پرندگانی اند كوچك و درختزی و خیلی پرجنب و جوش، با منقار كوتاه و پاهای كوتاه و نیرومند؛
پروازی ضعیف دارند و در زمستان اغلب به صورت گلههای مختلط دیده می شوند. نر و ماده آنها معمولا همشكل است و بیشتر آنها در سوراخها و روی درختان یا بوتهها لانه می سازند .
غذای آنها بیشتر از حشرات و بعضی بیمهرگان است و گاهی از دانهها نیز تغذیه می كنند .
· چرخریسك سر سیاه
انگلیسی: Sonbrb tit
فرانسوی: Mesange lugubre
لاتین: Parus Lugubris
مشخصات:
14 سانتیمتر است؛ منقارش نسبت به چرخریسكهای دیگر كلفتتر است و بیننده را به یاد چرخریسك بزرگ می اندازد. تارك و پس گردن سیاه دودهای مایل به قهوهای (در ماده بیشتر قهوهای شكلاتی)، سطح پشتی قهوهای مایل به خاكستری، صورت و دو طرف گردن تقریبا سفید رنگ، سطح شكمی سفید چرك، با پهلوهای قهوهای مایل به خاكستری، لكه بزرگ سیاهرنگی روی گلو از نشانه های این پرنده است.
رفتارش شبیه چرخریسك بزرگ است، ولی بندرت در زمستان با گله پرندگان دیگر همراه می شود .
زیستگاه :
دشتهای كم ارتفاع و دامنه های كوههای پر درخت با صخرههای برهنه
در سوراخ درختان و گاهی بین سنگها لانه می سازد.
پراكندگی:
بومی و بنسبت فراوان است.
· چرخریسك پشت سر سفید
انگلیسی: Coal tit
فرانسوی: Mesange noire
لاتین: Parus ater
مشخصات:
11 سانتیمتر و اندكی از چرخریسك سرآبی كوچكتر است. تاركی سیاه و لكه بزرگ سفیدی در پس گردن دارد . گونههایش سفید چرك و از بالای چانه تا بالای سینه اش سیاه است .
سطح پشتی خاكستری مایل به زیتونی با دو خط بالی سفید و سطح شكمی تقریبا سفید با پهلوهای نخودی دارد . در پرنده نابالغ این گونهها، سطح شكمی و لكه پس گردن تقریبا زرد است .به اندازه چرخ ریسك بزرگ خودنما نیست.
زیستگاه:
جنگلها و باغها؛ در سوراخ كندههای درختان و دیواره ساحلی رودخانهها و معمولا نزدیك به زمین لانه می سازد .
پراكندگی :
بومی و فراوان است.
· چرخریسك سرآبی
انگلیسی: Blue tit
فرانسوی: Mesange Bleue
لاتین: Parus Caeruleus
مشخصات :
11 سانتیمتر و تنها چرخریسكی است كه تارك و بالها و دم آبی روشن دارد .سطح شكمی آن زردرنگ و گونههایش سفید است. خط سیاه چشمی و خط سیاه پس گردن و خط سیاه دو گونه به هم پیوسته است و دنباله خط دور گونه و چانه سیاه مایل به آبی آن ختم می شود. تاركش حاشیه سفید دارد و در پس گردن آن لكه سفیدی دیده می شود .پشتش تقریبا سبز رنگ است .پرنده نابالغ گونههای زرد و سطح پشتی قهوهای مایل به سبز دارد .رفتار این پرنده شبیه چرخریسك بزرگ است .
زیستگاه :
مانند چرخریسك بزرگ.
پراكندگی :
بومی و فراوان است.
· چرخ ریسك بزرگ
انگلیسی: Great tit
فرانسوی: Mesange Charbonniere
لاتین: Parus major
مشخصات:
14 سانتیمتر و از همه چرخریسكها بزرگتر است و با سر و گردن سیاه مایل به آبی براق و گونههای سفید رنگ و سطح شكمی زرد، با نوار طولی سیاه در وسط (بهترین نشانه) تشخیص داده می شود . سطح شكمی آن طوسی مایل به سبز است .
پرنده نابالغ آن تارك قهوهای و گونه های زرد رنگ دارد. این پرنده درختزی و فعال است (رجوع شود به چرخریسك تورانی).
زیستگاه :
جنگلهای مختلط و باغها و پرچینها . در سوراخ درختان و دیوارها و آبروها و امثال آن لانه می سازد .
پراكندگی :
بومی و زیاد است.
· چرخریسك تورانی
انگلیسی: Turkestan tit
فرانسوی: Mesange du turkestan
لاتین: Parus Bokharensis
مشخصات :
15 سانتیمتر و از لحاظ شكل و طرح ظاهرش خیلی شبیه چرخریسك بزرگ – ولی كمرنگتر – است و در پر و بالش اثری از رنگهای زرد یا سبز دیده نمی شود . گونهها و لكه بزرگ پس گردن و دو طرف سینه و شكم آن تقریبا سفید است . از نژاد خاوری چرخ ریسك بزرگ است و با اندازه بزرگتر و دم خیلی درازتر و منقار كلفت تر تشخیص داده می شود . رفتار و صدا و زیستگاهش شبیه چرخریسك بزرگ است .
پراكندگی :
بومی و به تعداد كم در دامنه كوههای «كپتداغ»
چرخریسك پشت بلوطی (Family Remily Remizidae)
انگلیسی : Penduline tit
فرانسوی : Remiz penduline
لاتین : Remiz pendulinus
مشخصات :
۱۰/۵ سانتیمتر ؛ نر و ماده همشكل .
پرندهای است كوچك ، به رنگ خاكستری و قهوهای ، با دمی دراز .
نژادی از این پرنده كه در آذربایجان و منطقه زاگرس یافت می شود ؛ با سر و گلوی سفید مایل به خاكستری و نوار پهن و سیاه روی صورت به اسانی شناخته می شود .
پشتش بلوطی و شكمش سفید مایل به نخودی است . دو نژاد دیگر كه در ناحیه جنوبی دریای خـزر و منطق سیستان پیدا می شود ، خیلی متغیرند ، ولی معمولا سر كاملا قهوهای مایل به سیاه دارند .
نژاد چهارم كه در متهیالیه شمال شرقی ایران زادوولد می كند و زمستان را در جنوب شرقی ایران می گذراند ، تاركی تقریبا سفید دارد و سیاهی طرفین سرش در پس گردن یه یكدیگر می پیوندد .
نابالغ تمام این نژادها به طور كلی قهوهای مایل به خاكستری كمرنگ است و نشانههای سیاه و بلوطی را ندارد .
زیستگاه :
مناطق تالابی ، بیشهها ، كنار رودخانهها و امقال آن و گاهی در نقاط خشك .
لانه تخم مرغی شكل خود را كه مدخلی قیف مانند دارد ، بطور آویزان به شاخههای بیرونی بوتهها یا درختها و یا نیزارها می سازد .
پراكندگی :
به طور كلی بومی و در مقاط خاصی یافت می شود .
نظرات بسته شده است.