هر چند در حال حاضر علیرغم وجود میثاقهای بین المللی محیط زیستی، اكوسیستم های طبیعی و انسان ساخت با انواع مشكلات روبرو هستند ، ولی اگر همین تعداد محدود از توافق و قراردادهای بین المللی زیست محیطی وجود نداشت، عمل حفاظت و نگهداری از محیط زیست به مراتب مشكل تر از آنچه امروز با آن مواجه هستیم، می بود. قوانین و معاهدات بین المللی پایه اجرا و بعمل درآوردن اصول و قوائد زیست محیطی در سطح جهانی می باشند. آنها نه تنها استانداردهای جهانی را تعیین میكنند بلكه صرف وجود آنها در صحنه جهانی اغلب دولتها را به امضا معاهدات و یا تدوین قوانین داخلی خود ترغیب می كنند.
كنوانسیون رامسر قدیمی ترین معاهده بین المللی، با تاكید بر حفاظت از طبیعت در جهان است. آغاز آن در دوم ماه فوریه 1971 ( 13 بهمن 1349) در شهر ایرانی رامسر بوده كه كنوانسیون نام خود را از این شهراقتباس كرده است. كنوانسیون رامسر در سال 1975 جنبه قانونی یافت. این معاهده 158 كشور عضو را ملزم به تعیین و حفظ تالابهای با اهمیت بین المللی و تشویق به استفاده خردمندانه از آنها می نماید . بیش از 1700سایت با مساحت كل حدود 150 میلیون هكتار در حال حاضر در این كنوانسیون به ثبت رسیده اند( آمار سال 2008).
گرچه نام رسمی كنوانسیون : “ كنوانسیون تالابهای بین المللی بویژه به عنوان زیستگاه پرندگان آبزی “ یا به اختصار“ كنوانسیـون تالابهـا ( رامسـر، ایــران ، 1971) “ نوشتـه می شـود، ولی به طور معمول به “ كنوانسیون رامسر “ شهرت دارد. این كنوانسیون بر حفاظت و بهره برداری معقول از تالابها به خصوص در جهت فراهم ساختن زیستگاهی برای پرندگان آبزی تأكید می كند. طی گذشت سالها، كنوانسیون گستره نگرش خود را چنان افزایش داده كه تمام ابعاد حفاظت و بهره برداری معقول و پایدار از تالابها را در بر می گیرد و تالابها را در زمره اكوسیستمهایی می داند كه در حفاظت از تنوع زیستی و رفاه جامعه بشری اهمیت فوق العاده ای دارند. به همین دلیل بعدها كنوانسیون نام خود را به : "كنوانسیون حفاظت از تالابها " تغییر داد.
قدرت اثر هر معاهده فقط به اندازه ضعیف ترین عضو آن است. كنوانسیون رامسر نیز از این موضوع مستثنی نمی باشد. اگر قرار بر این باشد كه تالابهای در معرض تهدید جهان حفظ شوند, اعضاء فعلی بایست الزامات كنوانسیون را جدی تر بگیرند و كشورهای بیشتری, بدون تاخیر, به عضویت این كنوانسیون در آیند. كنوانسیون رامسر باعث دست آوردهای قابل توجهی در حفاظت از تالابها شده است اما حفاظت و نگهداری، ایده ال های شكننده ای هستند و ما باید دائما" هوشیار باشیم تا اطمینان حاصل كنیم كه تمام موافقتنامه ها، معاهدات، قوانین و كنوانسیون های زیست محیطی با شدت و حدت پیگیری شوند.
معیارهای جدید كنوانسیون رامسر مربوط به شناسایی تالابهای با اهمیت بین المللی
گروه A از معیارها : مكانهای شامل انواع تالاب شاخص، كمیاب یا منحصر بفرد
معیار 1 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود كه شامل نمونه ای طبیعی یا تقریبا" طبیعی از انواع تالابهای شاخص، كمیاب یا منحصر بفرد باشد كه در جغرافیای زیستی مربوطه یافت می شود.
گروهB از معیارها : مكانهای دارای اهمیت بین المللی برای حفظ تنوع زیستی.
معیارهای در ارتباط با گونه ها و جوامع اكولوژیكی
معیار 2 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود كه بتواند گونه های آسیب پذیر یا در خطر انقراض یا در خطر انقراض بحرانی و یا جوامع اكولوژیكی در معرض تهدید را پشتیبانی كند.
معیار 3 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود كه بتواند جمعیتهایی از گیاه یا جانور كه برای حفظ تنوع زیستی یك منطقه جغرافیائی زیستی خاص اهمیت دارند را پشتیبانی كند.
معیار 4 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود اكر گونه های گیاهی یا جانوری را پشتیبانی كند كه در مرحله بحرانی از چرخه زیستی خود قرار دارند و یا در طی شرایط نامساعد تأمین پناه نماید.
معیارهای ویژه براساس پرندگان آبی
معیار 5 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود كه بتواند دائما“ حداقل 20000 پرنده آبی را پشتیبانی كند.
معیار 6 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود اگر دائما“ 1% افراد جمعیت یك گونه یا زیرگونه از پرندگان آبی را پشتیبانی كند .
– معیارهای ویژه براساس ماهیها
معیار 7 : تالابی از نظر بین المللی بااهمیت تلقی می شود اگر بتواند سهم قابل توجهی از زیرگونه، گونه یا خانواده، مراحل زیستی، فعل و انفعال گونه ها و/یا جمعیت هایی از ماهیان بومی را پشتیبانی كند كه نشانگر فوائد و یا ارزشهای تالاب باشد و بنابراین در تنوع زیستی جهانی مؤثراست.
معیار 8 : تالابی باید از نظر بین المللی بااهمیت تلقی شود كه بتواند برای ماهیان منبع مهم غذایی، محل تخم ریزی، محل پرورش نوزادان و یا مسیر مهاجرتی باشد كه نسل ماهی ها چه درحریم تالاب ویا محل دیگر به آن وابسته باشد.
معیارهای قدیم كنوانسیون رامسر مربوط به شناسایی تالابهای با اهمیت بین المللی
1. معیارهای مربوط به تالابهای معرف و منحصر بفرد
یك تالاب حائز اهمیت بین المللی شناخته می شود اگر:
a– نمونه شاخص و به ویژه خوب از یك تالاب طبیعی یا تقریبا" طبیعی كه معرف یك منطقه جغرافیای زیستی مناسب باشد.
b– نمونه شاخص و به ویژه خوب از یك تالاب طبیعی یا تقریبا" طبیعی بوده كه در بیش از یك منطقه جغرافیای زیستی مشترك باشد.
c- به عنوان یك نمونه شاخص و به ویژه خوب از تالابی باشد كه نقش هیدرولوژیكی، بیولوژیكی یا اكولوژیكی اساسی در عملكرد طبیعی یك حوزه آبریز عمده رودخانه یا سیستم ساحلی ایفا كند، به خصوص هنگامی كه در یك موقعیت فرامرزی قرار گرفته باشد. یا
d– نمونه ای از تیپ ویژه ای از تالاب كمیاب یا غیر متعارف در منطقه جغرافیای زیستی مربوطه باشد.
2. معیارهای عمومی بر اساس گیاهان یا جانوران
یك تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد كه:
a- شامل مجموعه قابل توجهی از گونه ها یا زیر گونه های نادر، آسیب پذیر یا در خطر انقراض از گیاهان یا جانوران یا تعداد قابل ملاحظه ای از افراد یك یا چند گونه نادر، آسیب پذیر یا در خطر انقراض باشد. یا
b- به واسطه كیفیت و خصوصیات خاص فون و فلور خود دارای ارزش ویژه ای برای نگهداری تنوع ژنتیكی و اكولوژیكی یك منطقه باشد. یا
c- به عنوان زیستگاه گیاهان یا جانوران در مرحله بحرانی از چرخه زیستی آنها ارزش ویژه ای داشته باشد. یا
d- برای یك یا بیش از یك گونه یا جامعه گیاه یا جانور آندمیك(بومی) ارزش ویژه ای داشته باشد.
3. معیار ویژه براساس پرندگان آبزی
یك تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد كه:
a- به طور منظم 20000 پرنده آبزی را در خود نگهداری كند. یا
b- به طور منظم تعداد قابل ملاحظه ای از افرادی كه متعلق به گروههای ویژه پرندگان آبزی ،كه شاخص ارزشها، حاصلخیزی یا تنوع تالاب باشد، را حمایت و نگهداری كند. یا
c- در شرایطی كه داده های جمعیتی در دسترس باشد، به طور منظم 1 % افراد جمعیت یك گونه یا زیرگونه از پرندگان آبزی را حمایت و نگهداری كند.
4. معیارهای ویژه بر اساس ماهیان
یك تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد كه:
a – سهم قابل توجهی از زیرگونه، گونه یا خانواده، مراحل زیستنامه، فعل و انفعال گونه ها و یا جمعیت هایی از ماهیان بومی را پشتیبانی كند كه نشانگر فوائد و یا ارزشهای تالاب هستند و بنابراین در تنوع زیستی جهانی موثرند.
b – بتواند برای ماهیان منبع مهم غذایی، محل تخم ریزی، محل پرورش نوزادان و یا مسیر مهاجرتی باشد، كه نسل ماهی ها چه درحریم تالاب ویا محل دیگر به آن وابسته باشد.
جدول تطبیق معیارهای قدیم شناسایی تالابهای با اهمیت بین المللی با معیارهای جدید
|
معیار جدید
|
معیار قدیم
|
|
1
|
1a, 1b, 1d
|
|
2
|
2a,
|
|
3
|
2b
|
|
4
|
2c
|
|
5
|
3a
|
|
6
|
3c
|
|
7
|
4a
|
|
8
|
4b
|
|
توضیح
|
نوع
|
كد
|
|
|
تالابهای دریایی و ساحلی
|
|||
|
در بیشتر موارد با عمق كمتر از شش متر در جذر پایین، شامل خلیجهای دریایی و خورها
|
آبهای دریایی كم عمق دائمی
|
A
|
|
|
شامل بسترهای كتانجك، بسترهای چمن دریایی و علفزارهای استوایی دریایی
|
بسترهای دریایی زیر جذر و مدی
|
B
|
|
|
|
آبسنگهای مرجانی
|
C
|
|
|
شامل جزایر دور ازساحل صخره ای و پرتگاههای دریایی
|
سواحل دریایی صخره ای
|
D
|
|
|
شامل نواره های ساحلی دماغه ها و جزیركچه های شنی: شامل شبكه های ماهور و تپه های خاكه زغال سنگ مرطوب
|
سواحل ماسه ای، قلوه سنگی یا سنگریزه ای
|
E
|
|
|
آبهای دائمی مصبها و شبكه های مصبی دلتاها
|
آبهای مصبی
|
F
|
|
|
|
پهنه های گلی، ماسه ای یا شور بین جذر و مدی
|
G
|
|
|
شامل نمكزارها، علفزارهای شور، كفه های نمكی شامل علفزارهای جذر و مدی آب شور و آب شیرین
|
ماندابهای بین جذر و مدی
|
H
|
|
|
شامل باتلاقهای مانگرو و نیپاه و جنگلهای باتلاقی آب شیرین جذر و مدی
|
تالابهای مشجر بین جذر و مدی
|
I
|
|
|
كولابهای لب شور تا شور با حداقل یك اتصال به نسبت باریك به دریا
|
كولابهای لب شور و شور ساحلی
|
J
|
|
|
شامل كولابهای دلتایی آب شیرین
|
كولابهای آب شیرین ساحلی
|
K
|
|
|
|
غارهای آهكی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیك زیرزمینی، دریایی/ ساحلی
|
Zk(a)
|
|
|
تالابهای داخل خشكی
|
|||
|
|
دلتاهای درون خشكی دائمی
|
L
|
|
|
شامل آبشارها
|
رودخانه ها ، نهر ها و حوزه های دائمی
|
M
|
|
|
|
رودخانه های فصلی/ادواری/نامنظم، جویبارها و نهرها
|
N
|
|
|
(بزرگتر از هشت هكتار) شامل دریاچه های U شكل بزرگ
|
دریاچه های آب شیرین دائمی
|
O
|
|
|
(بزرگتر از هشت هكتار)شامل دریاچه های بوجود آمده در دشتهای سیلابی
|
دریاچه های آب شیرین فصلی/ادواری
|
P
|
|
|
|
دریاچه های شور، لب شور و قلیایی دائمی
|
Q
|
|
|
|
دریاچه ها و دشتهای شور، لب شور و قلیایی فصلی/ادواری
|
R
|
|
|
|
ماندابها و حوضچه های شور، لب شور و قلیایی دائمی
|
Sp
|
|
|
|
ماندابها و حوضچه های شور، لب شور و قلیایی فصلی/ادواری
|
Ss
|
|
|
حوضچه ها (كوچكتر از هشت هكتار)، ماندابها و باتلاقها بر خاك معدنی، دارای پوشش گیاهی پدیدار كه در غالب فصل رشد بن در آب باشند
|
ماندابها و حوضچه های آب شیرین دائمی
|
Tp
|
|
|
بر خاك معدنی قرار داشته، شامل چالابها، لجنزارها، علفزارهای تحت سیلابهای فصلی و ماندابهای جگن خیز
|
ماندابها و حوضچه های آب شیرین فصلی/ادواری
|
Ts
|
|
|
شامل بته یا مردابهای باز، باتلاقها و لشاب زارها
|
پیت زارهای( تورب زار) غیر مشجر
|
U
|
|
|
شامل علفزارهای آلپینی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها
|
تالابهای آلپینی
|
Va
|
|
|
شامل حوضچه های تندرایی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها
|
تالابهای تندرا
|
Vt
|
|
|
باتلاقهای درختچه ای، ماندابهای آب شیرین با پوشش درختچه ای چیره، درختزار غان برروی خاكهای معدنی
|
تالابها ی با پوشش درختچه ای چیره
|
W
|
|
|
شامل جنگلهای باتلاقی أب شیرین، جنگلهای در معرض سیلابهای فصلی، باتلاقهای مشجر برروی خاكهای معدنی
|
تالابهای آب شیرین با پوشش درختی
|
Xt
|
|
|
جنگلهای باتلاقی پیت زاری
|
پیت زارها با پوشش جنگلی
|
Xp
|
|
|
|
چشمه های آب شیرین و واحه ها
|
Y
|
|
|
|
تالابهای زمین گرمایی مشتمل بر بعضی از تالابهای دشتهای سیلابی
|
Zg
|
|
|
داخل خشكی
|
غارهای آهكی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیك زیرزمینی
|
Zk(b)
|
|
|
تالابهای مصنوعی
|
|||
|
مانند ماهی و میگو
|
استخرهای پرورش آبزیان
|
1
|
|
|
(معمولا" كوچكتر از 8 هكتار) شامل استخرهای كشاورزی و دامداری و مخازن كوچك
|
استخرها
|
2
|
|
|
شامل كانالهای أبیاری و مزارع برنج
|
اراضی تحت آبیاری
|
3
|
|
|
شامل مراتع و علفزارهای مرطوب برایمصارف گله داری یا تحت استفاده متمركز
|
اراضی كشاورزی تحت تاثیر سیلابهای فصلی
|
4
|
|
|
حوضچه های نمك، نمكزار ها و غیره
|
سایتهای بهره برداری نمك
|
5
|
|
|
(معمولا" بزرگتر از 8 هكتار) منابع و مخازن آب، آب بندهاو سدها
|
مناطق ذخیره آب
|
6
|
|
|
گودالهای برداشت رس و ماسه و حوضچه های كان كنی.
|
مكان های گودبرداری و حفاری
|
7
|
|
|
مزارع تصفیه فاضلاب، حوضچه های ته نشینی و هوادهی و غیره
|
مناطق تصفیه فاضلاب
|
8
|
|
|
|
آبراهه ها، كانالهای زهكشی و جوی ها
|
9
|
|
|
انسان ساخت
|
غارهای آهكی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیك زیرزمینی
|
Zk(c)
|
|