵۲- حركت به سوی زیست پایدار. دنیای اقتصاد، شماره ۲۵ خرداد ماه ۱۳۸۵.
۵۳- مرگ حیات در پارك ملی كویر. شماره ۱۸ خرداد ماه ۱۳۸۵.
۵۴- اعلام سال جهانی بیابان و بیابانزایی؛ مهمترین نشانهی تغییر در ملاحظات راهبردی جهان. فصلنامه جنگل و مرتع، ش ۷۰ (بهار ۱۳۸۵).
۵۵- سال جهانی بیابان و بیابانزایی و رسالت ما. ماهنامه دهاتی، ش ۳۴، تیرماه ۱۳۸۵.
ج) سخنرانیها:
۱- چرا نیستیم، آنچه كه باید باشیم؟ سخنرانی، ۲۵/۲/۷۱، دانشکدهی منابع طبیعی کرج؛
۲- ارزیابی روش فائو و یونپ در ایران، سخنرانی، ۲۵/۸/۱۳۷۸- تالار اجتماعات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع؛
۳- پس رفت در شاخصهای توسعهی انسانی، سخنرانی،۱۰/۱۲/۷۹- دانشگاه زاهدان؛
۴- معرفی امكانات كشور در تهیهی نقشهی بیابانزایی، سخنرانی، ۲۹/۹/۷۸- سازمان جنگلها و مراتع كشور؛
۵- نقش پدیدههای اجتماعی/ فرهنگی در بیابانزایی، سخنرانی، ۲۴/۲/۷۹، كارگاه توسعهی پایدار یزد؛
۶- معیارها و شاخصهای مورد نیاز برای ارزیابی بیابانزایی. سخنرانی در دفتر فنی بیابانزدایی (تابستان ۱۳۸۲).
۷- تبیین نقش و جایگاه حقوق محیط زیست. كارگاه سه روزه حقوق محیط زیست، كلارآباد، خردادماه ۱۳۸۴.
۸- ضرورت تعیین شاخصهای آسیبپذیری مناطق خشك در همایش یك روزه مدیریت مراتع در مناطق خشك. شانزدهم شهریور ماه ۱۳۸۴، تالار اجتماعات مجتمع آموزشی دكتر جوانشیر. (به همراه كسب لوح تقدیر از معاون وزیر و رئیس سازمان جنگلها و مراتع به همراه یك سكهی بهار آزادی)؛
۹- تعیین ارزش كاركردها و خدمات عمده غیرتجاری جنگلها و مراتع كشور از منظر تولید اكسیژن، ترسیب كربن، كاهش آلودگی و تعدیل اقلیم. تالار اجتماعات سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری كشور، ششم آذر ماه ۱۳۸۴؛
۱۰- تحلیلی بر عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر در تخریب منابع طبیعی، به ویژه جنگلها در همایش ملّی آینده جنگلهای ایران. دوّم اسفندماه ۱۳۸۴، تالار اجتماعات امام خمینی (ره) دانشكده منابع طبیعی دانشگاه تهران – كرج.
د) دیگر فعالیتها:
روز جهانی مهار بیابانزایی؛ ساماندهی انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور؛ تدوین آییننامهی تطبیق الگوی كشت با ظرفیت آبی و طرح تحقیق در زمینهی ساماندهی ایستگاههای تحقیقاتی، همایش توسعهی پایدار در زیستبومهای بیابانی، علوم و تكنولوژی كنوانسیون بیابانزدایی، داوران اولین همایش ملی تحقیقات مدیریت دام و مرتع، تعیین اولویتهای پژوهشی استان سیستان و بلوچستان، بررسی سیل استان گلستان، تعیین حوضهی مناسب برای چالش بیابانزایی، فقر و كشاورزی، همچنین، دبیر فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، دبیر بخش محیطزیست نشریهی نامهی جهت (NGO)، مسئول كارگاه اجتماعی و فرهنگی همایش همزیستی با كویر یزد و سرانجام، نمایندهی انجمن فارغالتحصیلان دانشكدههای كشاورزی و منابعطبیعی دانشگاه تهران، عضو كمیته نظارت بر كالیبراسیون شاخصهای بیابانزایی در دفتر فنی مرتع سازمان جنگل¬ها، مراتع و آبخیزداری كشور، عضو كمیته داوران انتخاب برترین كشاورزان سال (معاونت ترویج) و عضو كمیته راهبری تعاریف و مفاهیم منابع طبیعی (وابسته به شورای عالی جنگل، مرتع و خاك)، همكاری با صدا و سیمای جمهوری اسلامی در تهیه برنامههای مرتبط با محیط زیست و بیابانزایی.
ه) آخرین مسئولیتها:
– رئیس گروه تحقیقات اقتصادی و اجتماعی بخش تحقیقات بیابان؛
– مسئول تهیه برنامهی كلان پژوهشی بخش تحقیقات بیابان در چشمانداز ۲۰ ساله.
![]() |

نظرات بسته شده است.