خانواده مارهای غیر سمی (aglypha)

خانواده تیفلوپیده Family Typhlopidae

 

مارهای این خانواده عموماً كوچك و كرمی شكل هستند . بدنشان از پولك‌های نسبتاً گرد و صاف پوشیده است . ناحیه دم كوتاه ، هم عرض سر و منتهی به یك زائده شاخی است . پولك‌های سطح شكمی كوچك و شكل آنها با پولك‌های ناحیه پشتی تفاوت چندانی ندارد . پولك‌های دور بدن بیش از 14 عدد چشم كوچك و در زیر پولك شفاف قرار دارد . دارای یك پولك جلو پیشانی و یك یا دو پولك بینی نسبتاً وسیع در ناحیه سر و فك پائینی دهانشان فاقد دندان است . در دو طرف مخرج خارك یا زائده شاخی دیده می شود . بدن این مارها در یك گونه ایرانی به نام تیفلوپس ورمیكولاریس به رنگ قهوه ای یكنواخت و فاقد خطوط و نقوش است.

 

جنس تیفلوپس Genus Typhlops

مشخصات : ناحیه سر و گردن نامشخص است . پولك‌های رسترال ،‌بینی ، چشمی و جلو چشمی بزرگ هستند . پولك بینی كم و بیش به قسمت قدامی پائینی و قسمت خلفی و بالایی تقسیم شده است . شكاف پولك بینی در جهت سوراخ بینی امتداد دارد . شكاف پائینی پولك همیشه وجود دارد ولی شكاف پائینی پولك بینی ممكن است باشد یا نباشد . لب پائینی دارای چهار پولك است . دهان كوچك و در قسمت تحتانی ناحیه سر قرار دارد . فاقد پولك‌های وسیع سطح شكمی و كیسه مخرجی است .

 

خانواده لیپتوتیفلوپیده FAMILY LEPTOTYPHLOPIDAE

مارهای این خانواده عموماً كوچك و كرمی شكل هستند . قطر بدن تقریباً به یك اندازه و از پولك‌های حلقوی یكنواخت پوشیده می باشد . چشم كوچك و در زیر پولك قرار دارد . گونه‌هایی ایرانی از نظر ظاهری با تیفلوپس كه پولك بینی و چشمی آن به لب بالایی متصل است قابل تفكیك می باشند . در این خانواده پولك جلو مخرجی بزرگ است و دور بدن دارای 14 پولك است . فك پائینی دارای دندان و فك بالایی فاقد دندان می باشد . در دو طرف مخرج خارك یا زائده شاخی دیده می شود . بدن مارها در گونه‌های ایرانی در قسمت قدامی بدن رنگ پریده و بقیه بدن به رنگ خاكستری روشن و یكنواخت و فاقد خطوط و نقوش است .

جنس لیپتوتیفلوپس Genus Leptotyphlops

مشخصات : پولك‌های رسترال ،‌بینی و چشمی بزرگ هستند . پولك پیشانی كوچك و همانند پولك‌های سطح پشتی است . پولك بینی تقسیم شده یا نیمه تقسیم شده می باشد و از سطح بالایی سر در دو طرف پولك رسترال تا لب پائینی امتداد دارد . پولك چشمی به دهان متصل است .

خانواده بوئیده (بوآ) FAMILY BOIDAE

 

بزرگترین مارهای دنیا (آناكندا یا بوآ) جزء این خانواده است . بدن این مارها از پولك‌های پهن طولی و مورب پوشیده می باشد . در اطراف پولك مخرجی آثاری از اندام خلفی یا زائده شاخی مشاهده می شود كه در جنس نرها بهتر مشخص می باشد . مردمك چشم عمودی و فك بالایی و پائینی دارای دندان است . مارهای این خانواده معمولاً دارای دو ریه می باشند . در این خانواده 20 تا 33 جنس و بیش از 60 گونه در سطح جهانی وجود دارد . در ایران از این خانواده تنها یك جنس كه شامل 8 گونه است شناسایی شده است .

جنس اریكس Genus Eryx

مشخصات : دندان‌های قسمت قدامی فك بالایی و پائینی این مارها بلندتر از دندان‌های قسمت خلفی است . گردن كم و بیش نامشخص و ناحیه سر از پولك‌های كوچك پوشیده شده است . دارای پولك رسترال بزرگ ، چشم كوچك یا خیلی كوچك كه مردمك آن عمودی است . دم كوتاه و پولك‌های سطح زیرین آن غالباً در یك ردیف قرار دارند . پولك‌های سطح پشتی صاف یا تیغه دار و طول مار معمولاً كمتر از یك متر است . تخم این مار‌ها حاوی نوزاد كوچكی است . آثاری از استخوان لگن و دست و پا در این مارها وجود دارد كه به صورت خارك یا زائده شاخی در دو طرف مخرج پنهان می باشد . به این مارها به علت داشتن چشم كوچك كور مار و به سبب كلفتی و كوتاهی دم كه گاهی با ناحیه سر مشتبه می شود مار دو سر نیز می گویند . البته مار دو سر حقیقی را كه موجودی غیر طبیعی است نباید با این نوع مار اشتباه كرد .

خانواده كلوبریده FAMILY COLUBRIDAE

بزرگترین و متنوع‌ترین خانواده مارها می باشد . اندازه آنها بسیار متفاوت است . جنس نر و ماده آنها غالباً هم شكل است ولی دم ماده‌ها بلندتر است كه به تدریج باریك می شود . پولك‌ها در سطح فوقانی سر وسیع و قرینه می باشند . پولكهای سطح پشتی بدن صاف یا تیغه دار هستند . معمولاً چشمها بزرگ و مردمكشان گرد یا عمودی است . استخوان فك بالایی بطور افقی قرار گرفته و ثابت است . این خانواده شامل دو گروه متفاوت است .
الف – مارهای غیر سمی Agiypha دارای دندان‌های ساده و فاقد نیش دندان Fang هستند (شكل 8 و 13) .
ب – مارهای نیمه سمی Opisthoglipha دارای دندانهای خلفی شیار دار یا نیش دندان می باشند كه در قسمت عقب و در فك بالا قرار دارند .

 

جنس كلوبر Genus Coluber

 

مشخصات : سطح فوقانی سر از پولكهای بزرگ و قرینه پوشیده می باشد . مردمك چشم گرد یا مدور است . پولكهای سطح پشتی صاف و دارای حفره یا اپیكال پیت است . گاهی در قسمت خلفی بدن پولكهای سطح پشتی كمی تیغه دار می باشد . پولكهای سطح شكمی تمام پهنای بدن مار را در بر می گیرد و تعداد آن بین 150 تا 250 عدد می باشد .
ناحیه دم بلند و استوانه ای شكل است . پولكهای سطح زیرین دم منقسم می باشد . فك بالایی این مارها بین 12 تا 18 عدد دندان دارد . این جنس از مارها با داشتن 25 گونه متفاوت انتشار وسیعی در سطح جهانی دارد و در ایران ده گونه آن شناسایی شده است .

 

جنس كرونلا Genus Coronella

 

مشخصات : ناحیه سر كم و بیش پهن و گردن مار كمی مشخص و متمایز است . مردمك چشم گرد و كوچكهای سطح پشتی صاف می باشد . كوچكهای سطح زیرین دم در دو ردیف قرار دارند . اندازه دندان‌های فك بالایی به سمت عقب دهان بتدریج بزرگتر می شوند . دو دندان آخر فك بالایی در ردیف سایر دندان‌ها قرار دارد لذا فضای خالی دندانی وجود ندارد . طول استخوان گیجگاهی فوقانی كمتر از نصف طول جمجمه می باشد و انتهای خلفی آن باعث برآمدگی در قسمت خلفی محفظه مغز نمی شود .
 

جنس ارنیس Genus Erenis

 

مشخصات : سر كوچك و سطح بالایی پوزه تقریبا گرد است . سوراخ بینی در پولك غیر منقسم یا نیمه منقسم شده قرار دارد . مردمك چشم گرد و دارای یك عدد پولك جلو چشمی است . در اغلب گونه‌ها یك عدد پولك گونه ای مشاهده می شود . پولك گیجگاهی قدامی یك عدد است . هر دو پولك چین خلفی خیلی كوتاهتر از دو پولك چین قدامی می باشند . پولك‌های سطح پشتی صاف و 15 یا 17 عدد است . پولك‌های سطح شكمی گرد و پولك‌های سطح زیرین دم منقسم می باشند .
فك بالایی دارای 10 تا 22 دندان است كه 3 یا 4 عدد قدامی آن كوچكتر و سایر دندان‌ها تقریبا هم اندازه هستند .

 

جنس لیكودن Genus Lycodon

 

مشخصات : سه تا شش دندان قدامی فك بالایی در جهت عقب دهان به طولشان افزوده می شود . بعد از یك فاصله یا فضای خالی تعداد 7 تا 15 دندان به سمت عقب دهان افزایش طول دارند . دندان قدامی فك پائین از سایر دندان‌ها بلند تر است . گردن نامشخص یا ناحیه سر كمی از گردن متمایز می باشد . چشم كوچك و مردمك آن عمودی است . سوراخ بینی نسبتاً وسیع و بدن كم و بیش كشیده و استوانه ای شكل است . پولكهای سطح پشتی صاف یا تیغه دار و در سطح جانبی برجستگی دارد .. اندازه دم متوسط و پولكهای سطح زیرین آن منفرد یا منقسم است .

 

جنس لیتورنكوس Genus Lytorhynchus

 

مشخصات : سطح فوقانی سر از پولكهای بزرگ و قرینه پوشیده می باشد . پوزه پهن و برجسته است . سوراخ بینی دو پولك بزرگ و به طور مورب قرار دارد مردمك چشم عمودی است ، پولكهای سطح پشتی صاف یا كمی تیغه دار و فاقد حفره‌های پولكی (اپیكال پیت) و در قسمت میانی بدن پولكهای سطح پشتی به تعداد 19، 17 و یا 15 عدد به طور طولی قرار دارند . پولكهای سطح زیرین دم در دو ردیف قرار می گیرند . فك بالایی این مارها بین 6 تا 9 دندان دارد و دندان‌های خلفی آن بلندتر از دندان‌های قدامی است . دو دندان آخری با سایر دندان‌های قدامی فاصله دارد و فاقد شیار می باشد . فك پائینی بین 3 تا 5 دندان دارد . بدن كشیده و استوانه ای شكل با دمی نسبتاً كوتاه است .

 

جنس ناتریكس (مار آبی) Genus Natrix

 

مشخصات : ناحیه سر پهن از گردن متمایز است . سطح فوقانی سر از پولكهای بزرگ و قرینه پوشیده می باشد . دارای بدنی كشیده و استوانه ای شكل است . سوراخ بینی در پولك بینی تقسیم شده ای قرار دارد . دارای پولك گونه ای است . پولكهای ناحیه سر بزرگ و منظم می باشد . مردمك چشم گرد است . پولكهای سطح پشتی به طور مشخص تیغه دار و دارای حفره‌های پولكی است (اپیكال پیت) . پولكهای سطح شكمی پهن و گرد است ، پولكهای سطح زیرین دم در دو ردیف قرار دارند . پولك مخرجی منفرد یا منقسم می باشد .

 

جنس اولیگودن Genus Oligodon

 

مشخصات : سر كوتاه و كمی از ناحیه گردن متمایز . پولكرسترال كاملا به سمت سطح فوقانی پوزه خمیده می باشد . مردمك چشم گرد و پولك پیشانی خیلی پهن است . 6 تا 16 دندان در فك بالایی و 5 تا 20 دندان در فك پائینی وجود دارد . پولكهای سطح پشتی صاف و 13 تا 23 عدد است . پولكهای سطح زیرین دم در دو ردیف می باشند .

 

جنس پسودوسیكلوفیس Genus Pseudocyclophis

 

مشخصات : همانند جنس ارنیس است ولی پولكهای سطح پشتی 15 عدد و شیار پولك بین بینی برابر یا بزرگتر از شیار پولك جلو پیشانی است . سر كوچك و مردمك چشم رد می باشد . دارای دو پولك بین بینی و پولك بینی منفرد یا تقسیم نشده است . پولك جلو چشمی یك عدد و پولك گیجگاهی قدامی یك عدد است . دو پولك چین خلفی كوتاهتر از دو پولك چین قدامی است . پولكهای سطح شكمی در نرها بیش از 180 عدد و در ماده‌ها بیش از 200 عدد می باشد .

 

جنس رینكوكالاموس Genus Rhynchocalamus

 

مشخصات : دندان‌های فك بالایی 6 تا 8 عدد و خلفی آن بلندتر و محكم تر و شیار طولی دندان را ندارد . دندانهای قدامی فك پائین بلندتر از خلفی است . سر كوچك و ناحیه گردن نامشخص می باشد . چشم كوچك و مردمك آن گرد است . دارای پولك گونه ای یا فاقد آن است . سوراخ بینی در پولك بینی منفرد (تقسیم نشده ) قرار دارد . طول پولك پیشانی نصف طول پولك آهیانه می باشد . پولكهای سطح پشتی صاف و 15 عدد است . پولك مخرجی و پولكهای سطح زیرین دم منقسم می باشند .

 

جنس اسپالروزوفیس Genus Spalerosophis

 

مشخصات : قسمت قدامی سطح فوقانی سر به وسیله 20 تا 25 پولك نامنظم پوشیده می باشد . این پولكها جای پولكهای بین بینی ، جلو پیشانی ، پیشانی ، بالای چشمی و آهیانه را می گیرند . چشمها به وسیله 10 تا 13 پولك متفاوت محصور می شوند و باعث عدم اتصال پولك لب بالا به چشم می شود . پولك رسترال در انتهای پوزه شكل خمیده پیدا می كند . پولك بینی منقسم است . پولك گیجگاهی به تعدادی پولك كوچك تقسیم می شود . لب بالایی دارای 10 تا 17 پولك است . پولكهای سطح پشتی در قسمت میانی بدن 25 تا 45 عدد می باشند . اندازه دندانهای فك بالایی یكسان است .

در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید
در خبرنامه ما عضو شوید تا از آخرین مطالب با خبر شوید.
هر زمان که بخواهید، می‌توانید عضویت‌تان را لغو کنید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.