آمار مار گزيدگي در ايران

سم مارهای دریایی به مراتب قویتر و كشنده تر از سموم افعی‌ها و كبراها می باشد . جدول شماره 5 قدرت كشندگی (LD50) و حد متوسط سم هر یك از مارهای ایران را نشان می دهد . این ارقام با توجه به بررسیهای نویسنده در طی بیش از سی سال اخیر روی بیش از یكصد و سی هزار مار سمی ایران استخراج شده است . متاسفانه آمار مدون و دقیقی از تلفات یا بطور كلی از حوادث مار گزیدگی در ایران وجود ندارد ، آنچه را كه از مراكز مختلف درمانی و متفرقه جمع آوری كرده‌ام غالباً از نظر فنی ناقص و غیر قابل بررسی است . در بسیاری موارد مار گزنده ناشناخته بوده و یا مریض پس از درمان سر پایی و تزریق سرم مرخص شده است . بنابراین آماری كه دارای پایه و اساس علمی باشد فعلا در اختیار نیست یا از آن اطلاعی ندارم . جدول شماره 10 آماری كه از مارهای شناخته شده ایران بین سالهای 1339 تا 1370 و جدول شماره 11 تركیب و تنوع مارهای ایران و جدول شماره 12 مقایسه جمع آوری جانوران را در یك دهه از مناطق مختلف كشور به وسیله انستیتو رازی نشان می دهد .
بیان دو نكته زیر تا حدی می تواند مورد توجه باشد . طی سالهای 1340 تا 1370 تحویل سرم ضد مار گزیدگی از طرف انستیتو رازی به سازمانهای بهداشتی كشور گاهی متجاوز از بیست و سه هزار آمپول در سال بوده است . بدون شك این رقم تماماً به مصرف درمان مار گزیدگی نرسیده است بلكه در اثر گسترش شبكه درمانی كشور و به خصوص اعزام كارشناس به نقاط دور افتاده مقداری از این سرمها به عنوان پیشگیری و احتیاط مورد استفاده بوده است . با توجه به جدولهای 10 تا 12 كه تعداد مارهای سمی و نسبت آن را در سطح كشور و بخصوص جدول شماره 5 و 13 كه در آن مقدار سم هر مار و قدرت كشندگی (LD50) سم را نشان می دهد احتمالاً به ترتیب موارد گزش مار جعفری ، افعی یا گرزه مار ، مار شاخدار و كفچه مار بیش از انواع دیگر است . اغلب معتقدند كه گزش مار سمی باعث مرگ می شود در حالی كه عملاً چنین نیست ،‌زیرا اصولاً مارها به دو منظور حمله می كنند : اول اینكه حمله و گزش را برای شكار تغذیه انجام می دهند كه در این صورت قسمت بیشتر سم خود را به شكار تزریق می كنند ، تا پس از كشتن آن عمل بلع آسان گردد .
دوم اینكه از ترس و برای دفاع از خود عمل گزش را انجام می دهند كه در این حالت فقط قسمتی از سم خود را تزریق می كند و ممكن است مصدوم از مرگ نجات پیدا كند . در نوع اول (كه تقریبا 4/1 از مار گزیدگی‌ها از این نوع است) بیمار حالت سخت مسمومیت را نشان می دهد و در این مورد تاخیر در درمان غالباً موجب مرگ می شود . گاهی مرگ در اثر ترس است كه حالت نامطلوبی دارد . ترس درجات مختلفی دارد و اغلب موجب می شود كه حتی یك دقیقه بعد از گزش ، علائم مسمومیت ظاهر شود . در صورتی كه در مسمومیت كلاسیك معمولاً ظهور نشانی‌های مسمومیت نیم ساعت تا یك ساعت بعد از گزش طول می كشد . افرادی كه بیش از حد ترسیده باشند دچار سردی پوست و بعد سستی نبض و سرعت تنفس می شوند و در آنان درد در محل گزش خیلی زود ظاهر می شود كه گاهی یك تزریق بی اثر مثلاً سرم فیزیولوژی تا حدی آلام مریض تسكین می یابد . بطور كلی ترس اثر مهمی در تلفات ناشی از مار گزیدگی دارد . آن دسته از افراد علاقمند و محقق و مسئول كه می خواهند در آتیه با مطالعات ارزنده خود مسئله مار گزیدگی را در ایران دقیقا از نظر آماری مطالعه كنند توجه خواهند داشت كه علاوه بر ثبت سوابق درمانی بیمار و مشاهدات بالینی و آزمایشگاهی كه بایستی متكی بر تشخیص نوع مار و عوارض مسمومیت باشد ،‌موضوع واكنش‌های سرمی را مد نظر بگیرند . به عنوان مثال واكنش‌های سرم ضد مارگزیدگی در سنین مختلف بررسی شود و عوارض ناشی از تزریق سرم‌ها در بیماران در مناطق مختلف جغرافیایی مشخص گردد . متاسفانه از این قبیل آمار هنوز در مورد گزش مارهای ایران تهیه نشده است .

نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.