|
مشخصات: در زیرگونه V.g.griseus دم در تمام طول خود در برش عرضی مدور است؛ در زیرگونه V.g.caspius نیمه پیشین دم در برش عرضی كم و بیش مدور در نیمه خلفی باریك و در برش عرضی از دو طرف فشرده و دارای یك تیغه مشخص در سطح فوقانی است. فلسهای شكمی در 110 تا 125 ردیف عرضی از یقه تا كشاله ران.
رنگ آمیزی: ناحیه پشتی با 5 تا 8 (معمولا 6) نوار عرضی باریك بعلاوه یك یا دو نوار عرضی پشت گردنی؛ در زیرگونه V.g.riseus این نوارها خاكستری و دم تقریبا تا انتها با 19 تا 28 نوار عرضی تیره؛ در زیرگونه V.g.caspius نوارهای عرضی روی ناحیه پشت قرمز قهوهای و دم با 13 تا 19 نوار عرضی تیره، انتهای دم (معمولا یك سوم انتهایی) در بالغها بدون طرح و در نمونههای جوان در تمام طول دم دارای نوار.
زیستگاه: نواحی بیابانی و نیمه بیابانی، زمینهای ماسهای با سطوح ناهموار، خاكهای رسی، در دامنه كوهها، تپهها و دشتها با پوشش گیاهی استپی شامل بوتهها، درختها و نیز اطراف زمینهای كشاورزی و باغها.
عادات و رفتار: در ساعات اولیه روز فعالیت میكنند؛ از لانههای زیرزمینی پستانداران و دیگر جانوران بعنوان پناهگاه استفاده میكنند، و یا خودشان لانههایی به طول 500 سانتیمتر و عمق 50 تا 120 سانتیمتر در زمینهای ماسهای یا رسی حفر میكنند؛
تغذیه آنها از پستانداران كوچك، خزندگان، پرندگان، تخم پرندگان و خزندگان، عقربها، حشرات بزرگ، وزغها است. گاهی لاشه خواری نیز میكنند؛ در جستجوی غذا ممكن است تا چند صد متر از لانهشان دور شوند، و برای شكار حیوانات وارد هر حفرهای میشوند و یا زمین را میكنند؛
در مواقع خطر و مقابل دشمن پاها را سیخ كرده و بدن را بالا نگه میدارد، بدن و زیر گلو را به طور متناوب باد كرده و فشرده میكند، زبان را دائم بیرون میآورد و صدای فیس فیس تولید كرده و با ضربات قوی و شلاق مانند دم به اطراف سعی در دور كردن دشمن دارند.
فصل جفتگیری پس از خواب زمستانی و در ماههای فرودین تا خرداد است؛ در ماههای خرداد تا مرداد مادهها 10 تا 25 تخم در حفرههایی كه به عمق 70 تا 120 سانتیمتر حفر كردهاند و یا حفرههای امن دیگر میگذارند (اغلب در نزدیكی لانه بزمجه ماده میباشد)، روی تخمها را با مواد گیاهی و خاكروبه میپوشانند، و تا چند هفته تحت مراقبت مادر قرار میگیرند؛ مدت زمان باز شدن تخمها بسته به درجه حرارت محیط، از 130 تا 220 روز متغیر است، ولی اغلب در اواخر شهریور تا اواخر آبان تخمها باز میشوند، معمولا جوانها در همان نقبهای زیرزمینی تا بهار غیرفعال بوده و میخوابند؛ عمر آنها تا 15 سال گزارش شده است.
پراكندگی جهانی: شمال آفریقا، بیابانهای آسیای مركزی و جنوب و جنوب غربی آسیا و شمال غربی هند.
اندازه: نوك پوزه تا مخرج 600 میلیمتر دم 900 میلیمتر
ملاحظات: محل نمونه تیپیك از مصر گزارش شده است. این سوسمار یكی از گستردهترین پراكنشها را در بین تمامی سوسماران داشته و از مراكش تا قزاقستان و غرب چین یافت میشود؛ بنابر شواهد موجود، زیر گونه V.g.griseus در غرب زاگرس V.g.caspius در شرق زاگرس پراكنش دارند، اما مرز دقیق دو زیرگونه هنوز بخوبی مشخص نیست.
|
