مراسم انتخاب همسر
درگذشته بعضی خانواده ها ازهمان اوان كودكی نامزدی دختروپسررا مطرح می كردند. معمولاً پسربچه دستمالی را برسردخترنوزاد بسته واو را نامزد خود می نمود ودراصطلاح وی را عروس ناف بریده خود می دانست. دربعضی نقاط وقتی دختربچه ای برای سلام عید به خانه اقوام می رفت دستمال یا انگشتری به او داده واگروالدین این هدیه را برنمی گرداندند به معنای قبولی نامزدی بود. ولی امروزه پس ازانتخاب همسربا وساطت خویشاوندان تحقیق وبررسی انجام می شود. معمولاً یك زن ازنزدیكان داماد نزد خانواده عروس رفته وموضوع را مطرح می كند كه این مراسم را«كدخدایی»گویند. بعداً شبی را بنام«بله برون» مشخص كرده وكفش را درپای عروس نموده ویك حلقه نامزدی بنام«كلكی بعنوان نشونی» به عروس میدهند. مراسم عقد با خرید ازبازارودعوت ازتمامی دوستان وآشنایان انجام می شود. هنگام خطبه عقد جلوی داماد قرآن، آینه، ظرف آب وزیرزانوی او یك بالشت قرارداده تا درپایان خطبه برسریكی ازمجردین بكوبد تا اوهم بختش بازشود. درمجلس زنانه همان شب قند سابی بوده وسه بارقاعد درخواست رضایت ازعروس خانم می نماید. وقتی جواب بله داده شد، مجلس سرشارازشادی گشته وهدایا تقدیم می شود. بعضی ها همان شب وبعضی بعد ازمدتی به زیارت امام رضا(ع) رفته سپس به خانه بخت می روند. بردن داماد به خانه عروس را«سرسرو»گویند كه با خواندن سوره الرحمن وصدای شبوش به صورت پیاده ویا با ماشین وصدای بوق اتومبیلها همراه است. تشریفات عروسی گذشته درسه مرحله بود. مرحله اول هیزم آوردن، مرحله دوم حنابندان، مرحله سومعروس كشان، درمراسم هیزم آوردن چند نفرازفامیل داماد به صحرا رفته و چند بارهیزم با الاغ به ده حمل كرده، درابتدای روستا با دهل وپسند ازآنها استقبال می شد. درمراسم حنابندان سینی حنا را با شمع تزیین نموده، پارچه سفیدی روی آن كشیده بعد اقوام عروس وداماد مقداری پول درسینی می ریزند تا عروس رضایت دهد كه دست وپایش را حنا كنند. خواهریا عمه داماد دست وپای عروس، مادریا خواهرداماد دست وپای داماد راحنا می كنند. این مراسم با سازودهل ورقص همراه است. درمراسم عروس كشان، حجله گاه را آماده كرده، تخت وبالشت عروس را تزیین نموده وزنهای اطراف عروس را گرفته وی را به خانه داماد می برند درمسیرراه با ذبح گوسفند وچراغهای توری حركت نموده وقتی عروس جلوی درب منزل داماد می رسید متوقف می شد، فامیل داماد هدایایی می دادند تا عروس راضی شود. داماد اناری به عروس داده تا برسردرب خانه زده بعد داخل می شد. وقتی ازپاكی عروس با خبرشدند شادی طنین اندازمی شد. صبح روزبعد داماد به دست بوسی خسر«پدرخانم» می رفت البته چنین مراسم دربرخی جاها رایج است. درگذشته وقتی عروس را بطرف خانه داماد می بردند درحالیكه عده ای دایره وسازودهل می زدند. صورت عروس را با پارچه توری پوشانده وعده كثیری پشت سرش حركت نموده ویك نفرخوش صدا این اشعار را می خواند: میرود امشب عروس برخانه بختش كن مبارك مقدم وی را درآن نوخانه ای دختری خوش بخت وخوشرومیرود برحجله گاه بوده او ازبهرداماد دلبرجانانه ای بارالها زوج را خوش بخت فرما با وفا اولین فرزند عطا كن یك پسردردانه ای دربرخی جاها عروس را سواراسب یا اولاغ كرده به منزل داماد می برند. زمان بردن عروس به خانه داماد دربرخی روستاها تنگ روزولی اغلب درشب است. فردای عروسی مراسم پاتختی برگزارمی شود. زنان به منزل داماد آمده وبا خود پول یا هدیه ای می آورند. درگذشته بعد ازعروسی تا چهل روزعروس حق بیرون رفتن ازخانه یا كاركردن را نداشت. پس ازاین مدت اقوام به خانه عروس آمده ومراسم تخت برچین انجام می شد. دراین مراسم كدبانو چارقد عروس را برداشته ومی تكاند وبرمیخی می آویخت. این زن كدبانو كه مسئول عروسی بوده بعنوان یك گیسو سفید برامورعروسی نظارت داشت.
مراسم تولد ونام گذاری نوزاد
عروس ودامادی كه به خانه بخت می روند درانتظارفرزندشان روزشماری می كنند. اغلب راغبند فرزندشان پسرباشد. پس ازتولد بلا فاصله فردی مؤمن وخوش اخلاق اذان را درگوش راست واقامه را درگوش چپ نوزاد قرائت می كند. بعد ازتولد نوزاد اقوام وخویشان به دیدن زائو می روند. عصرروزپنجم ازكسانی كه به عیادت آمده دعوت می شود. درششمین شب نوزاد جشن نامگذاری برپا می گردد. دربرخی نقاط تا قبل ازنامگذاری پسررا علی ودختررا موقتاً فاطمه می نامند. وقتی مدعوین جمع شدند. اولین نفری كه پهلوی زائونشسته بچه را برداشته به بغل دستی خوداده وتا٣دوركامل دست به دست كرده وهریك چنین می خوانند:
بچه بچه، ماه بچه
خدانگهداربچه
هركه بخوره نون بچه
دعا كنه بجون بچه
بگیربچه بگیربچه
بده بچه بده بچه
بچه درم یگونه
كبك میون خونه
ككرككرمخونه
چشش به مهمونه
درمراسم نام گذاری، اگربچه پسرباشد شلوارپدررا تا كرده او را روی آن قرارداده واگردخترباشد روی غربال گذاشته وشال قرمزی دوروبرش می پیچند. چند اسم را لای اوراق قرآن قرارداده یك نفرمؤمن وضو گرفته با قرائت سوره فاتحه قرآن را بازكرده چند ورق جلو رفته به اولین اسمی كه رسید آنرا انتخاب می نمایند. سپس سپندی دود كرده وصلوات می فرستند وازشیرینی مجلس بعنوان تبرك برداشته به خانه می برند. بعضی افراد به لحاظ خصوصیات جسمانی القابی دربین مردم داشته وبه آن نام اشتهاردارند. چنین اسمی اغلب زیبنده هم نبوده اما به مراتب بیش ازنام خانوادگی باعث اشتهارفرد شده است. اگرپدرخانواده سید باشد فرزندان پسراوسید وفرزندان دختراو را بی بی می نامند. درخانواده ها مادررا بنام پسربزرگشان صدا میزنند مثلاً اگرپسربزرگ علی باشد می گویند مادرعلی، خیلی ها نام پدربزرگ ومادربزرگ را برای نوزاد برمی گزینند تا یاد ونام آنها باقی بماند. درتوصیف دخترنوزاد می خوانند:
دختردرم یگونه
دركنج بالا خونه
قرآن ورموخونه
دختردرم چه مستبو
تمن بیاروبستو
ترسم كه آوازه شه
آوازه به دروازه شه
به گوش شه زده شه
شه زده لشكركشه
لشكراوكشته شه
دختربه زرمیرزه
به صد پسرمی ارزه
روزدهم زنان اقوام وخویشاوندان زائو ونوزاد را به حمام می برند. بعد ازحمام معمولاً زنانیكه بهمراه زائو رفته اند هدیه ای تقدیم وبرای صرف نهاردعوت می شوند.
مراسم ختنه سوری
شب قبل ازجشن همه اقوام وخویشان را دعوت كرده ظرفی پرازحنا نموده ابتدا دست وپای پسربچه وبعد همه مدعوین دست وپای خود را حنا می كنند. روزبعد دو نفرواخون یك زن ویك مرد مأمورمی شوند تا مدعوین را به مراسم جشن دعوت كنند. وقتی واخون افراد را دعوت نمود به هركدام یك بشقاب شیرینی هدیه می شود. برای تمیزكردن پسربچه، مدعوین اورا با سازودهل تا حمام همراهی می كنند. غلام سیاهی درجلوی جمعیت با اسب چوبی رقاصی می كند. به هنگام بازگشت جلوی درب منزل گوسفندی ذبح می نمایند وبا صلوات وسپند عمل ختنه انجام واقوام وخویشان پول هدیه می كنند. فردی مبلغ هدایا را یادداشت نموده ودردهمین روزمجلس دعوتی برگزارمی شود. برای آن عده كه نیامده اند غذا به درب منزلش می فرستند. شخصی كه بچه ختنه می كند
به استا، دلاك وسلمانی معروف است. ختنه زمان بخصوص وسن مشخصی ندارد اما براین باورند كه اگرپسرختنه نشود نه تنها مسلمان نیست بلكه دستش نیزحلال نخواهد بود.
شب چله
درشب یلدا اقوام وخویشان طبق یك سنت دیرینه درخانه بزرگ فامیل جمع شده با شیرینی ومیوه ازآنان پذیرایی می شود. میوه این شب اغلب انار، خربزه وهندوانه می باشد. اعتقاد براین است كه با خوردن هندوانه دراین شب درتابستان احساس تشنگی نخواهند كرد. دراین شب خانواده هایی كه نامزد دارند ازطرف داماد هدایایی به خانه عروس می فرستند.
جشن سده
جشن سده ازجمله جشن های سنتی ایرانیان بوده كه درمیانه زمستان روزدهم بهمن كه چهل روزاول زمستان یعنی چله بزرگ تمام وچله كوچك شروع شد، برگزارمی گردید. شیوه اجرای آن همانند چهارشنبه سوری بود. هریك ازخانواده ها مقداری هیزم تهیه وبرپشت بامها آتشی روشن كرده با پریدن ازروی آتش به سروروشادمانی می پرداختند. وچنین می خوانند.
آی سده، سده، سوز
آی صد روزبه غله
پنجه به نوروز
زنان بی شو،چله بدرشو
زنان شودار، به غم گرفتار
دخترون دخونه
بی شو ممونه
آی سده، سده، سوز
آی صد روزبه غله
پنجه به نوروز
چهارشنبه سوری
درگذشته عصرروزچهارشنبه آخرسال این سنت بدینگونه اجرا می شد كه هرخانواده مقداری هیزم به پشت بام برده ودریك كوزه مقداركمی آب، نمك، زغال وجوریخته، درچهارگوشه پشت بام مقداری ازآب كوزه را می ریزند وبعد به بالای سردرب منزل آمده، كوزه را محكم برزمین كوبیده می گویند:
درد وبلام ای جم هتو كوزه ریزه اودرد وبلای كوزه هتو كوچه ریزه
بعد ازشكستن كوزه همگی با شوروشعف به طرف بوته ها رفته وآن را روشن نموده وازروی آتش می پرند وبا صدای بلند می گویند:
ای سده، سده ما صد بزبه كله ما
برخی درخرمن ها خاروخاشاك را آتش زده وبا هلهله وشادی ازروی آتش می پرند ومی خوانند: زردی من ازتو سرخی تو ازمن یعنی همه ناخوشی ها را بدورریختیم وآتش زده وسلامتی وشادابی خود را ازآن خود می سازیم. براین باورند كه آتش باید بتدریج خاموش شده، خاكسترآن را برسرچهارراهی می ریزند.
كف زنی وآتشونی
ریشه چوبك كه دراصطلاح محلی به آن بیخ می گویند. بیخ را ازدامنه مناطق سردسیركنده ویا ازمغازه های بقالی وعطاری می خرند. ریشه ها را درظرف آبی جوشانده وآب جوشیده سرد شده را درظرف بزرگ سفالی بنام تغارریخته وبوسیله دسته گزی آن را به هم زده وسپس كف روی آن را جدا ودرظرف سفالی دیگری می ریزند. آنقدربهم می زنند كه
بصورت خامه درآید. آنگاه مقداری شكریا شیره انگوربه آن مخلوط ومجدداً بهم زده، با مقداری مغزبادام، پسته وگردو تزیین می كنند. این شیرینی محلی علاوه براینكه ازنظراقتصادی مقرون به صرفه می باشد. برای درمان بیماریهای گوارشی نافع است. تهیه كف موجب تفاهم، همدلی وصله رحم به بزرگترها می شود. درگذشته جهت مراسم خواستگاری بعد ازتعیین مهریه اقوام وخویشان عروس وداماد درخانه عروس كف تهیه وبه نشانه شادی ومبارك باد عروسی برای همسایه ها می فرستادند. درصورت فوت یا عزاداری تا مدتی ازدرست كردن كف خودداری می شد. ازكف نیم رس نیز می سازند. تهیه كف نیم رس درمنازل اغلب شهروندان قاینی حتی آنهایی كه درسایرشهرستانها زندگی می كنند بویژه شبهای سرد زمستان وشب یلدا رایج است.
عید نوروز
ازچند روز قبل ازتحویل سال جنبوجوشی دربین مردم ایجاد شده، خانه تكانی، خرید پوشاك وكفش ومایحتاج عمومی، تهیه شیرینی، كاشتن كاكل، شستشو، چیدن سفره هفت سین ازآنجمله است. گذشتگان درمناطق روستایی درشب عید مقداری پلو به خانه سلمانی، برزگر، چوپان، ودشتبان می فرستادند بهنگام تحویل سال همه اعضای خانواده دورهم جمع شده وسفرعید پهن كرده وشیرینی وتنقلات بهمدیگرتعارف نموده وپدرخانواده به اعضا عیدی می دهد. سفره هفت سین تا سه روزپهن است.
عید دیدنی
بعد ازتحویل سال اقوام به خانه بزرگان فامیل رفته عید شریف مبارك گفته وازسفره پهن درمنزل مقداری غذا صرف می كنند. گرچه دیدارها درروزاول ازجنب وجوش زیادی برخورداراست ولی تا روز۱۲فروردین بازدیدها ادامه دارد. نامزدها برای عروسان خویش هدایایی می فرستند زنان به پختن شیرینی های محلی می پردازند تا كام میهمانان نوروزی را شیرین نمایند. ازجمله شیرینی های محلی، زنجبیلی«زنجفیلی»، نفته، كلمبه، پادرازی و… می باشد. درایام عید گندم برشته، گردو، كشمش، پول وتخم مرغ رنگی هدایایی است كه بچه ها می گیرند.
بی بی گردی
یكی ازمراسم زیبایی كه درگذشته اجراء می شده وجنبه تفریحی داشته بی بی گردی بود. روز۱۲فروردین درهرخانه مشعلی روشن نموده، اعضای خانواده اطراف آن اجتماع كرده بزرگ خانواده قصه ای تعریف نموده، سپس دستجمعی به میدان وسط ده رفته ودرمراسم كشتی باستانی شركت می كردند. عده زیادی داوطلب وارد میدان می شدند. داوری مسابقه را كسی برعهده داشت كه توانسته بود سال گذشته پشت حریفان خود را به خاك برساند.
سیزده بدر
صبح سیزده برابرقول وقراری كه اقوام وخویشان با یكدیگرمی گذارند به یكی ازنقاط سرسبزطبیعت رفته ودرآنجا به پخت وپزمی پردازند. سفره
های رنگین پهن نموده وپس ازصرف غذا به رقص وشادی پرداخته، دختران دم بخت سبزی گره می زنند تا بخت آنها بازشود. آنها می گویند: سیزده بدرچهارده به تو سال دگرخونه شو، اوسال دگی كهنه بشو. ماندن درخانه را دراین روزنحس میدانند.
نظرات بسته شده است.