میل ایاز، تربت جام

مناره یا میل ایاز، قسمتی از رباط ارسلان جاذب است و در محل سنگ بست در مسیر تربت جام به مشهد در استان خراسان رضوی قرار دارد. این بنا كه از قدیمی ترین و مهم ترین آثار دوران غزنویان است به همت ارسلان جاذب والی و سپهسالار توس در زمان سلطان محمود غزنوی ساخته شده و پس از مرگ او -که در سال 419 یا 420 اتفاق افتاد- در این بنای ساده زیبا و باعظمت دفن شد.

ارسلان جاذب از ممدوحان فردوسی و از كسانی بوده كه او را متمایل به گرایش های حماسی در ایران می دانند. جالب است بدانید که در زمان حیات او توس رو به پیشرفت و ترقی فرهنگی و سیاسی گذاشت و از مراكز چهارگانه و پر اهمیت خراسان شد.میل ایاز كه ظاهرا همتایی در طرف دیگر ساختمان داشته، در گذشته جزو رباط بزرگی بوده كه در سالهای 389 تا421 هجری ساخته شده است. این مناره دارای 40 متر بلندی و حدود 100 پله برای صعود و قطر آن در پایین حدود 5/5 متر و در بالا 5/2 متر است. این دو مناره علاوه بر جنبه زیبایی و راهنمایی مسافران وظیفه جایگاه دیده‌بانی را نیز انجام می‌داده‌اند.

گرداگرد فراز مناره نوشته‌ای از آجر با خط کوفی دیده می‌شود و فضای داخلی این بنا با رنگهای مختلف و نقوش هندسی، كتیبه كوفی و گچبری زینت یافته است و گوشواره ای مشبك پا كار گنبد، و آجر چینی خفته و راسته بنا، خط كوفی معقلی زیر گنبد و تكرار كلمه محمود در آن از ویژگی های این بنا است. مقبره ارسلان جاذب آجری و دارای نقش‌هایی با آجر و رنگ روشن و کتیبه‌ای بر گرداگرد سقف داخلی گنبد است. بالای دیوار آن نیز کتیبه‌ای به خط کوفی و با رنگ آبی در زمینه کدار وجود دارد. این بنا دارای گنبد کوتاه روی سافه‌ای 8 وجهی است. این ساقه بر مکعبی با ارتفاع 10 متر استوار شده و در میان رباط سنگ بست قرار دارد که اکنون ویرانه است اما در نزدیکی آن رباط دیگری توسط امیر علیشیر نوایی ساخته شده که هنوز وجود دارد.

رباط سنگ بست با نقشه مستطیل دارای برج های دیده بانی و نگهبانی است. نیم برجهایی برای تقویت دیوارهای اصلی و مرتفع آن وجود دارد. سر در ورودی این بنا شباهتی بسیار با كاروانسرای مهیار در اصفهان دارد. فضای داخلی رباط در حیاط مركزی مشتمل بر حجره ها و اتاقهای ویژه اقامت كاروانیان و اصطبل است.

1 نظر
  1. احمد صالحي كاخكي می‌گوید

    دوستان گرامي سلام
    اول كلمه كدار(زمينه گلدار) را اصلاح نمائيد
    دوم : اياز غلام ترك سلطان محمود بوده است و موقعيت اين مناره در فاصله تقريبي 30 كيلومتري مشهد است و از تربت جام حدود 120 كيلومتر فاصله دارد يعني در مسير مشهد- فريمان-تربت جام
    سوم: در گوشه سازي هاي زير گنبد برخلاف آنچه كه نوشته و يا گفته اند خبري از نام محمود نيست
    موفق باشيد
    ا.صالحي كاخكي

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.