ذخيره گاه زيست كره اروميه

نام انگلیسی:  Ourmieh Biosphere reserve    

نام فارسی :  ذخیره گاه زیست كره ارومیه

 

 

موقعیت جغرافیایی

بخش اصلی این ذخیره گاه، قسمتی از جنوب شرقی دریاچه ارومیه و جزیره های آن به همراه تالابهای جنوب دریاچه ارومیه می باشد .دریاچه تكتونیكی ارومیه كه در شمال غربی ایران و بین دو استان آذربایجان شرقی و غربی قرار دارد و وسعتی بین 5 تا 6 هزار كیلومتر داشته و ابعاد تقریبی آن در 150 در 35 كیلومتر می باشد و در تراز حداكثر خود 7150 كیلومتر مربع می رسد . این دریاچه فوق اشباع از نمك با وسعت زیاد و عمق كم خود، از نظر نوع رسوبات و مورفولوژی و میزان شوری آب، شباهت زیادی با دریاچه بزرگ نمك آمریكا دارد . مهمترین مطالعات انجام شده در این دریاچه توسط Monteith (1833 ) , Khanikou (1858 ) , R.T. Gunther (1899 ) و مطالعات انجام شده توسط سازمان زمین شناسی كشور می باشد.


این دریاچه در بین شهرهای تبریز و مراغه در شرق، مهاباد در جنوب، ارومیه و سلماس در غرب قرار گرفته است و نزدیكترین شهر به هسته اصلی، مراغه می باشد . مختصات جغرافیایی دریاچه از 45 تا 46 درجه شرقی و 37 تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی بوده و سطح آب دریاچه در حدود 1278 متر بالاتر از سطح دریاهای آزاد قرار دارد . كوهستانهای غربی آن حداكثر دارای 3608 متر ارتفاع بوده و در جنوب، ارتفاع آنها به 3173 متر می رسد . در شرق حوزه قله سهند دارای ارتفاع 3707 متر و سبلان 4811 متر ارتفاع دارد . در بخش شمالی دریاچه، پستی و بلندی زیادی وجود ندارد . مساحت حوزه آبخیز دریاچه ارومیه 44150 كیلومتر مربع بوده و بخش های وسیعی از دو استان آذربایجان شرقی و غربی را در بر می گیرد.

 

آب و هوا و اقلیم
دریاچه ارومیه و حوزه آبخیز آن به طور عمده بر خوردار از جبهه های آب و هوای مدیترانه ای و سیبری بوده و دارای بارش سالانه ای حدود میلیمتر در اطراف دریاچه تا 600 میلیمتر در ارتفاعات كوهستانی است . تابستان فصل خشك بوده و بیشترین مقدار بارش در زمستان و اوایل بهار می بارد . رطوبت نسبی سالانه در این حوزه، از 50 در صد تجاوز می كند و در ارتفاعات حوزه، رطوبت بیشتر است. میزان بارش متوسط سالانه در ایستگاه ارومیه كه در ارتفاع 1313 متری و در غرب دریاچه قرار دارد 371 میلیمتر بوده و حداقل و حداكثر بارش سالانه مشاهده شده در آن، 228 و 501 میلیمتر بوده است . 24 درصد از بارش در پاییز، 6/32 درصد درزمستان ، 6/40 درصددر بهار و 8/2 درصد در تابستان به ثبت رسیده است . تغییرات دما در آن زیاد بوده به طوری كه دمای حداقل درآن به 20 درجه زیر صفر می رسد و دمای حداكثر نیز در آن، از 40 درجه سانتیگراد تجاوز می نماید . دمای متوسط سالانه در ارتفاعات سهند و سبلان زیر صفر بوده و دمای 25- درجه در تبریز و 22- درجه سانتیگراد در ارومیه به ثبت رسیده است .

بادهای منطقه اغلب دارای جهت شمال غربی –  جنوب شرقی بوده كه امواجی به ارتفاع تا یك متر در سطح دریاچه بوجود می آورند . ارتفاع تبخیر از تشتك كلاس A در ایستگاه ارومیه ، سالانه به طور متوسط 1563 میلی متر بوده است .
دریاچه ارومیه و اطراف آن، دارای اقلیم نیمه خشك و كمی بالاتر، از نوع مدیترانه ای بوده و در ارتفاعات، از نوع نیمه مرطوب سرد تا خیلی سرد است .

 

زمین شناسی ، ژئو مورفولوژی و خاك
دریاچه ارومیه در قسمتی از پهنه خرد شده بین میكرو پلیتهای ایران و تركیه و در امتداد یك سیستم فعال از گسله های فشاری قرار گرفته است كه از بین آنها می توان به گسله های شمال تبریز و گسله زرینه رود اشاره نمود .
این دریاچه را كوههای بلندی احاطه كرده اند كه تعداد زیادی از آنها، ارتفاعی بیش از 2500 تا 3000 متر دارند و قله سهند در جنوب شرقی دریاچه ،3707 متر ارتفاع دارد .


كف دریاچه صاف بوده و شیب بسیار كمی به طرف مركز و شمال آن وجود دارد . در قسمتهای كم عمق به ویژه در جنوب ، كف دریاچه از Rippel marks  پوشیده شده ولی در بخشهای عمیق تر آن در مركز و شمال دریاچه ،Mound features  هایی دیده می شوند كه حدود 20 تا 30 متر طول و 5 تا 10 متر پهنا داشته و یك تا 2 متر بلندی دارند و از آراگونیت تشكیل شده اند . این پشته ها می تواند نتیجه فرسایش كف دریاچه باشد . ریزه سرگین ها نیز سرگین آرتمیا بوده كه آراگونیت محلول در آب دریاچه در اطراف آنها ته نشین شده و میله های كوچكی به طول 7/0 میلیمتر و قطر 1/0 میلیمتر را به وجود می آورند .


دریاچه ارومیه دارای بیش از 102 جزیره كوچك و بزرگ بوده كه در سالهای پر آب بسیاری از آنها در آب ناپدید می شوند . بزرگترین این جزیره ها ،جزیره شاهی در محل ورود تلخه رود به دریاچه قرار داشته و در بیشتر مواقع سال به ساحل شرقی پیوسته و از حالت جزیره بیرون می آید . جزیره قویون داغی و پلیكان به همراه جزایر متعدد كوچك و بزرگ دیگر در نیمه جنوبی دریاچه واقع شده و هسته مركزی ذخیره گاه را تشكیل داده اند . جزیره شاهی از سنگهای آتش فشانی تشكیل شده ولی سایر جزیره ها از نهشته های آهكی و نیش گونه (Flyshaid)  گاهی همراه با سنگهای آذرین تشكیل شده اند .

 

منابع آب
دریاچه ارومیه در یك فرو نشست (Depression )  كم عمق قرار گرفته كه میانگین عمق دریاچه حدود 6 متر و حداكثر عمق آن در شمال غربی آن حدود 13 متر است و دارای یك نوسان یك تا 2 متر درطول سال است.

تركیب شیمیایی آب دریاچه به طور عمده از كلرور سدیم ، منیزیوم و سولفات سدیم تشكیل شده است و در مناطقی كه عمق آب زیاد است از غلظت املاح كاسته می شود . PH  آب دریاچه بین 2/7 تا 6/7 تغییر می كند و در صد مولكولی منیزیوم به كلسیم ،  1: 28 می باشد و T.D.S  آن بیش  از 200 گرم بر لیتر است .


رودهای تامین كننده اصلی آب دریاچه ارومیه شامل موارد زیر می باشند :
تلخه رود ( آجی چای ) كه كیفیت نا مناسبی دارد و پس از زهكشی منطقه تبریز، آلودگی های شهری و صنعتی و كشاورزی آن را از سمت شرق وارد دریاچه می سازد . زرینه رود و سیمسنه رود و رود مهاباد پر آب ترین رودخانه هایی هستند كه از جنوب دریاچه وارد آن شده و چند تالاب كوچك در حاشیه آن به وجود آورده اند و بیش از نیمی از آب ورودی به دریاچه را تامین می كنند . رودهای صوفی چای و لیلان چای و قره چای و قلعه چای نیز از سمت شرق دریاچه وارد آن شده و مهمترین رودهای ورودی از سمت غرب، بار اندوز چای، شهر چای و ناز لوچای می باشند و تنها رود مهم ورودی از ناحیه شمال غرب، زولا چای می باشد . پتانسیل آبهای سطحی حوزه ارومیه، سالانه حدود 6/5 میلیارد متر مكعب است .


دریاچه سیران گل كه در جنوب غربی دریاچه ارومیه و به فاصله كمی از آن قرار دارد سطحی حدود 340 هكتار داشته و ارتفاع سطح دریاچه از سطح دریای آزاد ،1280 متر است . آب این دریاچه شوری بسیار كمتری نسبت به دریاچه ارومیه داشته به نحوی كه میزان T.D.S و غلظت سدیم آن حدود یك دهم آب دریاچه ارومیه است .

 

پارك ملی ارومیه
نوع زیستگاهها :
1. مناطق كوهستانی
2. خاكهای ماسه ای و ساحلی
3. خاكهای شور

 

گونه های غالب
1. Pistacia atlantica subsp. Mutica
2. Amygdalus sp.
3. Juniperus excelsa
4. Artemisia sieberi subsp. Sieberi
5. Bromus spp.
6. Achillea spp.
7. Astragalus spp.
8. Ephedra major
9. Juncus maritima
10. Frankenia pulrerulenta
11. Hordeum spp.

ارزش گونه های گیاهی ذخیره گاه پارك ملی دریاچه ارومیه :
الف ) ارزش دارویی
– Helychrysum rubicundum – Ziziphora  tenuior
– Sideritis montana – Thymus fedtschenkoi
– Scrophularia varicag – Verbascum songaricum
– Verbascum thapsus  – Gallium vetticillatum
– Salvia hydrangea – Artemisia herba – alba
– S . multicaulis  – Echinops sp.
– S .reuteriana – Iris sp.                                                  
– Ziziphora capitata – Alhagi sp
– Teucrium polium – Berberis inteyerrina
– Bupleurum gerardi – Papaver sp.                 
– Malabaila sccacule – Fumaria vaillantii
– Pimpinclla tragium – Rumex crispus
– Torilis leptophylla – Amygdalus trichamypdalus
– Erodium ciconium – Prunus sp.                                       
– Astragalus sp. – Ephedra procera
– Rumex tuberosus – Guniperus excelsa                                                  
– Pistacia atlantica                                                      
– Glycyrhiza sp.                                                         
– Cuscuta sp.   
                                                           
   ب ) ارزش صنعتی :
– Amygdalus trichamygdalus
– Juniperus excelsa
– Tamarix ramossisina
– Eremurus spectabillis
– Acanthaphyllum mucrontatum
– Celtis glabrata
– Rubia sp.
– Euphorbia phumatosperma
– Pistacia atlantica
– Arum sp.
– Astragalus sp.
– Sideritis montana

 

توصیف زیستگاهها
پارك ملی ارومیه با دارا بودن زیستگاههای متنوع آبی و خشكی و دارا بودن تالابهای متعدد، در بر گیرنده تنوعی از اكوسیستمها و در نتیجه تنوع جالب توچهی از كیاهان مختلف است . در داخل دریاچه ارومیه به دلیل شوری زیاد آب ، گیاهان گلدار وعالی قادر به رشد نیستند . تنها چند گونه جلبك از این دریاچه تا كنون گزارش شده است . در حاشیه دریاچه و در جزایر آن، نشانگر وجود جنگل های متراكم پسته و بادام در گذشته می باشد .

فهرست گیاهان در معرض تهدید :
1. Extinct  ( EX)
Tulipa urumiensis stapf

2. Vulnerable  (Vu)
Astragalus canosus maassoumi
Tamarix octandra (M.B) Bge.

3. Data deficient  (DD)
Centaurea congesta wagenitz
Cousinia tenuifolia C.A.Mey
Lytherum tribracteatum salzm. Ex spreng.
Astragalus parralus bornm.
Lathyrus pseudo- cicera pamp
Acantholimon blakelockii mobayen

                                     

عمده ترین زیستگاههای ذخیره گاه زیست كره دریاچه ارومیه مشتمل برزیستگاههای ابی شامل دریاچه و نواحی تالابی با پوشش وسیع نی، مصب رودخانه ها و زیستگاههای خشكی ( جزایر ) كه به صورت زیستگاههای جنگلی و زیستگاههای كوهستانی و تپه ماهوری می باشد.

 

عمده ترین جانوران ذخیره گاه شامل
پرندگان :
1. Cygnus bewickiiقوی كوچك
2. Branta ruficollisعروس غاز
3. Anser erythropusغاز پیشانی سفید كوچك
4. Anser anser غاز خاكستری
5. Anas platyrhhynchosاردك سر سبز
6. Anas clypeataاردك نوك پهن
7. Anas acutaفیلوش
8. Tadorna tadornaتنجه
9. Tadorna ferrugineaآنقوت
10. Anas querguedulaخوتكای سفید
11. Mamaroneta angustirotrisاردك مرمری
12. Aythya nyrocaاردك بلوطی
13. Aythya ferinaاردك سر حنایی
14. Aythya fuligulaاردك سیاه كاكل
15. Bucephala clangulaاردك چشم طلایی (اردك گونه سفید )
16. Mergus merganser هرگوس بزرگ
17. Oxyura leucocephalaاردك سر سفید
18. Ciconia nigraلك لك سیاه
19. Phoenicoptrus ruberفلامینگو
20. Acrocephalus arundinaceusسسك تالابی بزرگ
21. Haliaeetus albicillaعقاب دریایی دم سفید
22. Haliaeetus leucoryphusعقاب دریایی
23. Falco peregrinus بحری
24. Falco haumanniدلیجه كوچك
25. Circus cyaneusسنقر خاكستری
26. Oriolus oriolusپری شاهرخ
27. Buteo buteoسارگپه
28. Neophron percnopterusكركس مصری (كركس كوچك)
29. Gyps fulvusدال (كركس)
30. Aegypius monachusدال سیاه ( كركس سیاه )
31. Gypaetus barbatusهما
32. Aquila heliacaعقاب شاهی ( شاه باز )
33. Aquila chrysaetosعقاب طلایی
34. Podiceps cristatusكشیم بزرگ
35. Pelecanus onocrotalusپلیكان سفید
36. Pelecanus crispusپلیكان پا خاكستری
37. Phalacrocoran carboبالكان
38. Ardea purpureaحواصیل ارغوانی
39. Tringa totanusآبچلیك پا سرخ
40. Sterna repressaپرستوی دریایی گونه سفید
41. Sturnus vulgarisسار
42. Limosa lapponicaگیلانشاه حنایی

 

پستانداران :
1. Ovis orientalis gmeliniiقوچ و میش ارضی
2. Dama dama mesopotamicaگوزن زرد ایرانی
3. Canis lupusگرگ
4. Canis aureusشغال
5. Vulpes vulpesروباه
6. Sus scrofaگراز
7. Martes foinaسور سنگی ( سمور)
8. Lutra lutraشنگ

 

آبزیان :
1. Artemia orimiana نوعی میگو

 

زیستگاههای آبی و خشكی سواحل اطراف جزایر كبودان، اشك، اسلامی، اسپیر و آرزو، مصب رودخانه های، سیمسنه رود، زرینه رود، تلخه رود، بار اندوز چای و نازلو چای .

 

گونه های در حال انقراض
1.     Branta ruficollis  عروس VuB1 + 2c
2. Anser erythropusغاز پیشانی سفید كوچك VuA1acd + 2bcd
3. Mamaroneta angustirotrisاردك مرمری uA1cd + 2cd , c1
4. Aythya nyroca اردك بلوطی LR/nt
5. Oxyura leucocephala  اردك   سر سفید ENA1acde
6. Haliaeetus albicilla عقاب دریایی دم سفید LR/nt
7. Haliaeetus leucoryphus عقاب دریایی Vuc1
8. Falco haumanni دلیجه كوچكVuA1bce + 2bce
9. Aquila heliaca عقاب شاهی ( شاه باز) Vuc1
10. Pelecanus crispus پلیكان پا خاكستری LR/cd
11. Ovis orientalis gmeliniiقوچ و میش ارضی  VuA2cde
12. Dama dama mesopotamicaگوزن زرد ایرانی  END
13. Lutra lutraشنگ  VuA2cde

 

در حال حاضر از گونه های جانوری ذخیره گاه زیستكره ارومیه بهره برداری چندانی صورت نمی گیرد و تنها سالانه تعداد محدودی پروانه های شكار قوچ و میش صادر می گردد . در سالهای گذشته از میگو آرتمیا Artemia  orimiana  موجود در دریاچه ارومیه برداشت صورت می گرفت اما در حال حاضر بر اساس گزارش كارشناسان محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست تا ارزیابی كامل از میزان ذخایر موجود هر گونه بهره برداری از این جانور ممنوع اعلام شده است .

 

ناحیه بندی ذخیره گاه زیستكره ارومیه :
اسامی نواحی مختلف هسته مركزی :
1. جزیره كبودان
2. جزیره اسیپیر
3. جزیره اشك
4. جزیره آرزو
5. جزایر نه گانه
6. جزیره باری
7. كاظم داشی
8. مصب سیمینه رود
9. مصب زرینه رود
10. مصب تلخه رود
11. باراندوز چای
12. ناز لو چای

 

اسامی مختلف سپر های حفاظتی :
1. جزیره اسلامی
2. تالابهای گرده قیط و ممیند
3. تالاب كانی برازان
4. تالاب گروس
5. بخش شمالی دریاچه ( سطح آب ) به جز جزیره باری و كاظم داشی

 

وسعت كل منطقه : 688429 هكتار
وسعت هسته مركزی : 338121 هكتار
وسعت سپر حفاظتی : 344700 هكتار

 

شكل فضایی ناحیه بندی ذخیره گاه :
وسعت خشكی هسته مركزی : 8768 هكتار
وسعت آبی هسته مركزی : 334961 هكتار
وسعت خشكی سپر حفاظتی : –
وسعت آبی سپر حفاظتی : 344700 هكتار
وسعت خشكی منطقه بینابینی : 454317 هكتار

 

خلاصه توجیهی از این ناحیه بندی :
دریاچه ارومیه دومین دریاچه آب شور جهان پس از بحر المیت می باشد . 102 جزیره در دریاچه ارومیه با اندازه های مختلف وجود دارد .
از نظر اكولوژیكی علیرغم شوری آب دریاچه  دریاچه زنده و فعال می باشد .
پوشش گیاهی با كونه هایی همانند pistacia  atlantica  Juniperus excelsa  سطح جزایر داخل دریاچه را می پوشانند و مكان و زیستگاه مناسبی برای بسیاری از پرندگان همانند Gyps fielvus  Pelecannus cripus  Phoenicoptrus ruler  می باشد .
به دلیل عدم دسترسی انسان به منطقه و امنیت نسبی و قابل ملاحظه به عنوان هسته مركزی انتخاب گردیده است . كلیه مصبهای منتهی به رودخانه های منتهی به دریاچه كه آب شیرین دریاچه را تامین می نمایند به عنوان هسته مركزی انتخاب شده اند .
جاده شهید كلانتری بخش شمالی و جنوبی دریاچه را به دو قسمت تقسیم كرده است .
قسمت شمالی با جمعیت قابل ملاحظه ای از فلامینگو ها به عنوان سپر حفاظتی انتخاب گردیده است . منبع تغذیه فلامینگو ها به آرتمیا می باشد . منابع آب شیرین كه به دریاچه وارد می شوند تالاب حسنلو شورگل چنگیز گلی و سیران گلی می باشد .

 

توریسم :
ملی : 3500 نفر
بیگانه :

 

نوع فعالیت توریستهای منطقه شامل :
– تفریح و تفرج
–  شنا
–  قایقرانی
–  باز دید و تحقیقات علمی
–  فیلمبرداری از حیات وحش منطقه
–  شكار قوچ و میش با داشتن پروانه شكار از سازمان حفاظت محیط زیست

 

ذخیره گاه زیست كره ارومیه دارای یك مهمانسرای مجهز در داخل منطقه ( جزیره كبودان ) می باشد و همچنین محیط بانی ها و سر محیط بانی های منطقه دارای میهمانسرا برای اقامت توریستها و باز دید كنندگان می باشد . علاوه بر این برخی امكانات از قبیل قایقهای موتوری برای مشاهده حیات وحش بویژه پرندگان ذخیره گاه وجود دارد كه به آسانی می توانند حیات وحش منطقه را از نزدیك ببینند .

 

آمارهای مربوط به جمعیت و اشتغال و رابطه مردم با ذخیره گاهها:
در محدوده منطقه بینابینی ارومیه 448 آبادی بزرگ و كوچك با مجموع جمعیت 211000 نفر زندگی می كنند و علاوه بر آن در اطراف آن شهرهای بزرگی استقرار یافته اند .
بخش عمده ذخیره گاه را دریاچه ارومیه با مساحت بین 400000 تا 55000 هكتار در بر گرفته است و آبادیها و شهرهای فوق الذكر در اطراف آن استقرار یافته اند .
در اطراف دریاچه آثار انسان ساخت فراوان اعم از آبادیها ،جاده ها، راه آهن ، صنایع و كشاورزی وجود دارد كه اهم آنها عبارتند از : جاده ارتباطی تبریز ارومیه كه از وسط دریاچه می گذرد و تنها 1400 متر وسط دریاچه توسط لنج های بزرگ موقتا نقل و انتقال صورت می گیرد تا پل ارتباطی احداث شود .صنایع عظیم، نفت و پتروشیمی در دشت تبریز كه منتهی به شرق دریاچه می گردد استقرار یافته است . اراضی وسیع كشاورزی میاندوآب، مهاباد ، بناب و ارومیه بخشهای جنوبی و جنوب غربی دریاچه را پوشش داده اند .
تاسیسات بندری شرفخانه در شمال ، رحمانلو، دانالو در شرق و گلمانخانه در غرب دریاچه فعال هستند .

 

اطراف ذخیره گاه ارومیه محل استقرار اقوام و پیروان ادیان مختلف است و سابقه زیست انسان در این منطقه به بیش از 4000 سال میرسد.

اكثر قریب به اتفاق ساكنان ذخیره گاه از اقوام ترك زبان هستند كه ریشه   دارند و هم اكنون به زبان تركی آذربایجانی تكلم می كنند . تعداد محدودی از ساكنان بویژه در جنوب دریاچه به زبان فارسی و گویش كردی و تعدادی نیز به زبان آسوری تكلم می كنند . دین رایج مردم ذخیره گاه اسلام و مذهب شیعه است ولی جمعیت سنی مذهبها نیز بویژه در جنوب دریاچه كم نیست . تعداد محدودی نیز مسیحی ( آسوری ) هستند .


مشخصات فرهنگی ، تاریخی و معیشتی بومیان ذخیره گاه ارومیه در جدول ( 2 ) به تفكیك دهستان ها و در مجموع ذخیره گاه نشان داده شده است .
در اطراف ذخیره گاه دریاچه ارومیه شهرهای بزرگ و كوچك زیادی وجود دارد كه مهمترین آن شهرهای ارومیه و تبریز ( مراكز استانهای آذربایجان غربی و شرقی ) است كه به ترتیب 20 تا 130 كیلومتر با دریاچه فاصله دارند. سایر شهرهای اطراف دریاچه عبارتند از: سلماس در غرب ، نقده، میاندوآب و مهاباد در جنوب، بناب در شرق و شبستر در شمال .
آمیختگی فرهنگی و قومی مشخصه ویژه این ذخیره گاه است به طوریكه اقوام ترك و كرد در این منطقه بویژه در بخشهای جنوبی و غربی در جوار هم زندگی می كنند . جالب اینكه از نظر زبان نیز كاملا متفاوت هستند .
وجود دریاچه ارومیه و چشم اندازها و فون غنی آن بویژه پرندگان مهاجر باعث شكل گیری صنایع دستی ویژه، ترانه ها ، داستانها و ضرب المثل هایی بسیار كهن در بین مردم شده اند كه ریشه در جاذبه ها و ویژه گیهای این ذخیره گاه دارند .

 

استفاده از منابع توسط افراد محلی :
هسته مركزی : –
سپر حفاظتی : بهره برداری تفرجی و جمع آوری آرتمیا و نمك از آب دریا و حمل و نقل وشكار
منطقه بینابینی  : عمدتا كشاورزی، باغداری، دامداری، صنایع دستی ، زنبور داری، معدن كاری، كارگری، داد و ستد، صنایع كار گاهی و خدمات.
اثرات ناسازگار عمده شامل ایجاد جاده بر روی دریاچه، محدود كردن منابع آب دریاچه توسط ایجاد سدهای متعدد بر روی رودخانه های منتهی به دریاچه، تغییر كار بری اراضی، شكار غیر مجاز، چرای دام بیش از ظرفیت مرتع، ورود مازاد سموم و كودهای شیمیایی اراضی كشاورزی اطراف به دریاچه، استقرار صنایع آلوده كننده مثل پتروشیمی، پالایشگاه، كارخانه سیمان و ….
فعالیتهای چاره جویانه عبارتند از ایجاد حقابه مناسب برای دریاچه از رودخانه های منتهی به آن برای جلوگیری ازكاهش آب آن، مدیریت مطلوب كشاورزی اراضی اطراف دریاچه در جهت افزایش راندمان آب كشاورزی و جلوگیری از مصرف بی رویه كود و سم، فعالیتهای آموزشی ترویجی برای آگاه سازی عموم در جهت ارزشهای بی نظیر ذخیره گاه و فعالیت در جهت مشاركت دادن مردم در حفاظت و بهره برداری پایدار از آن .


بهره برداری از ذخیره گاه شامل : استفاده از مراتع حاشیه دریاچه برای دام و استفاده از گیاهان خوراكی و گیاهان صنعتی، شكار و صید برای تامین بخشی از منابع غذایی استفاده از لجن های اطراف دریاچه برای درمان بیماریهای پوستی و روماتیسمی بصورت سنتی، استفاده های تفرجی و شنا، استفاده از منابع آب و خاك برای كشاورزی. در ذخیره گاه ارومیه 448 آبادی با مجموع جمعیت 211000 نفر زندگی می كنند .


مشاركت بومیان در نحوه بهره برداری از منابع طبیعی در گذشته نسق و عرف رایج و بسیار محكمی داشته و جالب اینكه بسیار منطبق با اصول توسعه پایدار بوده است به طوریكه نظارت كافی بر نحوه بهره برداری از منابع ذخیره گاه توسط رهبران محلی و مكانیسمهای تعریف شده آنها صورت گرفته است .


متاسفانه با تغییر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی دردهه های گذشته این مشاركت بسیار كمرنگ شد .خوشبختانه اخیرا مشاركت مردم در تصمیم گیریها در الویت سیاست دولت قرار گرفته و شوراهای مردمی در سالهای اخیر شكل گرفته اند .این شوراها با انتخاب مردم از بین معتمدین محلی مشخص و مسئولیت هدایت بسیاری از امور جوامع محلی را به عهده دارند .
فعلا از448 روستای منطقه در90% شورای روستا تشكیل شده و این شورا ها هر چند فعلا مكانیسم مشخص و تعریف شده ای برای مدیریت منابع ذخیره گاه ندارند  ولی آلترناتیو بسیار مناسبی برای مشاركت رهبران محلی و مردم در مدیریت ذخیره گاه در آینده نزدیك هستند .


وضعیت فعلی مشاركت بومیان در مدیریت ذخیره گاه رضایت بخش نیست ولی به علت شكل گیری گروههای مردمی تصمیم گیر و با جایگاه قانونی تعریف شده امید می رود روند مشاركت سیر مثبت به خود بگیرد .

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.