شیر زیبا و با شكوه و با نگاهی مطمئن و نعرهای رعدآسا در حالیكه در بیشهزار آرمیده منتظر لحظهای است كه در میان دشتهای زرد و نارنجی رنگ آفریقا قدرت خود را به نمایش بگذارد. شیر از سایر حیوانات وحشی آفریقا قویتر است و سمبلی از قدرت به شمار میرود و وقتی پوست صورت و بخصوص پیشانی را به حركت درآورده و خشم و غضب خود را نشان میدهد و هنگامیكه در فضای باز دشتها میدود و یالهایش در هوا به حركت در میآید ابهت چهرهاش چند برابر میشود. میتواند با دم ضربات سختی وارد كند به طوریكه حتی انسان را از پا درآورد. طول این گربه بزرگ حدود 7/1 تا 5/2 متر است و بین 150 تا 250 كیلوگرم وزن دارد. جمجمه شیر نر به طور قابل توجهی بزرگتر از شیر ماده است. متوسط وزن شیرهای نر بین 150 تا 225 كیلوگرم و مادهها بین 120 تا 150 كیلوگرم در ازای دم به 9/0 تا 1/1 متر میرسد و در انتها، منگوله دم سیاه رنگ است. این حیوان ساكن آفریقا و جنوب آسیا است و رنگآمیزی آن از زرد نخودی مایل به قرمز تا قهوهای اخرایی تغییر میكند، قسمتهای زیرین تنه روشنتر است، رنگ یال شیرهای نر از بلوند تا سیاه متغیر میباشد و البته روی رنگ یالها عواملی مثل دمای محیط و شرایط زیستی اثر میگذارد. شیر آسیایی در نواحی جنگلی Gir در شمال غربی هندوستان با جمعیت احتمالی حدود 200 تا 300 عدد زندگی میكند و از شیر آفریقایی كوچكتر است و با چین پوستی در ناحیه شكم و یال كوتاهتر از شیر آفریقایی مشخص میشود و گروه آنها از 2 ماده و بچههایشان تشكیل میشود. بدن شیر عضلات قوی و به هم پیچیده دارد و دارای آرواره محكم و دندانهای نیش بلند و تیز و پاهای كوتاه و نیرومند است و میتواند طعمهای بزرگتر از وزن خودش را به زمین انداخته پایین كشیده و آن را بدرد. شیرهای آفریقایی روی گیاهان علفی (دشتها) در شرق و جنوب افریقا در گروههایی كه پراید (Pride) نامیده میشود متشكل از 5 تا 40 شیر زندگی میكنند پلنگ هنگام خوابیدن در جستجوی بوتهزار، یا شكاف صخرههاست، ببر به جنگلهای انبوه و تاریك پناه میبرد ولی شیر در دشت بیحفاظ در گرمای روز زیر سایه اقاقیا میخوابد. تقریبا 20 ساعت از شبانهروز را غیر فعال است و تنها به نوشیدن آب و بازی با بچه شیرها مشغول میشود. طول عمر او در حیات وحشت تقریبا 10 تا 14 سال است در حالیكه در باغ وحش ممكن است تا 20 سال هم زنده بماند. دو شیر نر در رویارویی و مبارزه با دستهای قوی ضربات سختی به صورت هم میزنند و غرش آنها از فاصله 8 كیلومتری شنیده میشود و به هوا میپرند و همدیگر را به شدت زخمی میكنند.
تاكتیك شكار شیر
بیشتر مردم آفریقا بر این باورند كه شیر دو شخصیت متفاوت دارد، یكی حیوان آرام و تنبلی در حال خمیازه كشیدن در بیشهزار آرمیده و دوم شكارچی سریعی كه هنگام غروب آفتاب به دنبال طعمه میگردد (حتی بزرگتر از وزن خودش) تا با نیروی زیاد آن را از پا درآورد. در واقع شیر شكارچی سریع و نیرومندی است كه حیوانات كوچك را با یك ضربه دست از پا درمیآورد ولی حیوانات بزرگ مانند گاووحشی یا گوراسب را با استفاده از وزن بدن سنگینش بخاك میكشاند. شیرهای ماده به صورت گروهی بیشتر در هوای تاریك و روشن یا صبح هنگام كه گرمای آفتاب كمتر است در فضای باز دشت آفریقا به شكار میپردازند، شیر نر در امر شكار آنها دخالت نمیكند ولی گروه مادهها را از دور پشتیبانی میكند و با غرش خود گله گاومیشها را به سمت شیرهای ماده میكشاند، مادهها در گروه هر كدام محل خاصی دارند تا بتوانند از سمت پهلوها و پشت سر به طعمه حمله كنند. این همكاری، شانس موفقیت آنها را بالا میبرد و میتوانند یك گله گاومیش را از جهات مختلف محاصره كرده و به آنها حمله كنند و همچنین طعمه شكار شده را از دست شكارچیانی مثل كفتارها و كركسها (از فواصل دور) حفظ كنند. آنها بیشتر گلههای گورخر و بوفالو را مورد حمله قرار میدهند و گاهی هم گونههایی شبیه غزالهای تامسون را شكار میكنند وحتی زرافه را كه بلندقدترین حیوان چهارپا است نیز شكار میكنند البته در شكار زرافه سعی میكنند هنگامیكه مشغول نوشیدن آب است و سرخود را پایین آورده به آن حمله كنند ولی از شكار حیوانات بزرگی مثل اسبهای آبی، كرگدن و فیل به دلیل خطراتی كه از ناحیه دندانها و شاخ حیوان تهدیدشان میكند، اجتناب میورزند. به هنگام شكار گورخر، ابتدا شیر مده با چشمان طلایی به گله گورخرها خیره نگاه میكند و با دقت و سرعتی خاص یك گورخر كم سن و سبك وزن را از گله دور مانده انتخاب كرده آهسته و آرام با پنجههایی كه مانند سایر گربهسانان است از میان علفهای نارنجی رنگ دشت با بدن كشیده و گوشها و دم پایین آمده كه دیده نمیشود به سمت آن میخزد و دزدانه نزدیك میشود و معمولا در شعاع 30 متری، خود را نشان داده، با سرعت و با تمام قوا آن را تعقیب كرده و از پهلو یا پشت سر با دستهای عضلانی و نیرومند، خود را روی كمر آن پرتاب میكند تا امكان صدمه دیدن از شاخها و سمهای حیوان كمتر باشد و با پاهای جلو و پنجههای قوی آن را به پایین خم میكند و بدنش را گاز میگیرد، در همین لحظه شیر ماده دیگر به محض رسیدن با دستهای قوی خود گردن شكار را میگیرد و خود را به پوزه آن آویزان كرده و آن را به پایین میكشاند و پنجههای قوی و تیزش را در صورت و پیشانی حیوان فرو كرده و گردن آن را پیچ میدهد و با حركت دست آن را به یك طرف میخواباند و به محض آنكه حیوان بیچاره روی زمین افتاد دندانها را در استخوان گردن فرو كرده و نگه میدارد تا خفه شود. گروه مادهها بالای سر شكار حاضر شده و ابتدا شكم را پاره میكنند، شیر نر هم خود را بر سر طعمه میرساند و حتی قسمتهای بیشتری از طعمه را میخورد و گاهی هم گوشت طعمه را از دست شیرهای ماده دزدیده و با بچه شیرها سهیم میشود، یك شیر ماده تقریبا به حدود 5 كیلوگرم و یك شیر نر تقریبا به 7 كیلوگرم گوشت در هر روز نیاز دارد. البته بسیار اتفاق افتاده كه شیرها به ضرب شاخ بوفالوهای عظیمالجثه از پا درآمدهاند اما گاهی هم دیده شده یك شیر به تنهایی به یك گاو میش حمله كرده و اگر موفق شود طعمه كشته شده را برداشته و به كناری میرود و بعد از خوردن غذا به طور دسته جمعی (نر و چندین ماده و بچههای آنها) زیر سایه درختان اقاقیا به استراحت پرداخته و بچهها به بازیگوشی مشغول میشوند. رقابت برای بدست آوردن غذا گاهی سبب میشود 80% تولهها قبل از رسیدن به 2 سالگی بمیرند. اگرچه شیر ماده به شكار بروند یك شیر ماده مراقبت از بچهها را در گروه به عهده میگیرد چون وقتی تولهها تنها بمانند ممكن است طعمه كفتارها و شیرهای نر دیگر شوند و اگر یك شیر ماده همراه با دستهای از بچه شیرها دیده شود روزی است كه نگهداری از بچهها را به عهده دارد. شیرهای جوان از 3 ماهگی تلاش میكنند كه رویشهای شكار را بیاموزند. بطور كلی شیرها سعی میكنند حیواناتی را برای شكار انتخاب كنند كه دسترسی به آنها آسانتر باشد به این دلیل نسل حیوانات قویتر و سالمتر بیشتر حفظ میشود معمولاً باقیمانده طعمه شكار شده نصیب كفتارها و كركسها خواهد شد.
شیرهای آدمخوار
چرا شیر آدمخوار میشود؟
گاهی شیرها آدمخوار میشوند و با دزدیدن و شكار انسان كه معمولا در طول شب است به خوردن گوشت انسان عادت كرده و شكارچی انسان میشوند. دانشمندان هنوز قطعاً نمیدانند چرا بعضی از شیرها عادت به آدمخواری میكنند، البته طبق یك نظریه قدیمی عقیده بر این است كه وقتی شیرها مجروح میشوند و توانایی شكاركردن را از دست میدهند یا دندانهای آنها خراب میشود یا از بین میرود به خوردن گوشت انسان تمایل پیدا كرده و آدمخوار میشوند، اما مواردی هم دیده شده كه بعضی از شیرهایی كه آدمخوار شدهاند در سلامت كامل بودهاند مثل شیرهای Tsavo. بنابراین سالم نبودن شیر تنها دلیل گرایش آنها به این امر نیست. وقتی تعداد چهارپایانی كه غذای شیرها هستند كم میشوند و شیرها طعمه لازم برای شكاركردن بدست نمیآورند به دزدیدن وخوردن مردم روستا رو میآورند و در زمانی كه كشاورزان میخوابند حمله آنها بیشتر میشود، همچنین در طول فصول بارانی حالت تهاجم و توحش آنها بیشتر میشود بعلاوه شكار در این شرایط آب و هوایی برای آنها سختتر است و لی در فصول خشك گرایش آنها به آدمخواری كمتر میشود. یك شیر آدمخوار از میان دیوارهای كوتاه یا حاشیه علفها بیرون آمده یا روی سقف پوشیده از كاه خانههای روستایی (آفریقا) میپرد و به ساكنین این منازل كه از ترس به خود میلرزند یورش برده و یا آنها را از بسترهایشان هنگام خواب بیرون میكشد اگر شیر دو نفر را با هم در كلبه ببیند هر دو را میكشد ولی یكی را به دهان گرفته و به بیرون میپرد و از همان راهی كه آمده برمیگردد تا از نظرها دور شود و بعلاوه به مادران و بچههایی كه در حال بازی كردن هستند حمله كرده و آنها را میرباید. اغلب یك شیر آدمخوار، صبورانه نزدیك درهای بسته یك خانه روستایی دراز میكشد و منتظر میماند و به محض آنكه شخصی به هر دلیلی (مثلا رفتن به دستشویی) بیرون بیاید شیر غرش رعدآسایی كرده و به یكباره روی او میپرد و طعمه شكار شده را با خود حدود 50 یارد میكشاند و دور میكند و معمولا ابتدا امعاء و احشاء و قسمتهای گوشتالوی آن را میخورد. مشهورترین شیرهای آدمخوار در طول تاریخ آفریقا آدمخواران Tsavo (تساوو) بودند كه یك جفت شیر نر بزرگ بدنام كه سبب بیشترین كشتار در جنوب شرقی كنیا در سال 1898 شدند. در این تاریخ پروژه ساختمانی بزرگ احداث خط آهن اوگاندا بطول 580 مایل ازسواحل مومباسا به نایروبی در دست انجام بود در این فاصله 100 یارد پل ساخته شد، این پروژه توسط مهندسین انگلیسی اداره میشد و هزاران كارگر هندی و آفریقایی به كار گماشته شده بودند. هوا بسیار گرم و سختی كار زیاد بود و بعضی از كارگرانی كه میمردند در میان علفها انداخته میشدند كه خوردن جسد آنها توسط دو شیر نر كم كم آنها را به آدمخواران مخوفی تبدیل كرد و منجر به حمله آنها به اردوگاهها و كشتن و دزدیدن كارگران شد. روشن بود كه دو شیر با هم كار میكنند این كتشار در بالا و پایین خط راه آهن و كمپ Patterson مهندس سرپرست این پروژه صورت میگرفت. بومیان آنها را اهریمن دانسته و نام روح و تاریكی را روی آنها گذاشتند. مهندس Patterson ابتدا در این مورد مشكوك بود ولی بعد از آنكه یكی از كارگزارانش هنگام شب فریاد زنا ربوده شد و صبح رد پاها و علامتهای خون ریخته شده از جسد پاره شده آن را دید مطمئن شد كار شیرهای آدمخوار است، او كه در هندوستان شكار ببر كرده بود تصمیم گرفت آن دو را بكشد. یكی از طرحهایی كه در آن زمان برای دست یافتن به شیرهای آدمخوار اجرا شد این بود كه یك جفت هندی مسلح را بعنوان طعمه دریك قسمت از قفس دو قسمتی قرار دادند. طعمهها با میلههای محكمی از قسمت دیگر جدا میشدند، قسمت دوم قفس دامی برای شیرها بود كه با ورود آنها درب آن بسته میشد. نقشه گرفت و شیرها بدام افتادند ولی هندیها چنان دست و پای خود را گم كرده بودند كه فضا را از گلولههای بدون هدف پر كردند ولی هیچیك از گلولهها به شیرها اصابت نكرد در عوض گلوله به قفس خورد و در باز شد و شیر فرار كرد ولی سرانجام دو شیر نر اهریمنی با نقشه دیگری توسط Patterson كشته شدند و البته تا قبل از به دام افتادن 26 هندی و تعداد بیشماری كارگران آفریقایی را كشته بودند. این دو شیر از سلامت برخوردار بودند ولی آدمخوار شده بودند و تروفههای تاكسیدرمی شده آنها را میتوان در موزه تاریخ طبیعی شیكاگو مشاهده كرد. در سال 1947 گروهی شیر آدمخوار در منطقه Njombe آفریقا وجود داشتند كه حدود 1000 انسان را كشته و خورده بودند واین شیرها درسلامت كامل بودند. از این گروه حدود 15 شیر یا بیشتر كشته شدند ولی مردم روستایی دهكده خود را ترك كردند.
نظرات بسته شده است.