منطقه حفاظت شده هلن، چهارمحال

نام انگلیسی :  Helen protected area    

نام فارسی :  منطقه حفاظت شده هلن

 

موقعیت جغرافیایی

منطقه حفاظت شده " هلن " نام خود را از کوهی که در این منطقه واقع شده گرفته است. هلن نام منطقه حفاظت شده جنگلی در استان چهارمحال و بختیاری است كه حدود 30 هزار هكتار از وسعت 40 هزار هكتاری آن جنگلی و غالبا" از نوع بلوط غرب است.

این منطقه نام خود را از كوهی كه در همین محل واقع شده و به نام هلن مشهور است گرفته كه گفته می شود نام پرستاری آمریكایی است كه با یك پزشك ایرانی بختیاری ازدواج كرده ودر سال 1931 به ایران آمده و به همراه همسرش با ایل بختیاری كوچ می كرده و به مداوای مردم می پرداخته است. حضور وی در آن زمان مصادف با نقشه برداری و تهیه نقشه های توپوگرافی منطقه بوده كه احتمالا" اختصاص كوهی به نام هلن به خاطر قدردانی از وی بوده است.

 

موقعیت جغرافیایی

بین عرض جغرافیایی N3155 و N3140 شمالی و طول جغرافیایی E5053 و E5032 شرقی در شهرستان های اردل، لردگان و کیار از توابع استان چهارمحال و بختیاری با فاصله تقریبی 110 کیلومتری از مرکز استان واقع شده و نزدیک ترین شهر به آن شهر ناغان است که در فاصله حدود 20 کیلومتری از آن قرار گرفته است. منطقه حفاظت شده جنگلی هلن دارای وسعتی حدود 40 هزار و 200 هکتار بوده که 30 هکتار آن جنگل و مابقی به صورت مرتع است. هلن كاملا" كوهستانی بوده و كمترین ارتفاع آن در كنار رودخانه زیبای ارمند و بیشترین آن در ارتفاعات قلل سر به آسمان كشیده بزمنی قرار دارد.

 

 آب و هوای منطقه

میانگین دما در سردترین ماه سال ( دی ماه ) به 2/4 درجه سانتی گراد، در گرم ترین ماه سال (تیر ماه ) 14/19 درجه سانتی گراد و میانگین بارندگی سالانه آن 505/9 میلی متر است. علاوه بر رودخانه کارون با طولی در حدود 65 کیلومتر، چشمه هایی همچون برد بلند گل سفید آب، چشمه سیبا، آب سفید، تاگک، چشمه دل بالا، گردک، شه پیر، از منابع آب این منطقه هستند.

 

آب و هوای نیمه مرطوب با تابستان های گرم و خشك و زمستان های نیمه سرد، منابع آبی رودخانه ای و چشمه ای فراوان، راههای دسترسی، پوشش های انبوه جنگلی(75 درصدی) و مرتعی سبب ایجاد بوم سازگان های ویژه از انواع رودخانه ای، حاشیه رودخانه ای، جنگلی و مرتعی گردیده است كه در كنار شرایط توپوگافی و طبیعی منطقه موقعیت منحصر به فردی را برای جذب حیات وحش فراهم آورده است.

 

مشکلات زیست محیطی منطقه

چون چرای دام، قطع جنگل، کشت، زیرآشکوب، اسکان و توسعه روستاها نیز اجرای طرح های ملی چون عبور خط لوله نفت، آب آشامیدنی، روستاها، خطوط انتقال برق و احداث دکل های مخابرات ازجمله موارد دخالت انسانی و طبعا بروز مشکلات زیست محیطی منطقه هستند.

 

منطقه هلن به واسطه تصمیم شورای عالی حفاظت محیط زیست در سال 77 مبنی بر حفاظت از ده درصد جنگل های كشور انتخاب و در سال 78 مورد تصویب قرار گرفت و در سال 1380  اعلام و  در سال 1389 از طریق اداره كل منابع طبیعی استان به اداره حفاظت محیط زیست استان تحویل و عملا به مدیریت اداره كل حفاظت محیط زیست در آمد .


موقعیت عمومی منطقه
منطقه هلن در شهرستان های اردل و لردگان و كیار  از توابع استان چهار محال و بختیاری در مختصات طول شرقی ´ 53 /˚ 50  و ´32 / ˚50   و عرض شمالی ´55/ ˚31  و´40/ ˚31  واقع شده است . این منطقه در شهرستانهای  اردل ،  لردگان و كیار  قرار دارد. فاصله آن تا مركز استان حدود 110كیلومترونزدیكترین شهر، شهر ناغان در 20كیلومتری آن می باشد.    منطقه حفاظت شده جنگلی هلن با وسعتی حدود 40231 هكتار می‌باشد كه 30 هزار هكتار آن جنگلی و مابقی به صورت مرتعی می‌باشد. توپوگرافی منطقه كاملاً كوهستانی است كه حداكثر ارتفاع كوه بزمنی با ارتفاع 3225 متر و كمترین ارتفاع پل ارمند با ارتفاع 1168 متر می‌باشد. بافت غالب منطقه جنگلی از نوع بلوط غرب می‌باشد كه تا ارتفاع 2000 متری پیش رفته و تا ارتفاعات كوه بزمنی ادامه دارد و در ارتفاع 2700 متری گونه های بالشتكی چون: كلاه‌میرحسن و یك گونه درختی بنام پلاخور یا شن به صورت لكه‌های پراكنده نیز نمایان می‌شوند Lonicera   anammulariifolia از محل روستای برنجگان تا روستای معدن منطقه شكل صخره‌ای با شیب‌های تند به خود می‌گیرد به گونه‌ای كه در فصل زمستان برفهای جمع شده روی صخره ها به شكل آبشار و بهمن تا داخل رودخانه نیز كشیده می‌شوند.


وسعت منطقه
منطقه هلن با وسعتی بالغ بر 40231 هكتار در شهرستان های اردل و لردگان و كیار  واقع شده است .                 
5-ویژگی و سیمای عمومی منطقه( شامل وضعیت توپوگرافی , چشم انداز, پو شش گیاهی وگونه های شاخص گیاهی , وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص و کریدورها )


اقلیم منطقه
منطقه هلن از نظر استقرار در اقلیم لردگان قرار دارد كه اقلیمی است دارای آب و هوایی نیمه مرطوب با تابستانهای گرم و خشك و زمستانهای سرد و همین طور میانگین بارش سالانه آن 800-400 میلی متر و میانگین دمای سالانه 2/14 درجه سانتی گراد می باشد و در ارتفاعات بلند هوای سرد همراه با برف را دارا می باشد .
 

منابع آبی
علاوه بر رود خانه كارون ( دوپلان و ارمند ) كه طول حدود 65 كیلومتر از محل پل دوپلان تا پل ارمند را در بر می گیرد و به عنوان یكی از منابع آبی منطقه محسوب می گردد . چشمه های آبی نیز وجود دارد كه چشمه بادره ده كهنه ، چشمه آب گلور ، چشمه سیبا ، چشمه آب سفید ، چشمه تاگك ، چشمه دل بالا ، چشمه گردك ، چشمه شن شه پیر ، چشمه برد بلند گل سفید ، چشمه بیفه دون ، چشمه ریزك ، چشمه خردراز بالا و پائین وچشمه دهداری را می توان نام برد .
 

پوشش گیاهی
از وسعت 40231 هكتاری منطقه در حدود 30 هزار هكتار آن را جنگل به خود اختصاص می دهد كه 71 درصد از مساحت منطقه را شامل می شود كه دارای گونه غالب  بلوط غرب       Quercus persica  می باشد. در كنار این گونه،گونه های دیگری نیز وجود دارد كه می توان Ficus cavica    گز tamarix   بادام  Lycioidesamygdalus  ارژن  Amygdaluseburnea  گون   Astragalus.spp  بنه  Pistacita atlantica    كلخونك   Pistacia khinjuck  كلاه میر حسن Acantholimon,Spp  زالزالك  Crataegus manogyna  پلاخور Lonicera nummulariifolia  شكر تیغال  Echinops persicus دافنه Daphne mucronata
را نام برد. جامعه جنگلی در ارتفاع تقریبی 2000 متری در غرب منطقه پیرامون گردنه بره مرده جای خود را به گونه های گون و دافنه می دهد . تنها گونه درختی بالای ارتفاع 2800 متری گونه پلاخور می باشد كه به صورت لكه های پراكنده قابل رویت است .
 

گونه های جانوری
وضعیت اقلیمی منطقه ، وجود بوم سازگان رود خانه ای و حاشیه رود خانه ، جنگلی و غیر جنگلی ها و توپوگرافی منطقه شرایطی را برای جلب و جذب حیات وحش متنوع خصوصا" از نظر پرندگان فراهم آورده است كه از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد :
  – شغال  Canis aureus      –  تشی Hystrix  indica  
– روباه معمولی Vulpes   Vulpes     -گراز   Sus scrofa
-گرگ  canis lupus     – خرگوش lepus capensis 
-كل و بز  capra aegagrus   – خرس قهوه ای  Ursus arcutus  
– كبك    Alectoris  chukar  –  آگاماAgama .spp
-كبوتر جنگلی    Columba palumbus     -كمر كلی بزرگ  Sitta tephronata   
– زاغ نوك قرمز Pyrrhocorax Pyrrhocorax     – زاغی  Pica pica
-كلاغ معمولی Corvus corone    – دلیجه Falco tinnucuius
– عقاب طلائی Aquila chrysaetus    لاك پشت آبزی Mauremys caspica –  افعی Viplra lebetina
 

راههای دسترسی
دسترسی به منطقه با وجود جاده آسفالته شهركرد – خوزستان دشوار نیست این جاده از دوپلان تا سر خون و از سر خون تا پل ارمند ادامه دارد . همچنین جاده آسفالته دورك تا معدن نیز پیرامون منطقه را فرا می گیرد . علاوه بر آن جاده های خاكی روستای جوزستان ،  آب گلور ، جاده خاكی دسترسی به دكل های برق و مخابرات ، جاده خاكی سر تنگ مسن ، جاده خاكی روستای ده كهنه سررك از دیگر راههای ارتباطی و دسترسی به منطقه به حساب می آیند .
 

جاذبه های اکوتوریستی
منطقه هلن به دلیل قرار گرفتن در حاشیه جاده ی اولیه خوزستان و وجود عشایر به عنوان یك نماد هماهنگ حیات با طبیعت ، رودخانه دوپلان و ارمند و حاشیه آن با چشم اندازهای بدیع ، آبشار دره عشق ، چشمه های پرآب همچون آب سفید و آب گلور ، در كنار بوم سازگانهای جنگلی و مرتعی و وجود دو اقلیم كوهستانی با زمستانهای نیمه سرد و تابستانهای معتدل و رودخانه برفی كه از ریزش برف به صورت بهمن تا داخل رودخانه دوپلان در حوالی روستای برنجگان ایجاد می شود مجموعه ای از شرایط جذب گردشگر و استفاده بهینه و مطالعه شده از این پتاسیل را فراهم ساخته است .همچنین تفریحات فیزیكی پرتحرك مانند كوه نوردی،صخره نوردی و…،لذت جویی از مناظر ،تماشای حیات وحش ازدیگر قابلیت های گردشگری این منطقه می باشد.
 

وضعیت عمومی اقتصادی اجتماعی
مراكز جمعیتی منطقه را روستاها و عشایر تشكیل می‌دهند كه تعدادی از روستاها همچون دوپلان، بره مرده ، گندمكار ، فیروزآباد، چلیدان، در حاشیه خارجی منطقه و روستاهای آب گلور سرتنگ مسن و ده‌كهنه . سرك تا عمق 10-5 كیلومتر داخل منطقه و مابقی روستاها از جمله: آب سفید ، ورزرد ، مسن، جوزستان ، پوراز، برنجگان، سرك، كل‌كله، سونك، شهرك سونك، بوگر، شیاسی ، كنمی، وقفی، ده كهنه هلو سعد ، سرخون، اسلام‌آباد و رحیم‌آباد در حاشیه داخل منطقه قرار دارند ،
در مجموع تعداد 31 روستا در پیرامون و داخل منطقه قرار گرفته كه جمعیتی بالغ بر 12869 نفر را در خود جای داده است و از طرق مختلفی چون: كشاورزی ، دامداری، نیازمسكن، تأمین انرژی و … منطقه تحت تأثیر قرار خواهند داد.
 

تعارضات مهم منطقه
منطقه از دو جهت تحت تأثیر فعالیتهای انسانی قرار دارد یكی حضور 12869 نفر در 31 روستای درون و بیرون از منطقه و مسائلی چون: چرای دام، قطع جنگل ، كشت زیراشكوب احتیاجات مربوط به رشد جمعیت همچون اسكان و توسعه روستاها، سرشاخه‌زنی ، تقاضای زمین برای احداث كارگاههای تولیدی و خدماتی ، بوته‌كنی و خاركنی ، شخم و شیار، شكار غیرمجاز و آتش‌سوزی دیگری عوامل توسعه‌ای ناشی از طرحهای ملی چون: عبور خط لوله نفت ، آب آشامیدنی روستا، خط انتقال برق ، احداث جاده‌های دسترسی به این مراكز كه حدود 10 كیلومتر با تخریب در مسیر انتقال خط برق فشار قوی از روستای فیروزآباد تا دوپلان ، 13 كیلومتر جاده دسترسی به قلب منطقه و ارتفاع 2800 متری محل احداث دكل‌های مخابراتی شركت نفت و مخابرات شهركرد بر روی ارتفاع كوه خاردان ، ایستگاه كنترل لوله نفت در محل دوپلان، احداث كارگاه پرورش ماهی درآب سفید و سرتنگ مسن می‌باشد كه منطقه از آن متأثر می گردد.
 

تجهیزات و امکانات
متاسفانه تا كنون علی رغم مصوبه ی صورت گرفته در خصوص حفاظت از ده درصد جنگل های كشور و انجام این مهم در استان هیچگونه چارت اجرائی برای منطقه فوق در نظر گرفته نشده است و به صورت گشت وكنترل از سوی اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اردل و كیارو لردگان تحت حفاظت قرار می گیرد . و یك باب پاسگاه در محدوده منطقه در حال احداث می باشد .
 

سایر ملاحظات
از آنجائی‌ كه هدف اولیه حفاظت از منطقه به منظور حفظ گونه‌های درختی و جنگلی بوده است و حضور 31 روستا در حاشیه آن نیازها و خواسته‌های اولیه‌شان از جمله تأمین غذا از طریق كشت زیراشكوب ، قطع جنگل به منظور افزایش زمین‌های كشاورزی ، افزایش دام كه عمدتاً به صورت گله‌های بز می‌باشند ، شخم و شیار در جهت شیب ، سرشاخه‌زنی به منظور تأمین علوفه و سوخت  شكارغیرمجاز، بوته‌كنی و خاركنی، درخواست مسكن و توسعه روستاها ، درخواست اشتغال از طریق توسعه و ایجاد كارگاههای تولیدی – خدماتی و درخواست زمین و … می‌تواند مشكلاتی را در حفاظت از منطقه بدنبال داشته باشد.
با بیان مشكلات كه عمدتاً ناشی از فعالیتهای مردم حاشیه منطقه می‌باشد پیشنهاد می‌گردد :
-نشستی با كلیه شوراهای روستاها و توجیه آنان در خصوص اهداف، برنامه‌ها و نحوة اجرای آن صورت پذیرد.
-مطالعه، بررسی و چگونگی ساماندهی دام و مرتع به منظور جلوگیری از تخریب .
-مطالعه و بررسی چگونگی تأمین سوخت جهت جلوگیری از قطع درخت .
-شناخت، بررسی وضعیت كشاورزی خصوصاً كشت‌های زیراشكوب و آموزشهای لازم در جلوگیری از تخریب و اجرای طرح مدیریت منطقه به اجرا درآید.
– اجرای طرح توجیهی و تفصیلی
– در نظر گرفتن هرچه سریعتر نیرو در چارت اداره كل با امكانات و لوازم مورد نیاز آن
– ساخت پاسگاه پیرامون و محل هائی كه قبلا معرفی و اعلام شده است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.