منطقه شکار ممنوع بهاباد

نام انگلیسی:  Behabad hunting prohibited region    

نام فارسی :  منطقه شکار ممنوع بهاباد

 

 

موقعیت جغرافیایی

منطقه شکار ممنوع بهاباد در موقعیت جغرافیایی E5620 تا E5656 و N3140 تا N3216 در استان یزد واقع است. منطقه بهاباد از شمال با کویر ساغند ،از جنوب با استان کرمان،از شرق با کویر لوت و پناهگاه حیات وحش نایبندان و زا غرب با شهر بافق محدود می شود. کویر شرقی بهاباد به همراه منطقه مجاور آن یعنی نای بندان از بکرترین کویرهای ایران محسوب می شود. شكل كلی منطقه بهاباد بصورت دو سری ارتفاعات موازی در امتداد شمالغربی-جنوبشرقی كشیده شده است وبلند ترین نقطه ارتفاعی آن در كوههای آسفیچ ( 5/5  كیلومتری جنوب جعفرآباد ومرز مشترك بااستان كرمان) با ارتفاع 3069 مترو پست ترین نقطه آن با ارتفاع 1045 متردر محل خروجی رودخانه شور می باشد. از نظر فرسایشی سنگهای بخش جنوب ,جنوب غربی وغرب منطقه بیشتری در برابر فرسایش و هوازدگی داشته بهمین جهت ارتفاعات بلندی را بوجودآورده است كه محل اصلی تغذیه سفره آب زیرزمینی منطقه می باشد. در مقابل ارتفاعات شرقی وشمالغربی بدلیل تقابل كم دربرابر فرسایش، ارتفاع کمتری داشته وبیشتر به صورت تپه ماهور و كوههای كم ارتفاع ظاهر شده اند كه نزولات جوی آن به مراتب كمتر بوده و در تغذیه آبهای زیر زمینی هم نقش چندانی ندارند.

 

توپوگرافی
شیب توپوگرافی كل منطقه از جنوب شرقی به شمال غربی می باشد كه این مساله باعث ایجاد یك سری شبكه آبراهه های خشك و مسیلهای سیلابی شده كه از قسمتهای غربی ,جنوبی و شرقی به طرف مركز دشت بهاباد امتداد یافته و در منتهی الیه دشت در محل روستای جعفر آباد كه بستر رودخانه بیش از ده متر از سطح زمین پایین میباشد,آبهای زیرزمینی را زهكشی مینماید و آب حاصل از زهكشی سفره آب زیرزمینی در امتداد بستر رودخانه جاری شده و تحت عنوان رودخانه (شور بهاباد )پس از طی مسافتی طولانی به كویر ساغند ختم میگردد.


ارتفاعات
از جمله ارتفاعات منطقه بهاباد میتوان به موارد زیر اشاره كرد:
كوه دوروز جنگ:یا دروجه از جمله كوههای رشته كوه ایران مركزی میباشد كه در هفت كیلومتری جنوب غربی شهر بهاباد واقع شده و ارتفاع آن 2690متر میباشد .
كوه موسی:از جمله كوههای رشته كوه ایران مركزی میباشد كه در 10 كیلومتری شمال (متمایل به شمال شرقی)شهر بهاباد واقع شده و ارتفاع آن 1600متر میباشد.
كوه سرخ:این كوه به صورت منفرد در 8كیلومتری شمال غربی شهر بهاباد واقع شده و ارتفاع آن 1774متر میباشد .
كوه بنستان:این كوه جزو رشته كوه ایران مركزی بوده و در 15 كیلومتری جنوب شهر بهاباد واقع شده و ارتفاع آن 2610متر میباشد .
 

عوارض طبیعی و مصنوعی
منطقه بهاباد از نظر عوارض طبیعی و مصنوعی از مناطق مناسب استان یزد به شمار میرود و حتی میتواند تا منطقه شیطور و دشتهای مرتفع اطراف تا نزدیكیهای بافق و بلاخره تا حدود كویر ساغند گسترش یابد .این منطقه دارای نقاط كوهستانی است كه در عین محدودیت,به علت وجود  چشمه های كارستی بسیار فعال بوده و پر از باغات میوه در پناهگاههاست كه در زمستان اغلب پوشیده از برف میباشد. در نزدیكی محل تداخل این منطقه با بیابانهای ساغند باتلاق نمكی كوچكی وجود دارد كه نقش زهكشی آب اضافی منطقه را از جنوب به شمال ایفا میكند و سطح آب زیر زمینی شور آن از چند سانتی متری تا پنج متری متغیر میباشد كه با دور شدن از شوره زار در نزدیكی آبادیهای اطراف,عمق آب شور به 5تا10متر میباشد.در هر حال عمل زهكشی مساحت نسبتا وسیعی را تبدیل به شوره زار نموده است.اینطور به نظر میبرسد كه تخلیه آب اضافی حوضه بهابادبه وسیله زهكشی بزرگتری كه به صورت مسیل خشك وطولانی تا كویر ساغند ادامه دارد انجام میگیرد .

 

حیات وحش

شناسایی كامل گونه های جانوری
این منطقه چون از لحاظ آب و هوایی نسبتاَ‌خوب می باشد و زیستگاه مناسبی برای پستاندارانی از قبیل قوچ و میش , كل و بز , جبیر , یوز , پلنگ , كاراكل , گرگ , خرگوش , انواع روباه , شغال , كفتار , گربه وحشی , انواع موشهای صحرائی , تشی و غیره می باشد . همچنین زیستگاه مناسبی برای پرندگان  كمیابی نظیر هوبره , انواع عقابها , زاغ بور , كبك , تیهو , باقرقره , زاغی , شاهین , قرقی , دلیجه , سارگپه , بلبل خرما , سنگ چشم , انواع چكاوك , چلچله و غیره می باشد . تمامی حیوانات فوق یا دیده شده اند و یا رد آنها مشاهده گردیده  است . لازم به ذكر است كه این منطقه با توجه به گستردگی مكان مناسبی برای جمع آوری  انواع حیوانات می باشد كه این امر مستلزم نیروی زیادتر و امكانات بیشتر می باشد . امید كه در آینده نزدیك بشود از این مكان به عنوان ذخیره گاه زیست كره و محلی كه بتوان روی آن مانور داد و یك تفرجگاه بسیار مطلوب جهت استفاده از توریستهای داخلی و خارجی استفاده كرد .


پستانداران
پستانداران منطقه بهاباد تقریباَ از گونه های استثنایی و به ندرت در سایر گستره های طبیعی یافت می شود. پستانداران منطقه از تنوع قابل توجهی برخوردارند. تپه ماهورهای منطقه و ارتفاعات قابل دسترسی آن زیستگاه مناسبی برای قوچ و میش می باشد . كوههای صخره ای و غیر قابل دسترسی این منطقه كل و بز را در خود پناه داده اند. كاراكال, یوز, جبیر, كفتار, پلنگ, گرگ, انواع روباه, تشی, خرگوش, شغال از دیگر گونه های عمده منطقه به شمار می روند كه به وفور در منطقه دیده می شوند.


پرندگان
پرندگان منطقه اساساَ از پرندگان درخت زی و بوته زی تشكیل شده اند كه معمولاَ جزء سبكبالان محسوب می شوند ولی در عین حال تعدادی از پرندگان شكارگر مانند دلیجه, انواع عقاب, انواع سارگپه, شاه باز, بالابان, شاهین , بحری و پرندگان قابل شكار نظیر كبك , تیهو , بلدرچین , هوبره , انواع چاخ لق , دودوك , خروس كولی ، انواع سلیم ها، بلبل خرما، انواع چلچله، انواع چكاوك، انواع داركوب، هدهد، سبزقبا، زنبورخوارها، پرستو، جغد، شاه بوف، زاغ بور، قمری خانگی، یا كریم، فاخته، كبوتر چاهی، باقرقره  و در فصل مهاجرت انواع پرندگان آبزی، انواع آبچلیكها، چنگر، انواع اردكها و خوتكا ، سرسبز، تنجه، غاز، فلامینگو، حواصیل، بوتیمار اگرت و غیره به چشم می خورند.
كبك، تیهو، هوبره، زاغ بور، فاخته، كبوتر چاهی، انواع چكاوك و انواع پرندگان شكارگر به طور دائمی در منطقه سكونت دارند.  

 

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی  در هر منطقه تحت تاثیر عواملی چند از قبیل نوع و میزان گیاه ،وضعیت زمین شناسی ،نوع خاك,شكل ظاهری زمین (پستی وبلندی )وبویژه آب وهوای قرار دارد .
بخش بهاباد از نظر پستی وبلندی به سه منطقه تقسیم میشود :
1-مناطق دشتی وپستی
2-مناطق كوهپایه ای(دامنه ها )
3- مناطق كوهستانی
هر یك از این مناطق با توجه به میزان بارش و وضعیت خاك و ناهمواری دارای پوشش گیاهی متفاوتی است. جنلگهای بخش بهاباد در قسمت جنوبی آن با وسعت 35 الی 40 هزار هكتار واقع شده كه نوع پوشش آنها كم تا متوسط بصورت تنك ودرختچه و بوته زار میباشدو بعلت تنك بودن بطور میانگین 150 اصله درخت در هكتار وجود دارد از گونه های درختی آن بنه ،بادام و انجیر و سر و كوهی ،ارس ،تاغ ،آتریپلكس و گونه های درختچهای اشنان و اسكمبیل و گونه های گیاهی چرخه و اسپند را میتوان نام برد.

 

مراتع بخش بهاباد عموما جزو مراتع ضعیف تا متوسط محسوب میشوند و به دو دسته تقسیم میشوند:
1-گیاهان مرتعی كه شامل آن دسته از گیاهان میشوند كه به عنوان علوفه جهت تعلیف و چرای دام و همچنین بعنوان پوشش محافظ خاك و جلوگیری از فرسایش مورد استفاده قرارمگیرند . این گونه گیاهان عمدتا در مناطق كوهپایهای (دامنه ها) و بطور پراكنده و اندك در مناطق دشتی و كوهستانی نیز وجورد دارند كه شامل درمنه ،تاغ ،اسكمبیل ،طارم ،پدن ،چرخه ،عجوه،اشنان،رندوك،قلم،جفته،قره داغ ،انجیروحشی…


2-گیاهان دارویی و صنعتی :كه جهت مصارف دارویی وصنعتی مورد استفاده قرار میگیرند و تا كنون بیش از 80 گونه از آنهاگردیده است .این گیاهان عمدتا در مناطق كوهستانی میرویند و از مهمترین آنها می توان به گونه های زیر اشاره كرد :
كلپوره , گون , شاتره ,‌قدومه , زرشك , بوماداران , زیره سیاه , آنغوزه , بادام كوهی , سرو كوهی , آویشن , بنه
( پسته وحشی ) بادرنجبویه , رازیانه , كاكوتی , شیرین بیان , پونه , كلیل الملك , گل زوفا , سیاوش , ترنگبین , ریواس و اسفرزه.

 

پوشش گیاهی منطقه

فلور منطقه بهاباد متجاوز از 2000 گونه از گیاهان می باشد كه اكثراَ آنها را گیاهان دارویی و بازدانگان و قسمت دیگر آن را گیاهان درختچه ای تشكیل می دهند . همانگونه كه معمول مناطق خشك و بیابانی است دو گروه بوته ای چوبی و درختچه ها و گیاهان كوتاه عمر یك ساله از بیشترین تنوع برخوردارند . گیاهان یك ساله كوتاه عمر قادرند به سرعت رشد نموده و در طی دوره كوتاه مرطوب و بارانی چرخه حیاتی خود را كامل نمایند و معمولاَ دوره طولانی خشكی را به صورت دانه سپری می كنند. درختچه ها و بوته های چوبی نیز قادرند با ایجاد شبكه ریشه ای وسیع و عمیق از رطوبت اعماق خاك استفاده نموده و دوره خشكی را تحمل نمایند. تنوع گونه ای به مجموعه گونه های مختلف از گیاهان و جانوران و شكلهای دیگر موجودات زنده كه در یك منطقه به سر می برند اطلاق می گردد. در یك اكوسیستم هر چند تنوع گونه ای بیشتر باشد زنجیره های تغذیه ای طولانی تر و شبكه های حیاتی پیچیده تر بوده و در نتیجه محیط پایدارتر و از شرایط خودگردان و خود تنظیمی بیشتری برخوردار می باشد .

 

 آب و هوا

بخش بهاباد در منطقه كویری واقع شده و از نظر آب و هوا در ناحیه گرم و خشك با تابستانهای بسیار گرم و خشك و زمستانهای معتدل و یا سرد كم باران قرار گرفته است. وزش باد همچون سایر قسمتهای استان یزد در این منطقه هم حائر اهمیت است و بلعت وجود شنهای روان وتپه های شنی ولخت بودن دشتها و كوهستانهاباد بصورت طوفانهای سهمگین شنی میوزد وسرعت ان تا 90 كیلومتر در ساعت هم می رسد. بخش اعظم بارندگی در زمستان رخ می دهد وپس از ان با رندگیهای بهاره و سپس پائیزوبارندگیهای تا بستانه درمناطق پست صفرو در مناطق مرتفع هم بسیار ناچیزاست0میزان بارندگی متوسط این منطقه بین100تا350 میلیمتر در سال كه با توجه به ارتفاع متغیر است نوسات درجه حرارت در زمستان وحتی شب و روز بسیار زیاد است و درجه حرارت ان بین 45درجه سانتی گراد بالای صفرو20درجه سانتی گراد زیرصفر نوسان دارد.میانگین روزانه دما در سال بین 9/11 تا 7/20 درجه سانتی گرا د متغیر میباشد. رطوبت نسبی ان هم بین 41 تا52 درصددر نوسان مباشد .

 

 منابع آب
آبهای سطحی
رود(شور) مهمترین رود منطقه میباشد كه درحوضه آبریز دشت كویرجریان دارد و از كوههای آسفیچ وبنستان سرچشمه می گیرد و به دشت كویرمی ریزد. سطح حوضه این رود1650 كیلومتر مربع مساحت داشته و دارای یك ایستگاه هیدرومتری در ارتفاع1325 متری حوضه مباشد0
نوعی رودخانه درحوضه زهكشی اصلی ونوعی جریان آن فصلی بوده ومنبع تغذیه آن باران ، برف وچشمه سارها میباشد ومیانگین دبی سالانه آن85% متر مكعب بر ثانیه است.


آبهای زیر زمینی
دشت بهاباد در میان دو سری ارتفاعات درامتداد شمال غرب و جنوب شرق قرار كرفته وسفره های آب زیرزمینی قابل ملاحظه ای را در خود جای داده است كه ازآن برای توسعه كشاورزی و دامداری ونیزتامین آب مشروب استفاده می شود. ازمیزان كل ابهای مصرفی، 94 در صد به مصرف كشاورزی ، 5/2 در صد به مصرف صنعت و 5/3  درصدبه مصرف شرب و بهداشت می رسد .ازنظركیفی نیز منابع اب موجود در منطقه دارای كیفیت بسیار خوبی است وجهت كشت كیاهان متنوع مناسب است. به علت كمی نزولات جوی در منطقه وبرداشت بیش از حددر حال حاضر سطح آب زیرزمینی هر ساله 25 سانتی متر مترافت دارد كه كسری  آب زیرزمینی منطقه سالیانه بین 8 تا 12 میلیون متر مكعب بر میگردد. 

 

 منابع آبی منطقه
منطقه بهاباد از نظر آبی نسبتاَ غنی می باشد به ویژه چشمه های موجود در منطقه اغلب در تمام فصول سال قادرند آب مورد نیاز حیات وحش را تامین نمایند ولی تعداد زیادی از آنها باید بازسازی و مرمت گردد . یكی از مهمترین منابع آب بهاباد رودخانه شور می باشد  كه بر خلاف نامش شور نمی باشد و برای وحوش قابل استفاده می باشد و دیگر چشمه های منطقه عبارتند از:


1-چشمه كمكی بالا و پایین 2- چشمه نیزار 3- چشمه ریز آب 4- چشمه چك چكو 5 – چشمه گزینون 6- چشمه گود خرواری 7- چشمه شلپو  8- چشمه كوه بمو  9- چشمه چاه قاسم 10 – چشمه بختیاری 11 – چشمه جبیرا 12- چشمه شور 13 – چشمه مغینی 14 – چشمه تلخاب 15 – چشمه آب شیرین 16 – چشمه علی قدبا 17- چشمه حسین رحمت ا… 18 – چشمه اتاقك 19- چشمه موسی 20 چشمه سیاه كلاغ  21- چشمه گنده در 22 – چشمه شیخویی بالا و پایین  23 – چشمه چاه میر 24 – چشمه آب گیر ورامین 25- چشمه كوه انجیر  26 – چشمه در پهن 27 – چشمه بیشه .

 

تعارضات

متاسفانه جاده ای نه چندان استراتژیک که بهاباد را به دربند راور متصل می کند، در آینده برای مهاجرت وجوش می تواند مشکل آفرین باشد. عملیات ساخت این جاده آغاز شده و تا چند سال آینده تکمیل می شود. عبور جاده ها از مناطق تحت حفاظت باعث آزادی عمل و ورود شکارچیان به عمق این مناطق نیز می شود.

 

این امر ار میتوان در پارک ملی گلستان، عباس آباد نائین، موته، البرز مرکزی، بمو و… مشاهده کرد یکی از مهمترین خطرات بالقوه و بالفعل بهاباد اکتشاف و بهره برداری از معادن منطقه است. کویر بهاباد و نایبندان به خاطر نبود جاده و معادن، بسیار بکر مانده و راه ورود شکارچیان را به صورت طبیعی بسته است. در صورت بهره برداری از معادن عمق کویر و با ورود دستگاه های معدن کاری و انفجارات باعث متواری شدن وحوش از مناطق امن به حاشیه ها شده و شکار می شوند.همچنین احداث جاده برای معدن راه نفوذ شکارچیان به منطقه بار می شود و تنها منطقه کاملا بکر ایران را نابود می کند.سود چند ساله معدن در مقابل تخریب طبیعتی که هزاران سال در تکامل بوده است ارزش چندانی ندارد.

3 نظرات
  1. محسن رزاقی ((سلام بر حامیان جانداران )) می‌گوید

    ممنون از دلسوزی و زحمتتون و اطلاعاتی که در اختیار قرار دادید.

    فقط کاش اگه ممکن شد زحمت بکشید غلطهای املائی و اشتباه ها را اصلاح فرمائید.
    سپاس گذارم

  2. محسن رزاقی ((سلام بر حامیان جانداران )) می‌گوید

    امان از مسئولین بی فکر آخه چطور اجازه داده شده خواهش میکنم جلوی ساخت جاده را بگیرید.

    همون طور که اشاره فرمودید جاده خطر بسیار بزرگیست که تجربه ثابت کرده، لطفا بیشتر فرهنگسازی کرده و مردم را آگاه فرمایید که چه خطر بزرگی در غالب ماری خوش خط وخال طبیعت بکر منطقه شان را تهدید میکند، که بلکه خود مردم جلوی توسعه ناپایدار را بگیرند. مسئولین شاید تصمیم ندارند از خواب بیدار شوند. کاش NGOیی تشکیل شود.

  3. محسن رزاقی ((سلام بر حامیان جانداران )) می‌گوید

    در این اوضاع اسفناکی که ما انسان ها با زمینخواری ها جاده کشی ها و تعارضات تصرف ها و خطراتی که برای اندک زیستگاه های باقی مانده بوجود آورده ایم بدون فوت وقت مناطق دارای کوچکترین توان اکولوژیکی باید تحت پوشش و درجه حفاظتی و مورد توجه قرار گیرند.
    و نیز گنجینه های بکری همچون این منطقه که عزیزان زحمت کشیدند و توضیح دادند باید تا مورد تعارض بیشتر سودجویان قرار نگرفته اند هرچه زودتر مورد ارتقاع درجه حفاظتی قرار گیرند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.