منطقه حفاظت شده هفتاد قله

نام انگلیسی :  Haftad Gholleh protected area    

نام فارسی :  منطقه حفاظت شده هفتاد قله

 

موقعیت جغرافیایی

منطقه حفاظت شده هفتاد قله در 25 كیلومتری شمال شرقی اراك و بین شهرستانهای اراك , محلات و خمین در N3355 تا N3418 عرض شمالی و E4957 تا E5032 طول شرقی واقع شده است. مساحت آن 97407 هكتار می باشد.
پوشش گیاهی: كاسنی, نعناع, شب بو, تنگرس,‌ نسترن ,‌ لرك, فرفیون و اسپند .
پستانداران: كل و بز ,‌قوچ و میش ,‌ پلنگ , كفتار, شغال,‌ گرگ , گوركن, خرگوش , ‌تشی و‌ روباه .
پرندگان : كبك ,‌ تیهو,‌ بلدرچین ,‌باقرقره , كبوتر چاهی , كبوتر كوهی ,‌ عقاب طلایی ,‌ سارگپه , هما, كركس ,‌دال ,‌شاهین , بحری , لیل ‌,‌ بوتیمار و حواصیل .
خزندگان : چند نوع افعی, مارآبی و لاك پشت .
 

 

كاركردهای اكولوژیكی و ارزشهای بی نظیر اكوسیستم هفتاد قله منطقه حفاظت شده هفتاد قله كه نام خود را از كوه هفتاد قله واقع در این منطقه برگرفته است مجموعه ای از كاركردهای اكولوژیكی و ارزشهای بی نظیر اكوسیستم كوهستانی و دشتی را نمایان می سازد كه در مجموعه شبكه مناطق تحت حفاظت كشور قرار دارد. به گزارش خبرنگار فارس از اراك، منطقه حفاظت شده هفتاد قله در استان مركزی یكی از برگزیدگان شبكه مناطق حفاظت شده كشور است كه در این گزارش سعی خواهیم كرد ارزشها و عناصر زیستی، توانمندیها، محدودیتها و سایر ویژگیهای آن را ارائه دهیم. قابلیت ها وظرفیتهای بالقوه طبیعی و فرهنگی منطقه حفاظت شده هفتاد قله از دیر باز مورد توجه ساكنین بومی و حاكمان بوده است. جاذبه های طبیعی و زیبایی های سحرانگیز این منطقه كه دارای چشم اندازهای زیبا، تنوع و شگفتی جوامع گیاهی و مأمن انواع گوناگون پستانداران، پرندگان و خزندگان به ویژه پستانداران بزرگ علفخوار نظیر كل، بز، قوچ و میش بوده و در واقع یك موزه و آزمایشگاه طبیعی برای علاقه مندان به طبیعت و علوم و دانش می باشد. هر ساله گروهها و افراد بسیاری از علاقه مندان، ‌محققین و دانش پژوهان رشته های مختلف منابع طبیعی، محیط زیست، كشاورزی، علوم زمین و علوم جانوری از این منطقه بازدید و استفاده می نمایند.

 

همچنین در فصول مختلف سال بخصوص بهار و تابستان نیز چندین هزار نفر از اهالی شهرهای اطراف منطقه در گروههای دانشجویی، دانش آموزی، كوهنوردی، كاركنان ادارات و كارخانه ها و نیز خانواده های ساكن در شهرها و روستاهای اطراف به این منطقه وارد و ساعاتی را در طبیعت زیبای آن سپری می نمایند. شكار ورزشی نیز شكلی از اكوتوریسم و یكی از اهداف اولیه مدیریت منطقه حفاظت شده هفتاد قله به شمار می رود در چند سال اخیر براساس ضوابط و با صدور پروانه ویژه شكار در این منطقه صورت می گیرد كه در طی همین سالها دهها شكارچی از كشورهای مختلف جهان از جمله اسپانیا، چك، قطر، تركیه، برزیل، ایتالیا و… از طریق آژانسهای توریستی از این منطقه بازدید و نسبت به شكار مورد علاقه خود برابر مقررات اقدام نموده اند.

 

همچنین با توجه به ظرفیت و توان اكولوژیكی بالای منطقه هفتاد قله چنانچه در آن سرمایه گذاریهای لازم صورت پذیرد و نیروی انسانی و امكانات در جهت حفاظت بیشتر تأمین گردد و علاوه بر آن امكانات لازم برای جذب گردشگران داخلی و خارجی فراهم گردد، مطمئناً می تواند از لحاظ فرهنگی، اقتصادی،‌ اجتماعی نقش ارزنده و بسیار مؤثری در این منطقه ایفا نماید. منطقه هفتاد قله به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و پوشش گیاهی انبوه و وفور جانوران وحشی قابل شكار همواره یكی از تفریحگاههای تاریخی ایران بوده و از زمانهای قدیم مورد توجه قرار گرفته است. منطقه هفتادقله در دوران قاجاریه، یكی از شكارگاههای سلاطین قاجار بوده و سنگ نوشته های باقی مانده در دیوارهای صخره ای دره چكاب، بیانگر شكار صدها قوچ و میش در یك روز می باشد. حدود 62 كتیبه در كوههای هفتاد قله حك گردیده است كه تاریخ تعدادی از آنها به 400 سال قبل می رسد كه در برخی نشانی از سرسبزی و وفور شكار منعكس شده است.

 

این منطقه كه طی سالیان بسیار مورد تاخت و تاز شكارچیان و سودجویان بوده، علیرغم اینكه بخشهای وسیعی از آن به دلیل شكار بیش از حد و چرای بی رویه دام از لحاظ پوشش گیاهی و حیات بسیار آسیب دیده و فقیر شده بود در تاریخ 1349/9/17 به دلیل ویژگیهای طبیعی منطقه محدوده ای از آن شامل كوههای هفتاد قله، بره زرد و سیبك توسط سازمان شكاربانی و نظارت بر صید وقت منطقه شكار ممنوع اعلام گردیده و سپس در تاریخ 1353/5/23 با اضافه شدن نواحی و كوههای سله بهر، انجدان، لته در، سراب ازنا، برآفتاب كارچان توسط سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه حفاظت شده هفتاد قله تغییر نام یافت. از نظر وسعت و موفعیت جغرافیایی منطقه حفاظت شده هفتاد قله می توان گفت این منطقه حدود 2/7 درصد مساحت استان مركزی را تشكیل می دهد و محدوده ایست به وسعت 81125 هكتار بین مدار 34 درجه و 18 دقیقه شرقی الی 33 درجه و 55 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه و 57 دقیقه الی 50 درجه و 22 دقیقه طول واقع گردیده و محیط پیرامونی آن 140 كیلومتر است. این منطقه از نظر مكانی در فاصله 25 كیلومتری شرق اراك، 30 كیلومتری شمال خمین و 15 كیلومتری شمال غربی محلات و 35 كیلومتری شمال غربی دلیجان واقع شده و از لحاظ تقسیمات كشوری تابع شهرستانهای اراك و محلات می باشد. منطقه هفتاد قله از نظر وضعیت طبیعی از پیكره ای كوهستانی كه در گستره ای از تپه ماهورها و دشتها قرار گرفته تشكیل شده است.

 

كوه هفتاد قله كه بلندترین قله آن 2686 متر ارتفاع داشته و در جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی امتداد دارد، مهمترین رشته كوه این منطقه می باشد. قلل و دره های این رشته كوه از با ارزشترین زیستگاههای حیات وحش منطقه است. از دیگر كوههای منطقه، كوه بر زرد، لته در، كوه قنقال با ارتفاع 2865 متر، سراب ازنا، برآفتاب كارچان و دم شیر و همچنین كوه برف شاه با ارتفاع 2993 متر كه بلندترین قله منطقه می باشد. دره چكاب از بارزترین نواحی این منطقه است كه از منتهی علیه شمال غربی منطقه دشتی شروع شده و مابین دو كوه برزرد و هفتاد قله تا نیمه های منطقه پیش می رود.

 

در انتهای دره چشمه دایمی وجود دارد كه از زیر صخره های كوه می چكد و آب آن با حریان به سمت ابتدای دره، آب آبشخورهای حیات وحش را تأمین می نماید. این منطقه دارای پوشش گیاهی غنی و در انتهای دره نیز درختان كهنسال وجود دارد. دركوههای اطراف درختچه های بزرگ و كوچك وجود دارد كه این مجموعه سبب شده بخشی از حیات وحش منطقه در این حوزه زیست نمایند. دره سیبك كه در بین كوههای هفتاد قله و بر آفتاب آقایی قرار دارد شرایطی مانند دره چكاب را داراست كه به دلیل داشتن چشمه ها و آبشخورها از ارزش بالایی در منطقه برخوردار است. دره لته در با چشم اندازهای بسیار زیبا و داشتن چشمه و آبشخور و آب و هوای مناسب از زیستگاههای ارزشمند هفتادقله است. از دیگر دره های معروف منطقه می توان از كوه سله بهر، كوه قنقال، كوه برف شاه، كوه چنا، كوه محمد باقر، كوه دم شیر، كوه لته در،‌كوه كارچان، كوه پهنه، كوه سیبك، كوه قادر، كوه خواب مانده، كوه تدارك، كوه برآفتاب آقایی،‌كوه برزرد و كوه هفتاد قله نام برد. دشت های این منطقه عبارتند از دشت سرخاب، هموار چال قدیر و قوچك،‌ هموار ابراهیم آباد و شانق و هموار كارچان كه تا دهه قبل از زیستگاههای مهم آهوخیز كشور بوده است و پایین ترین نقطه منطقه، دشت شمالی منطقه است كه ارتفاع آن 1677 متر برآورد شده است. بر اساس مطالعات اقلیمی در تقسیم بندی دومارتن، آب و هوای این منطقه از نوع نیمه خشك می باشد و از خصوصیات عمده این آب و هوا بارندگی مداوم در فصل زمستان، تابستانهای گرم و كم باران و وجود دو فصل مجزا (خشك و مرطوب) در طول سال است. در تقسیم بندی اقلیمی كوپن، این منطقه در تیپ اقلیمی معتدل سرد با تابستانهای گرم و خشك قرار دارد.

 

آب و هوای منطقه هفتاد قله، خصوصیات اقلیمی فلات مركزی ایران با زمستانهای سرد و مرطوب و تابستانهای گرم و خشك را دارا می باشد. منابع تأمین آب حیات وحش منطقه هفتاد قله عمدتاً سنگابها و چشمه ها می باشند كه البته سنگابها در اثر آب حاصل از بارندگی برای مدت زمان كوتاهی در شكافها و گودالهای كوچك سنگی بجا می مانند كه عمر آنها كوتاه و موقتی می باشد ولی چشمه مهمترین و پایدارترین منبع آب منطقه است كه با راه یافتن طبیعی آبهای زیرزمینی منطقه به سطح زمین به وجود می آیند و از منابع اصلی تأمین آب حیات وحش در منطقه محسوب می گردند. منطقه حفاظت شده هفتاد قله بین چهار شهر بزرگ اراك، خمین، محلات و دلیجان واقع شده است. نزدیكی این منطقه به مركز استان و دیگر شهرها و همچنین وجود در كنار بزرگراه اراك ـ تهران موقعیتی استثنایی برای این منطقه فراهم آورده است تا ارزشهای آموزشی،‌ پژوهشی و تفرجگاهی خود را در تمام فصول به مردم این دیار عرضه نماید. علاوه بر شهرها، تعداد 20 روستا با جمعیتی حدود 16296 نفر در داخل و حاشیه منطقه به عنوان كانونهای زیستی قرار دارند كه طی دودهه اخیر اغلب آنها در داخل و پیرامون منطقه توسعه و گسترش زیادی یافته اند. در بررسی فلور منطقه هفتادقله در سه دوره رویش كامل، 205 گونه از گیاهان نهاندانه شناسایی شده اند.

 

این گونه ها به 153 جنس از 41 خانواده تعلق دارند كه 36 خانواده شامل 129 جنس و 175 گونه از گیاهان دولپه و 5 خانواده شامل 24 جنس و 30 گونه از تك لپه ایها می باشند. بیشترین تنوع گونه ای به ترتیب مربوط به خانواده های: كاسنی، نعناع، شب بو، گندمیان، چتریان پروانه آسا، میخك، گاوزبان، لاله، میمون و آلاله می باشند. گروهی از گونه های گیاهی منطقه حفاظت شده هفتادقله دارویی هستند كه مهمترین آنها، شیرین بیان، سوسن بر، كاكوتی، مریم نخودی، شریر، شاتره، ریواس، آلاله، بومادران، درمنه صخره، شكرتیغال، ‌شنگ، خاكشی، منداب،‌ ازمك، چشم خروس دانه ریز، خوشك، چترگندمی، بذرالبنج، كمای ایرانی و شمدانی از جمله گیاهان داروئی و معطر شناخته شده این منطقه هستند. تنوع جانوری در این منطقه بسیار زیاد است مثل پستانداران، بی مهرگان، خزندگان و…. قسمت اعظم بی مهرگان منطقه را بندپایان، به ویژه حشرات تشكیل می دهند. در میان بندپایان گونه های چندی از عقرب ها، رطیل ها و عنكبوتیان یافت می گردد. راسته های مختلف از رده حشرات در منطقه یافت می شوند راست بالان، سخت بال پوشان، پروانگان، زنبوران، دوبالان و… دارای تنوع قابل توجهی می باشند. مهره داران منطقه حفاظت شده هفتاد قله شامل ماهیان، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران است. دوزیستان منطقه را گونه هایی از قورباغه ها و وزغ تشكیل می دهند كه عمدتاُ در آبهای راكد اطراف روستاها و چشمه های منطقه یافت می شوند. شرایط اقلیمی خشك و پوشش گیاهی بوته ای منطقه هفتادقله محیطهای مناسبی برای زیست انواع خزندگان می باشند از راسته لاك پشتها یك گونه لاك پشت مهمیزدار در دشتها و دامنه های این منطقه زندگی می كند. راسته سوسمارها شامل 8 خانواده و 112 گونه در ایران هستند و به جز لوس مار و بزمجه بقیه نام فارسی ندارند و آنها را سوسمار یا مارمولك می نامند.

 

در ایران 502 گونه پرنده شناسایی شده كه 71 گونه از 26 خانواده آن در منطقه هفتاد قله شناسایی شده كه از نظر تعداد گونه 14/5% و از نظر خانواده 34/5% پرندگان ایران را تشكیل می دهند. به طور كلی 62% از پرندگان هفتادقله مهاجر و 38% از آنها بومی هستند كه 14/5% از آنها مهاجر عبوری اند. بیشترین تنوع و تراكم پرندگان به ترتیب در نواحی دره لته در، دره چكاب و دره سیبك در منطقه هفتادقله می باشند. از بین پرندگان شكارگر در منطقه حفاظت شده،‌ دلیجه، عقاب طلایی و سارگپه بومی منطقه بوده و شاهین، هما، رطیل، ‌سنقر گندمی مهاجر می باشند. پستانداران این منطقه جانواران خون گرمی هستند كه بیشترین سازگاری را با محیط های مختلف پیدا نموده اند. اصولاً هریك از پستانداران در محدوده طبیعی مشخصی زیست می نمایند كه از نظر شرایط محیطی و طبیعی »تیپ پوشش گیاهی« پست و بلندیها، خاك، آب و هوا، میزان بارندگی، نور و غذا متناسب با خصوصیات فیزیولوژیكی و مورفولوژیكی آنها باشد. منطقه هفتادقله زیستگاه بسیار ارزشمند و مناسبی برای پستانداران بزرگ بومی ایران كه در مناطق استپی مركزی ایران زیست می نمایند می باشند.

 

برخی از گوشتخواران كه از جایگاه اكولوژیكی والایی در رأس هرم غذایی برخوردارند در این منطقه زندگی می كنند كه می توان از آنها همچون گرگ،‌ شغال، روباه، كفتار، گربه وحشی،‌ رودك و پلنگ را نام برد. همچنین پستانداران بزرگ علفخوار نیز از مهمترین حیات وحش منطقه هفتاد قله است كه حیواناتی از قبیل كل و بز (پازن)، قوچ و میش، آهو و گراز آسان تر از سایر پستانداران دیده می شوند. كل و بز و قوچ و میش همواره نامشان با سنن و فرهنگ شكارچیان ایرانی عجین می باشند. هر چه از زیبائیها و تنوع طبیعت خدادادی كه در این منطقه وجود دارد، بگوئیم باز هم كم است. زیبائیهای این منطقه گردشگران زیادی را به خود جلب می كند و می تواند از لحاظ جذب توریست خارجی نقش خوبی از لحاظ واردات ارزی به استان و كشور داشته باشد. شایان ذكر است عواملی از قبیل دام مازاد بر ظرفیت، جاده سازی، بوته كنی، تبدیل اراضی، خطوط انتقال نیرو، خطوط انتقال گاز، شكار غیر مجاز، چرای بی رویه دام، فعالیتهای نظامی و استقرار واحدهای تولیدی غیر مجاز منطقه حفاظت شده هفتاد قله را تهدید می كنند و علیرغم اینكه منطقه حفاظت شده هفتاد قله تحت نظارت اداره كل حفاظت محیط زیست استان مركزی اداره می گردد و با وجود اهمیت و ارزشهای بی شمار، آنگونه كه شایسته آن است تحت مدیریت قرار ندارد و ضرورت دارد هرچه سریعتر طرح جامع مدیریت آن تهیه شود. خصوصاً اینكه این منطقه با وسعت قابل توجه، توپوگرافی ویژه و وجود شهرها و روستاهای اطراف آن و همچنین عوامل متعدد تهدید، در حال حاضرتنها با سه پاسگاه محیط بانی و تعداد اندكی محیطبان تحت كنترل قرار دارد.

 

 

تنوع جانوری منطقه حفاظت شده هفتاد قله

فون منطقه حفاظت شده هفتاد قله از لحاظ بی مهرگان مورد پژوهش و مطالعه قرار نگرفته است هر چند بی مهرگان زیادی در این منطقه به وضوح قابل رویت است . قسمت اعظم بی مهرگان منطقه را بند پایان ،بویژه حشرات تشكیل می

دهند .در میان بند پایان گونه های از عقربها ورطیلها دیده می شود.

فون مهره داران منطقه حفاظت شده هفتاد قله شامل ماهیان ،دو زیستان،خزندگان ،پرندگان و پستانداران است.

تاكنون هیچ مطالعه مستقلی در خصوص وضعیت ماهیان ،دوزیستان و خزندگان موجود دراین منطقه انجام نشده .دو زیستان منطقه را گونه هایی از قورباغه ها و وزغ ها تشكیل می دهند كه در آبهای راكد و چشمه های موجوددر منطقه یافت می شوند.

خزندگان منطقه حفاظت شده هفتاد قله

شرایط اقلیمی خشك وپوشش گیاهی مننطقه محیط مناسبی برای زیست انواع خزندگان میباشد،از راسته لاكپشت ها یك گونه" لاكپشت مهمیزدار"در دشتها و دامنه های این منطقه زندگی میكند. راسته" سوسمارها" شامل 8 خانواده و 112 گونه در ایران هستند و بجز لوس مار و بزمجه بقیه نام فارسی ندارند و آنها را سوسمار یا مارمولك می نامند كه از این راسته چند گونه در این منطقه وجود دارند.

راسته" مارها" در ایران از 7 خانواده كه شامل 63 گونه خشكزی و 9 گونه دریایی

تشكیل شده است در این منطقه تا كنون هیچ مطالعه ای در باره مارها انجام نشده اما برخی از مارها در منطقه شناسایی شده كه عبارتند ازمارهای قیطانی(غیر سمی) ،

شتری(غیر سمی) ، گورخری(غیر سمی) ، تیرك مار(غیر سمی) ، افعی سوسن(نیمه سمی) ، افعی پلنگی(نیمه سمی) ، تیر مار(نیمه سمی) ، مارجعفری(سمی) ، گرزه مار یا افعی ایران (سمی).

پرندگان منطقه حفاظت شده هفتاد قله

از 502 گونه پرنده شناسایی شده در ایران 72 گونه در این منطقه شناسایی

شده اند. بدلیل نز دیكی منطقه با تالاب میقان و دارا بودن عوامل اصلی نیازهای

زیستی پرندگان همواره این منطقه پذیرای پرندگان مهاجرو جوجه آور بوده كه علاوه بر پرندگان بومی جمعیت بسیاری از پرندگان مهاجر در فصل بهار و پاییز
در خود جای میدهد كه نام برخی از آنها عبارتست از : عقاب طلایی ، دلیجه ،

هما ، شاهین ، سار گپه ، جغد كوچك گونه هایی از خانواده چكاوك و چلچله

سینه سرخ ، بلبل ،سهره ،هدهد ، داركوب ، گونه هایی از خانواده كلاغها،

كبك ، تیهو ، بلدر چین و كبوتر جنگلی .

پستانداران منطقه حفاظت شده هفتاد قله

تاكنون 4000 گونه از 20 راسته پستانداران در جهان شناسایی شده كه در ایران بالغ بر 160 گونه از 10 راسته وجود دارد . پستانداران منطقه هفتاد قله اگر چه از گونه های استثنایی محسوب نمی شوند ولی زیستگاه بسیار ارزشمندی را در اختیار دارند كه برای زندگی پستانداران بزرگ و بومی ایران كه در مناطق استپی مركز ایران زیست می نمایند بسیار مناسب است. برخی از گوشتخواران

كه از جایگاه والایی در راس هرم غذایی بر خوردارند و همچنین پستانداران بزرگ علفخوار از مهمترین بخش حیات وحشی هستند كه در این منطقه زندگی می كنند . بطور كلی پستاندارانی كه در این منطقه زندگی میكنند عبارتند از :

گرگ ، شغال ، روباه ، كفتار ، گربه وحشی ، پلنگ ، گوركن ، خرگوش ، خارپشت ، تشی(جوجه تیغی) ، گراز ، آهو ، كل و بز ، قوچ و میش .از میان

جانوران فوق كل و بز و گراز و آهو آسان تر از سایرین دیده میشوند.

لازم به ذكر است در گذشته نه چندان دور" یوزپلنگ و كاراكال" نیز در این منطقه می زیسته اند كه متاسفانه بعلت برخی عوامل مثل شكار بی رویه و… از بین رفته اند.

 

برای مشاهده نقشه هوایی منطقه کلیک کنید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.