مراسم زار

دربارۀ منشاءِ این مراسم اطلاعات زیادی در دست نیست. گویا عقاید مربوط به بادهای زار از راه حبشه به سرزمین های اسلامی راه یافته است. مراسم مربوط به زار و پایین آوردن آن در جنوب ایران غیر از مراسم و آداب و رسومی است که در آفریقا ، یا شبه‌قارۀ هند به جای آورده می‌شود. ولی در هر حال ، هنوز این معتقدات و آداب و رسوم رنگ و بوی تند آفریقایی خود را از دست نداده اند :تمام باباها و ماماهای اهل هوا سیاه پوست هستند و آوازها و صدای پایکوبی گروهی ساحل نشیان ، چه در عروسی و چه در عزا، هنوز شور و حال آفریقایی دارند .


غلامحسن ساعدی می‌نویسد: اهل هوا کسانی هستند که گرفتار یکی از بادها شده اند و بادها قوای مرموز و جادویی را گویند که همه جا بر نوع بشر مسلط هستند. هیچ کس را قدرت مقابله با آن‌ها نیست و آدمیزاده در دمقابل شان راهی جز قربانی دادن و تسلیم شدن ندارد . بادها هم‌چون آدمیان مهربان یا بی‌رحم، کوریابینا، کافر یامسلمانند. وقتی کسی گرفتار یکی از بادهای مرموز شد، باید پیش بابا یا مامای زار برود تا طی مجالس و مراسمی خاص باد را از تن بیمار خارج کنند. بعد از شفا و بیرون رفتن‌ باد از تن بیمار، آن شخص در جرگۀ اهل هوا در می‌آید. باباهای زار معتقدند، اشخاصی که مبتلا به مرض سردرد، چشم درد یا دل‌درد می‌شوند و از طریق توصیه‌های پزشک بهبود نمی‌یابند،یا دوای خانگی مصرف می‌کنند و درمان نمی‌شوند، برای درمان باید به نزد بابا یا مامای زار بروند.


این مراسم بیش تر درجزیرۀ قشم و بندرلنگه، معولاً در شب‌های چهارشنبه انجام می‌شود . بابای زار عده ای را مأمور می‌کند. چوب خیزران به دست گیرند و دور آبادی و خانه‌ها بگردند و با این علامت ، زاری‌ها آگاه می‌شوند که مراسم برگزار خواهد شد. زنان و مردان لباس‌های خود را می‌پوشند که مراسم برگزار خواهد شد. زنان و مردان لباس‌های خود را می‌پوشند، موهای خود را شانه زده، عطر مخصوص بر صورت و تن خود می‌پاشند و برای رقص و بازی زار آماده می‌شوند ابتدا دوای مخصوصی که معجونی است از کُندُرَک، ریحان، گَشته(جوبی است که از بمبئی می‌آورند)، زعفران، هل، جوزو زبان جوجه (گیاهی است که در کوه می‌روید ) تهیه می‌نمایند. بابای زار، شخص مبتلا را به مدت هفت روز در حجاب و دور از چشم دیگران نگاه می‌دارد . در این مدت بیمار نباید زن و سنگ و مرغ ببیند و به طور کلی چشم هیچ زنی ف چه محرم چه نامحرم ، نباید بر وی بیفتد و اگر بیمار زن باشد، برعکس . فقط بابا یا مامای زار مواظب وی است .

در تمام مدت حجاب ، معجون تهیه شده را بر تن بیمار می‌مالند و مقداری هم به وی میخورانند و عده ای هم که معمولاً زنان و مردان سیاه و خوش صدا هستند ، با دهل های کوچک و بزرگ خود به پایکوبی می‌پردازند . قبل از شروع مجلس، سفرۀمفصلی پهن می‌شود و رد آن چیزهایی از قبیل انواع غذاها تا گیاهان معطر ، ریاحین جنوب، میوۀ کُنار ، خرما، گوشت و خونی که برای درمان بیمار لازم است چیده می‌شود. خون سر سفره، خون قربانی است. تا شخص مبتلا خون نخورد، باد به حرف نمی‌آید. در هنگامی که رقص و پایکوبی با ریتم‌های مخصوص و موزون شروع می‌شود، شخص مبتلا با حرکات موزون خود کم‌کم از حالت عادی خارج شده و از خود بی‌خود می‌شود و در حالتی شبیه خلسه فرو می‌رود. در این حالت، فرد مبتلا به زبان هندی و عربی یا سواحلی صحبت می‌کند( این افراد ظاهراً در حالت عادی هرگز نمی‌توانند به زبان هندی یا عربی یا سواحلی صحبت کنند ) .


وزن و آهنگ و ریتم موسیقی در مجلس نقش اساسی بر عهده دارد . شخص مبتلا حال خود را نمی‌فهمند. در این میان، تنها بابای زار می‌تواند با وی حرف بزند. او از زار می‌پرسد که اهل کجاست و اسمش چیست ؟و ابرای چه این مرد یا زن را اسیر کرده است ؟ زار به زبان خودش (هندی،عربی یا سواحلی ) جواب می‌دهد! آن‌گاه بابای زار می‌پرسد، برای این‌که زار مرکب خود(شخص مبتلا) را راها کند چه می‌خواهد و …
مراسم زار، گاهی چندین شبانه روز به طول می‌انجامد و شخص زاری بعد از خلاص شدن، برای همیشه در جرگۀ اهل هوا در می‌آید و به زاری معروف می‌شود و همیشه باید لباس تمیز و سفید بپوشد و خود را مرتب بشوید و معطر کند، لب به مِی نزندو هیچ کار خلافی نکند و گرنه زار دوباره آزارش می‌دهد. این مراسم دیر زمانی است که در سواحل و جزایر هرمزگان برگزار می‌شود و در گذشته بسیار مفصل تر از امروز اجرا می‌شده است .

20 نظرات
  1. دخترجنوب می‌گوید

    سلام.من بندریهستم واینجا زندگی هم میکنم.تو بندرعباس وقشم بابا زار ومامازار هستن.بندرعباس تو قسمت درخت سبز گمونم زندگی میکنه.دوست عزیزبه هرکسی اجازه حضور در مراسم رو نمیدن واداب ورسوم سختگیرانه ای داره که میگن اگه یکیشو اجرا نکنی خودت گرفتارش میشی.

  2. میلادشرفی می‌گوید

    باسلام کاملا موافقم چون منم در این مراسمات شرکت میکنم.و کاملا حقیقت دارن این مراسمات تو استان خوزستان بسیار زیادن علل خصوص آبادان و اهواز که من بچه اهوازم.

  3. محمد عظیم زاده می‌گوید

    جواب مرضیه حسینی
    سلام خانوم محترم
    برای تحقیقات خود میتونید به ابادان سفر کنید
    چون منابع زیادی در ابادان است که میتونید به راهتی با چشم زنده خود اطلاعات خود را کامل کنید من خودم در این مکان ها رفتو امد بسیاری دارم
    میتونید از طریق ایمیل یا سایت و یا شماره از طریق واتساپ به من دسترسی پیدا کنید و من راهنماییتون کنم ۰۹۳******۹

  4. Elaheh Hatami می‌گوید

    سلام میشه لطفا ایمیلتون رو برام بفرستید.

  5. امیر می‌گوید

    اقا سلام بخدا راست میگم من هنوز یکهفته نشده که از اهواز برگشتم و برام در حصیراباد اهواز مراسم زار انجام دادند برای دفع جادوی نزدیکان بدخواه دقیقا دیدم که ماما برام مراسم گرفت شام مفصلی تدارک دیده شد و خلاصه خدمتتون عرض کنم که خدا رو شکر که مطلبی در تایید کاری که انجام دادم دیدم و سوالاتم پاسخ داده شد بینهایت بغایت ممنون

  6. سینا می‌گوید

    من تا به حال در این مراسم شرکت کردهام و مادر بزرگم اهل هواست

  7. محمد می‌گوید

    باسلام,شرمنده مطالب زیاد بود حال و حوصله خوندن نداشتم,ولی میدونم این داستان ها و مراسم ها واقعیت داره.باتشکر فراوان.پیروز و سربلند باشید.

  8. حسن رنجبر می‌گوید

    با سلام ….بنده خودم توی این مراسم ها شرکت کرده ام.اگر کسی در این باره سوالی داشته باشه در خدمت هستم

  9. علی می‌گوید

    میتونین بیان بندرعباس ما میشناسیم میتونیم معرفی تون کنیم

  10. مرضیه حسینی می‌گوید

    باسلام و تشکرفروان من دانشجوی دکترای رشته تاریخ هستم قراره یه کارپژوهشی درباره این مراسم انجام بدم و به قشم بیام و اطلاعاتی در باره کسب کنم ممنون میشم اگه بهم بگین توقشم یابندرعباس چه کسی میتونه بهم کمک کنه

  11. moahmamd می‌گوید

    من نظری ندارم فقط خواستم بگم این اطلاعات کاملا درسته من خودم اینجوری هستم و به این مراسم ها میرم
    اینم شمارم برای واتساپ ۰۹۳۹******۹

  12. مهدی می‌گوید

    باسلام بسیار با این اشخاص نشسته ام وخوداشخاص هم که دارای چنین حالتی می شوندنمی دانند که این جن است یا فرشته بهرحال بهضی ها می گویند فرشته به استناد آیه قران وننزل الملائکه علی من…خلاصه من هم بعد از 20سال تابحال اصل موضوع را نفهمیدم اما هم صالح دارند هم ناصالح

  13. سینا می‌گوید

    از من خودم اهل هوا هستم وقتی زار را میخواهند بگیرن مرکب میرقصد

  14. محبوبه می‌گوید

    خیلی خوب بود
    ممنون

  15. مجتبي اسكندري می‌گوید

    خيلي خوب وجالبه دوست دارم بيشتر بدونم

  16. یسنا می‌گوید

    خیلی جالبه مایه مراسم بااین اسم برای امام حسین میگیریم تواستان اصفهان

  17. امیر می‌گوید

    بسیار مفید و عالی بود. شاید کسانی در آینده بتوانند مستندی جالب از این فرهنگ بسازند

  18. محسن کوهستانی می‌گوید

    با سلام و تشکرخدمت شما نویسنده گرامی ..لازم به توضیح است که اگر درمورد هر کدام جدا گانه مطالب رااشاره مینمودی خیلی بهتر برای بعضی از افراد قابل پذیرش بود تا اینکه کلهم اجمعین رو یک جا بازگو کنید زار با باد خیلی تفاوت دارد اگر مایل یا مشتاق دانستنش میباشی بنده حقیر تا جایی که توانایی داشته باشمابرای کمک به شما و وبلاگ تون حاضرم دلیل این همکاری صرفا بخاطر برخی از عوامل سود جو و کلاهبردار که برای سر کیسه کردن قشر بی سواد جامعه وارد عمل شده اند

  19. امید می‌گوید

    بسمالله البصیر السمیع
    چشم دل باز کن تا جهان بینی
    آن چه نادیدنیست آن بینی
    زار صحت دار : متاسفغانه برخی اشخاص مقرور که ادعاشون میشه خرافاتی نیستن شروع میکنن به تمسخر و بمجرد اینکه شروع میکنن مسخره کردن به این اسم زارها اونها رو میبینن و حقشون میزارن کف دستشون : حالا دیگه بسته به شانسشون داره که چی بر سرشون بیاد : لذابه کسانی که همیشه سریعا قضاوت میکنن توصیه میکنم بخاطر خودتون هم که شده همیشه از چیزی که از اون علم و اطلاعی ندارین برچسب خرافات نزنین : ویه مسئله مهم به شما عزیزان بگم که زار با جن اشتباه نگیرین : جن را میتوان مسخر کرد ولی زار را نمیتوان مسخر کرد و در اختیار گرفت البته زار مسلمان و بخصوص شیعه و مومن : معمولا زار همیشه انسان را در اختیار خود در می آورد : در خصوص جمله آخری که درج نمودم چندین دفتر صد برگ و دریایی سخن وجود دارد

  20. امید می‌گوید

    سلام
    اگر بیماری داشته باشین که زار داشته باشه برای معالجه در خدمت شما هستم

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.