عامل گسترش كویر را باید در فاكتورهایی كه شوری منابع آب و خاك را سبب می شوند بررسی كرد. باید توجه داشت در فلات خشك ایران آنجایی كه شوری منابع آب و خاك از حد بحرانی خود تجاوز كند بمعنی ظهور شرایط كویری است و بالاخره با پیشرفت بدون برگشت درجه شوری به غالب شدن مطلق كویر خواهد انجامید. گسترش شوری در فلات ایران تنها به پهنه های پوشیده از نمك تحت عنوان كفه ها و باتلاقهای نمك و سفره های آب شور زیر زمینی محدود نیست، بزرگترین مشكل وجود تشكیلات زمین شناسی محتوی رسوبات تبخیری چون گچ و نمك می باشد كه تقریباً در اكثر نقاط ایران وجود دارد. بطور كلی كویرهای نمكی به صورت مركز اصلی پخش نمك عمل می كنند كه در بخش سطحی توسط آب و احیاناً باد و در قسمت عمقی بوسیله نفوذ جریان آب شور اثرات مخرب خود را در زمین های اطراف برجای میگذارد. راههای پیشروی كویر را می توان به صورت زیر بر شمرد.
1ـ برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی حاشیه كویر: در اثر این كار علاوه بر افت شدید سطح سفره های زیرزمینی بحران دیگری به صورت شور شدن ذخائر آبی را باید یادآور شد كه به علت بر هم خوردن تعادل بین آب شور و شیرین سبب پیشروی جبهه های آب شور در بستر آب شیرین سفره های زیرزمینی می شوند. افزایش تدریجی درجه شوری آب زیرزمینی در دست بهره برداری آغازی جدی برای نمكزایی و نهایتاً تخریب منابع اراضی در جهت كویری شدن میباشد.
خطر شور شدن اراضی در سواحل دریا به علت برداشت بی رویه از آبهای زیر زمینی نیز وجود دارد البته در سواحل دریای مازندران به علت شرایط آب و هوایی مرطوب امكان تجمع املاح محلول در دشت های ساحلی بسیار محدود است ولی تجمع نمك در سواحل خلیج فارس و دریای عمان در جنوب كشور با توجه به شرایط آب و هوایی بشدت گرم، تبخیر بالا و نزولات جوی اندك از طرف دریا بطرف ساحل رو به افزایش است.
2ـ آب های جاری و سطحی و باران: باران های سیل آسا و كمیاب در مناطق خشك می توانند با ایجاد سیلاب، رسوبات نمكدار و گچی را از ارتفاعات تا انتهای مسیل حمل نمایند . همچنین آب های جاری سطحی با وجود ناچیز و ضعیف بودن قادرند با شستشوی تدریجی گنبدهای نمك واقع در سطح زمین یا معادن نمك در حال استخراج مناطق وسیع تحت نفوذ خود را آلوده به شوری سازند. این شستشوی تدریجی در دراز مدت منتهی به كویری شدن منطقه می شود.
3ـ باتلاق ها: باتلاق های نمك كه در انتهای حوضه های آبریز آبهای شور قرار دارند و به صورت كویر نمك در آمده اند می توانند از طریق پذیرش آب های شور و توسعه سطح خود و تبخیر مجدد آب بر دامنه كویر بیفزایند.
4ـ باد و طوفان: در بعضی مناطق كه قشر سطحی و شور كفه كویرها به صورت پودر نمك می باشند ( كویرهای سدیمی) باد می تواند به عنوان یك عامل حمل نمك در كویر به حسآب آید زیرا باد قادر است این ذرات را به نقاط اطراف و حتی دوردست حمل نماید.
مسلماً در این نقل و انتقالات اراضی مناسب و مساعد كشت و كار مسیر خود را آلوده به شوری خواهد كرد باد و طوفان در اقیانوسها و دریاها نیز این كار را بوسیله قطرات بسیار ریز آب حاصل از امواج می تواند انجام دهند. بر اساس اندازه گیری هایی كه در جنوب فرانسه انجام شده است سالانه در هر متر مربع زمین 25 تا 40 گرم كلرورسدیم از پدیده قطرات آب دریا آلوده به شوری می شود كه در طی سالیان دراز و تكرار این عمل اراضی شور و كویری بوجود می آید.
عوامل دیگری نیز همچون گرمی و خشكی هوا و بالا آمدن آب شور، گنبدهای نمكی، آبیاری اراضی با آب شور و . . . در پیشروی كویر دخالت دارند كه برای جلوگیری از اطاله كلام فرصت تشریح یكایك آنها نمی باشد.
نظرات بسته شده است.